Vill Boek. XXV Hooff. 
CAPUT VIGESIMUM 
QUINTU M. 
Gladiolus odoratus Indicus. Taccart. 
B fimilitudinem cum antecedente Scboenantbo , & 
uod ejus radix quoque fit aromatica , hec 
planta hic locatur, quam inter filveftres álio» 
quin poni oporteret. Ad Gladioli odorati fpecies hanc 
refero , non acfi aliquid aromatici in cruda detegere- 
tur planta, fed quod ejus radix ad fuffimigium adhi- 
beatur. 
Gracilis eft planta; que paucos emittit teretes cau- 
jes ad altitudinem ulnz , vel paulo magis. Folia e- 
jus cum illis Caricis conveniunt , vel prioris Schoe- 
nanthi, fed multo breviora funt, glabriora, & nul- 
jo modo ledentia, a fpithama ad pedem longa, di- 
gitum lata, firma, & recta inftar gladii, per longitu- 
dinem fubtiliter ftriata, ita tamen, ut folium fit gla- 
brum , nervusque medius infra acute protuberet , 
funtque glauca. SEN ` 
Undique circa caulem locantur inferiorem 3 quide- 
inde in ampla dividiturgenicula , cuivis autem folitari- 
um adítat folium, brevius prioribus. Quivis folio- 
rum fafciculus peculiarem conftituit caulem transver- 
fali inpofitum radici, quumque is quosdam produxe- 
tit flores; & fructus, tum fefe erigit inferius ad pe- 
dis altitudinem nudus, atquein fummo gerit fex fep- 
temque folia fimul congefta, riullos amplius produ. 
cens fructus, fed inflexus ad terram inclinat, & tan- 
dem marcefcit, furculi autem primo ex radice pro- 
pullulant. dade BREI E 
Hee quoque folia aliquid porro peculiare habent, 
circa inferiotem enim, feu quintam ipforum partem 
convoluta funt, triaque quatuorque horum fimul te- 
huem formant fuperficiem cum binis acutis dorfis; 
quz ortum dant firmo nervo medio. ` 
Hzc fuperficies infra anguftes & acute definit ad 
ipfum caulem , fuperius ampla eft, ubifolia divaricant, 
atque ex centro fuo novum pfoducunt caulem, qui 
fimiles iterum foliorum fafciculos format, unde una 
planta ex alia videtur orta per tenuem , ac firmum 
caulem; hz autem foliorum congeries inordinate ex 
vetuítis dependent plantis. 
Hujus atitem caulis vertex ad unam inclinat par- 
tem, inque tenuia fefe explicat fila deorfum penden- 
tia, quorum quodvis ftellatum profert flofculum, ex 
fex petalis compofitum, quorum tría externa majora 
funt, & ftriata ; inftar calicis concurrentia , uti in 
Hyacinthis; Coerúlei coloris, fine ullo odore, inter- 
De autem fex flava locantur ftamina incurvata. 
Fru&tüs baecam refert Oxyacanthz , fed minor eft, 
ex rotundo obliquus , & compreflus% &. quibus- 
dam punêtulis notatus , eleganter coeruleus, ex vio- 
Jaceo purpureoque colore nitens, inftar optimi Sap- 
phiri, hujusque caro mollis eft, ac dulcis, & com- 
preffa manus violaceo tingit colore; — 
Intus locantur octo novemque officula feminalia 
Circaaxim , glabra, & ex nigro fplendentia ; angulo- 
faque inftar feminis Sefami , interne alba. Flores 
fru&usque przcoces funt, cito enim crefcunt ac mas 
'turefcunt, citoque etiam decidunt, ` . 
Radix hujus genüina oblique prorepit; nodofa ad- 
Modum , incprva , ficca ; & lignofa , vix pennam 
Crafía, externe ruúgofa, & nigricans, uti nempe fo“ 
lum eft, in quo crefcit, e hac plures dependent 
longe, & durz fibrille perpendiculares , concolores, 
in quibus maximus eft odor ac virtus; unde & tota 
effoditur radix, ac cum brevibus fegmentis ipfius ra- 
dicis, ex quibus dependent; in fafciculos conligun: 
tur, quo modo venales proftant. 
. Ipfarum odor, ac fapor non eft atomaticus, ac fi- 
he ulla acrimonia vel notabili fapore cum levi ama- 
fitie, fi recentes guftentür , ficcata autem hzc radix 
dulcem incipit e faporem , inftar corticis a- 
fundinis Saechärifer® , carbonibüsque inpofita dul- 
Cem fundit odorem, qui quodammodo convenit cum 
toftis Cepz pelliculis, hacque cum aliis mixta fuffi- 
migiis gratior eft, ipforumque exaltat virtutes. 
Tom. Y, Nomen; 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 183 
XXV. HOOFDSTUK. 
De Indifche ruikende ER 
M de gelykbeid met bet voorgaande Schoe z 
O en om dat bet mede een fpttttyagtige ée EE 
vind dit kruid bier plaatze, daar "t anders onder 
de wilde beboorde. Ik rekene bet onder de zoorten van 
ie es , niet als of "er iets welriekendes aan 
e raauwe plante was, maar om da | 
ei pued t score t de wortel tot reuk- 
et is een magere plante, die met weinige T 
len opfchiet, tot de hoogte van een el, of bone d 
bladeren gelyken mede na’t Snygras, of na bet voorige 
Schoenanthum, dog zyn veel korter , gladder , en geenzints 
Jnydende , ontrent een {pan tot een voet lank, een vinger 
breed, ftyf, en regt als een rapier , in de lengte fyn ge- 
i er o > dat bet blad glad blyft , en de mid- 
SA wild beneden fcherp tage, blaauw, of Zee- 
Zy Baan tegen malkander rondom den fteel, die daar 
na in wyde leden verdeeld is, en aan CU Md Fale? 
enkeld blad, korter dan de voorige. leder bofcb bladeren 
maakt een byzondere fleel, op de dwers-wortel ftaande 
en als dezelve eens bloemen, en vruchten gedragen beeft; 
zoo verbeft by zig van onderen wel een voet boog bloot > 
en draagd als dan op den top zes of zeven bladeren tegens 
porro ión $ amim meer vruchten te dragen , maar 
angt gebogen ter aarden, en vergaat ei 
ër: tt de wortel nalatteder TESEO 
Zoo bebben ook de bladeren nog iets byzonders 
omtrent bet agterfte of vyfde deel van "P blad is hd 
gevouwen, makende met bun drie, of wier; die tegens 
malkanderen flaan, een dunne vlakte, met twee Jcberpe 
ruggens, dewelke den oorfpronk zyn van de ftyve mide 
ee : ( 
eze wlakte loopt beneden fmal, en [pits toe te 
Steel, maar boven is ze breed, daar Ke 
een febeiden, en uit baar midden een nieuwe Deel voort- . 
brengen, dewelke wederom diergelyke tid bef. van 
bladeren formeerd , waar door bet fot, als of de eene 
plante uit de andere voortquam, met een dunne ftyve fteel, 
welke vergaderingen aan de óude plante vry onordentlyk 
bangen. 
e top nu van deze fleel beld aan de eene x 
verdeeld zig in dunne draden, die Vade di diae 
Jaan, ieder voortbrengende een gefternd bloem je, van 
zes blaadjes gemaakt, waar van de drie buitenfte grooter 
zyn; mede eftreept , en agter kelks-gewyze toelopende 
gelyk de Hyacinten, boog-blaauw van coleur zonder 
reuk; binnen metzesgeele noppen op kromme voetjes Bag, 
de. 
De vrucht gelykt de befien van Hagedoorns ; 
der, uit den ronden wat febeef, v porary ee 
pukkeltjes bezet ; fchoon hoog-blaauw , met een Violette 
purper blinkende, de befte Sapbiren gelyk , week, en zoet 
- vleefcb , gedrukt zynde; de banden Violet verwen. 
Ce 
Binnen leggen dpt , of negen zaadkorreltjes rondo 
middelfteel , glad, zwart blinkende, en boekie, piis 
ge? van Geet binnen wit. De Hamen, en Urug- 
ten komen. baaftig voort, werden baaftig r: 
ZE, el en ; ıftig ryp, en vallen 
e eigentlyke wortelisdwers kruipende, zeer gek ; 
krom, droog , en boutagtig , haw een febaft dit ul 
ten ruig; en zwartagtig, te weten zoo als de grond is, 
daar ze waft, bier. aan bangen veele lange, en bardé 
vazelingen, regt in de aarde neergaande, van dezelffte 
coléur ; waat in de meefte reuk en kragt is, Karen 
men dezéloé ook gebeel e he be én met de korte fluk- 
ken van de booft- wortel, daar aan zy vaft bangen, in 
bondeltjes bind , gelyk men ze te koop brengd. ` 
_ Haar feuk, en fmaak is niet fpeceryagtig , en zonder 
eenige fcherpte, of merkelyke fmaakmet een kleene bitters 
beid ; als men ze verfch proeft, maar de drooge begindgen 
zoete fmaak te krygen, als de ech van Duiler der, 
en op kolen geeft ze eem zoeten reuk, wat na gebr. 
Ajuinfchellen trekkende , die mét anderreukwerk 
aangenamer werd , en dezelve kragtiger maakt. 
Aa Naâm. 
