VIIL Boek. XXIV Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 387 
“Sj hane radicem plantare velimus, fuperiores ra- 
dicis fummitates eligendz funt, foliaque ipfis inpo- 
fira ad digiti longitudinem abfcindenda, uti & cun- 
&æ fibrille, talique modo in humida terra deponen- 
da eft hec radix, ita ut leviter terra fit obruta. 
Tabula Septuagefima Secunda 
Ad Primam Figuram , Acorum feu Calmum exhibet Indi- 
cum, cujus Synonyma & auctores dedi in Thefauro Zey- 
lan. pag. 6. vide & Dale Pharmac. in 4to. p. 284. 
Figura Secunda Schoenanthum denotat Amboinicum , cum 
forum panicula A feparata. 
Ais men ’s planten wil, moet men de voorfte eynden 
van de wortel nemen, de bladeren daar aan flaande tot 
op een vinger lank affnyden,als mede alle de-Vazelin- 
gen, en zoo in een vogtige grond leggen, dat zy even 
met de aarde bedekt ie A er T 
De twes- en feventigfle Plaat 
Vertoont in de eerf/e Figuur de Ooft-Indifche Acorus of Ca]. 
mus, wiens benamingen en Schryvers ik gegeven heb in 
myn Thefaur. Zeylan. pag. 6. ziet mede Sam. Dale Phar» 
mac. in 4to. pag. 284. i 
De tweede Figuur wyft aan het Amboinfche Schoenanthum , 
met der bloemen pluym A afzonderlyk. 
— 
CAPUT VIGESIMUM 
QUARTUM 
Schoenanthum Amboinicum. Siree: 
GC Iree Amboinenfium fine dubio Scboenántbum eft, 
ab Arabico in eo differens , quod Amboinenfe 
pauciores emittat caules, fterile fic, vel quam 
rariffime flores producat, nec ita aromaticum fit. 
Denfum format fruticulum ex tot foliis compofitum, 
ut ftipites & radicem cum proxima penitus obtegat 
terra. . 
Folia ejus longiffima funt; angufta, & tenuia, il- 
lis Caricis fimilia , tres ac tres cum dimidio pedes lon- 
ga, vix digitum lata, per longitudinem fübtilibus 
coftis dohata, ad tactum acuta, & quodammodo læ- 
dentia, fi retrorfum fricentur , glauca, & tam tenuia, 
ùt cuncta retroflectantur, fibi invicem incumbant , ac 
tali modo ingentem forment congeriem , feu intrica- 
tum fruticulum;.. Ad fpithame diftantiam ab ortu 
Beer funt, fub. qua parte folium anguftum eft, 
convolutum inftar petioli , duo usque nempe antea 
ftipiti jun&a fuere, “Supra geniculum .extenfa: funt 
& retroflexa y licet; nervus medius fatis firmus fit. 
Inter manus fricata fortem & aromaticum fundunt 
odorem , inque ore ‘mafticata fimilem MD er 
tem cum notabili acrimonia , neutiquam ‘vero fau- 
Ges adurunt. SÉ 
- Folia hec cum inferioribus füls partibus craffum 
formant ac ventricofum caulem feu ftipitem , que 
aréte fibi incumbunt inftar pellicularum, coloris al- 
bicantis, que partes quoque magis aromatice funt 
ipfis foliis, quodammodo ficcatas fpirantes Rofas, 
que optima hujus planta pars cenfetur. 
Leer h&c folia fibi ita incumbant , ut quadam ro- 
tundos , aliz planiusculos forment ftipites , nulla ta- 
men detegitur in iis pars ; que cum arundine vel Jun- 
cis refpondet; ac proinde veteres illud inproprie fub 
Juncorum fpeeiebus retulerunt, quin in Arabica plän- 
ta alio forte conftituta fint modo, quod tamen in fic- 
Cata & inde deducta planta band detegere potui , cuna 
Eta enim ejus foliola vel lamella feparari & tolli po- 
terant usque ad internum cauliculum.Comperi quoque 
Arabice plante odorem magis ad illum Rofarum ad- 
Cedere, in Amboinenfi autem hic odor mixtus eft 
Së illo foeni recentis. ies 
. Radix ejus quodammodo cum illa Acori convenit; 
fed multo brevior eft, tenuior , & lignofior, in nota» 
biles annúlos, & paucas diftinéta ramificaciones , que 
potiffimum oblique fupra terram eminent, cum duris 
& tenuibus fibrillis nex, atque ad ipfarum extremi- 
tates tres quatuorve fimul emittunt fupra memoratos 
ventricofos caules, reliqua radicis pars non profun- 
de in terram penetrat , fed multis lignofis fibrillis fefe 
in hae figit prorependo, ipfarum odor & fapor aro- 
maticus jueundior eft quam in ipfa planta, eftque a- 
Cris, fervens, nec urens, cum grata amaritie , odor- 
ue ifte Rofaceus in ficcata planta penetrantior eft. 
ZC autem intelligenda funt de talibus radicibus , que 
punquam aduft& fuere, quod fit, quum herbe adftan- 
tes per ner ignem crementur, he enim radices 
externe nigra funt, fordidas, & ingrati faporis, hi 
Quoque digiti, feu fupra terram eminentes ramifica- 
Hones intra anni fpatium fenefcunt, caules & e 
j e 
XXIV. HOOFDSTUK. 
Het Amboinfebe Schoenanthum. 
E: Amboinfebe Siree is buyten twyfel een Schoe- 
nanthum, van bet Arabijcbe meeft daar in ver- 
Jebillende „dat bet Amboin/cbe minder ftelen voort- 
brengt , onvruchtbaar blyft, of zeer zelden bloemen ver=. 
toont., em in [peceryacbtigbeid mede veel wykt. Het 
werd een de truyk van zoo veele bladeren gemaakt, 
dat xy den Mam en wortel met de naafte grond, bedekken. 
De bladeren zjn zeer lank; fmal, en dun, bet fnygras 
gelyk, 3 en 33 voeten lank ; fcbaars. ten winger breed, . 
in de lengte fyn geribd , [eberp in ’t.aantaften , en eenig- 
zints fnydende, als men ze agterwaarts firykt, blaauw- 
groen , em zoo rank , dat ze alle agterwaarts gebogen 
Baan op malkander leggende , en zoo een groote bol of ver- 
«verde ftruyk maken, Een fpan van baar oorfpronk beb- 
ben zu een knietje , onder ^t welke het blad fmal is, en 
Uzamen gevouwen als een fleel, zooverre. zy te vooren je- 
gens haren flam vaft gezeten bebben. Boven ’t knietje is 
et uitgebreyd en etage en boewel de mids 
delfte zenuwe redelyk ftyf is. Tuffchen de banden gevre- 
ven geven ze een flerken A n reuk, en in de 
mond geknouwd ook zodanigen fimaak, met een merkelyke 
feberpigbeid „doeh geenzints in de keel brandende. 
Deze bladerén met baar onderfte deelen formeren een 
dikke buykachtige Steel of ftam, digt op malkander leg» 
gende, als vellekens , witachtig. van coleur , en Lever ag 
tiger dan de bladeren , enigzints na drooge Rooze riekende. 
"t welk men voor "t befte deel van die plante boud. 
Of nu wel deze bladeren 200 over malkanderen leggen, 
én zommige ronde , zommige platagtige [Lammen. maken s 
zoo is er nochtans niets aan dat na riet of biezen. gelykt ; 
en daarom ’t de Oude wat oneygentlyk onder de zoorten 
van biezen gereekent hebben, of bet moefte aan "t. Arabi- 
fébe anders zyn, gelyk ik mogtans aan "t gedroogde en 
van daar gebragte niet bebbe konnen bemerken: want alle 
blaadjes of fchilfferen konde men afnemen , tot de binnenfte 
Deel toe. Zoo bemerkte ik ook, dat de reuk aan " Arabi- 
ftbe duydelyker na Roozen trekt , maar aan 't Amboinfche 
is dezelve met die van vers hooy gemengt, 
De wortel gehykt die van Acorum eenigzints , doch veel 
korter , dunder, en boutagtiger , in merkelyke leden, en 
weinige takken verdeeld , die meeft fcbuyns boven de aar- 
de ftaan , met barde en dunne Vazelingen daar aan vaft, 
en dragen van de bovengenoemde buykagtige ftelen, 2. 
3 en 4 by malkander aan baar einde., de äer wore 
lel gaat niet diep in de aarde, met veele boutagtige Va- 
zelingen daar in vaft, doch mede kruypende , baar fpece- 
ryacbtige reuk en fmaak is lieffelyker dan in de plante, 
[aos beet, en niet brandende , met een aangename bit- 
terbeid, en den Roozen reuk is in de gedroogde merkelyker : 
dit is te verftaan van zoodanige wortelen, die nooit ver- 
brand zjn, gelyk gefcbied als de omftaande ruygte door 
ingeworpen vuur afgebrand werd, want dezelve zyn van 
buyten favart, vuyl, en van een guade fmaak; ook Wer- 
den deze teenen of boven de aarde ftaande takken, binnen 
een Faar oud, werpen baare ftelen en bladeren af, en ver- 
gaan Se zelfs zoo dat men ze met banden vol vermolfemt bo- 
> Ta ven 
