186, 
Nomen. Latine Gladiolus odoratus Indicus, Malaice 
Taccari» Javanice Tecari, & Krang Gunong. In Am- 
boina Tancari. à 
Locus. In ventofis crefcit montibus inftar Schoenan- 
thi, hec autem planta circa fefe majores amat pofi- 
tas plantas, uti Filix repens, & Fragarius niger: Le- 
ves etiam amat Caju Puti filvas, ut & ipfarum oras, 
ubi fruticuli ifti funt vulgares: Uti nunc Caju Puti, 
feu Arbor alba, de qua egimus libr. 2. cap. 26. du- 
plex eft , cujus anguftifolia magis aromatica eft, ma- 
jore latifolia , fic quoque Tuccari eandem fequitur 
natutam , que enim fub parvifolia crefcit fpecie, 
multo efficacioreft, & aptiorad fuffimigia, quam quz 
in Amboina, & Xoely crefcit, queque multo præ- 
ftantior eft, quam que in Leytimora obcurrit. 
In hortis plantari, & coli poteft magis ad ornamen- 
tum, & recrementum , quami ad ufum , optima enim, 
& efficaciffima loca amat filveftria, nullibi autem fi- 
mul copiofe reperitur, fed vagus hic, & illic ejus 
obcurrit fruticulus , ac femper in nigro, & ficco folo. 
Ex Java in hafce defertur infulas ficcata , inque tenues 
fafciculos palmam“fongos conligata, ne tenere fran- 
gahtur fibrille , talique modo in Sinenfium officinis 
venalis proftat inter alia aromata. 
Ufus. Hujus plante radices, feu fibrill in ufu tañ- 
tum funt ad fuffimigia, non recentes fed ficcate, qué 
in parva fcinduntur frufta, ac conmifcentur cum fru- 
ftis arundinis Saccharifere fufce , aliisque ramentis 
odorati cujusdam ligni, Benjoino, Ungue odorato, 
que compofitio Aflangi vocatur. Hoc autem fuffi- 
migio veftes, & olea inpregnantur, que odorata re- 
quiruntur. 
Ezdem he radices Macarenfium Dupe admifcen- 
` tur, fed minori dofi, alioquin enim Taccari fuperat 
teliqua odorata per odorem fuum inftar adufti Saccha- 
1i, vel Cepe, qui tamen incolis gratus cenfetur. ` 
Tabula Septuagefima Tertia 
Giadiolum exhibet odoratum Indicum. 
-HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VIL cap. XXV; 
Naam. In ’t Latyn Gladiolus odoratus Indicus. Op 
Maleyts Taccaris Op Javaans Tecari, en Krang Gu- 
nong. In Amboina Tancari. , 
Plaats. Het waft op luchtige bergen ; gelyk bet Schoe- 
nanthum, dog dit wil wel grooter ruigte om zig bebbem 
gelyk de Filix repens, en de Struivellen van Fragarius 
niger: Het bemind de ligte boffeben van Caju Puti, en 
aan der zelver randen, daar de voornoemde beefters ger 
meen zyn, gelyk is de Caju Puti, of Arbor alba, waar 
van in ’t tweede boek, cap 26. tweederley , en daar van 
de kleenbladige fpeceryagtiger is , dan de groote , zoo 
volgt de Taccari deszelfs natuur , want dat onder de 
kleenbladige waft, is veel kragtiger , en bequamer tot 
reukwerk, dan "t geene elders waft, dit onderfcheid be- 
vind men merkelyk tu[Jcbem bet geene op Amboina, en 
Xoely waft, bet welk veel beter is ,dan’t geene op Leyti- 
mor valt, 
In de boven kan men * planten, meer tot leizier , dan 
tot nuttigbeid , want bet befte, en kragtig fte wil nieus 
wers dan in ’t wild waffen, men Ziet bet nieuwers veel 
by malkander ftaan, maar ydel, bier en daar een ftruik, 
en altyd in een zwarte drooge grond. Men brengt bet 
uit Fava in deze Eilanden gedroogd , en in dunne bosjes 
van een band lank gebonden, op dat de jonge vazelingen 
niet bryzelen zouden, en zoo vind men "t in de winkels 
van de Sineezen te koop onder andere fpeceryen, 
Gebruyk. De wortelen , of vazelingen van deze plana 
te, zyn maat in gebruik tot reukwerk , niet vers, maat 
gedroogt , men fnydze in kleene ftukken, vermengtze met 
jiukjes van bruin Zuiker-riet , febilvertjes van eenig 
avelriekend bout, Benjoin, Unguis odoratus , welke men. 
geling men Aftangi noemt. aar mede men de klederen; 
en olyeteiten berookt , die men welriekend wil bebben. 
De zelffte wortelen werden ook onder *t Maccaffaarzé 
Dupa gedaan, dog in kleene quantiteit , want anders 
werd bet Taccari meefter van andere reukwerken, met 
n gebrande Zuiker , ofte Ajuin-reuk , die dog by dé 
ndianen voor lieffelyk gebouden werd. 
De drie en feventig fle Plaat 
Vertoont de Audi be ruikende Gladiolus. 
2 
CAPUT VIGECIMUM 
en Reh UM. > 
Arundo Saccharifera: Tubu: 
| Rundinis Saccharifere deferiptionem quoque obi- 
À ter adtingere oportet, quum in hoc. Herbario 
varie obcurrant plante,-que cum illa compa- 
tantur, quzdam etiam addenda habeo, que in Eu- 
ropzorum libris non inveniuntur, interrogationes- 
que, & difficultates quasdam explicabo, que de hac 
arundine moventur, 
Planta itaquc arundinis Saccharifere , qualis hodie 
in India colitur. ftipes eft aequalis craffitiei, infra pa- 
rum incurvatus , ad altitudinem octo ,- decem, & 
duodecim pedum excrefcens, nullos emittens laterales 
ramos, licet & quosdam. obfervaverim ftipites , qui 
feptemdecim pedum longitudinem haberent „ plerum- 
que binos digitos , aliquando eriam binos. pollices 
craffus eft hic caulis, qui in multos breves divifus eft 
articulos , tres, quatuor, & quinque transverfales di- 
gitos longos a in medio parum protuberantes, infe- 
rior arundinis pars nuda e(t, fuperior ad quemvis 
nodum folium gerit magnum, multoque majus eft, 
quam in cunétis aliis arundinum fpeciebus , quatuor 
pedes longum, tres latum digitos , fuperiusin longum 
anguftumgue excurrens apicem , per longitudinem 
ftriatum, in medio.planum gerens albumque nervum , 
ad tactum rügofum, ac quodammodo vulnerans per 
acutas oras , coloris pallide glauci 
lores, femenque nunquam profert , nifi per ali- 
quot annos fteterit in loco quodam faxofo, tumque 
panicula ingens arundinacea fuperius excrefcit uti in 
Sorgo , fed multo levior, potiffimum. ex alba & 
molli lanugine compofita , in qua aliquid paleofum 
inftar feminis latet, 
A sur In 
XXV. HOOFDSTU & 
Het Zuiker-Riet: 
Ww Y moeten de befcbryving van ’t Zuiker-Riet mede 
overlopen , om dat in dit Kruidboek verfcheide 
planten zyn, die daar mede vergeleken werden j 
ook beb ik eenige dingen by te voegen, die in de Europi- 
Jche boeken hog niet bekend ftaan, en eenige vragen te 
beantwoorden , dewelke omtrent bet Zuiker-Riet gemo- 
veerd werden. j S ; r : 
De plante dan van " Zuiker-Riet ; zoo als ze hedens- 
daags in Indiën gebavend «verd , is een ftok met een een 
parige dikte , en beneden een kleene kromte tot de hoogte 
van agt, tien , en twaalf voeten opfchietende ‚zonder 
zyde-takken , hoewel ik 'er gezien bebbe: vam zeventien 
voeten lank, doorgaans twee vingers, zomtyds twee dui- 
men dik. Het is verdeeld in veele korte leden, dries 
vier , en vyf dwersvingers lank, in de midden wat buik- 
agtig de onderfte helft van "t. Riet fraat bloot., de-bo- 
vente beeft aan ieder een groot lang blad , veel grooter 
dan aan alle onze Rieten y vier voetenlank , drie vingers 
breed , vooren met een lange fmalle fpitze y in.de lengte 
geftreept, in de midden meteen vlakke witte zenuwe s 
rouw in "t aanta[len , en eenigzints fnydende met de fcber- 
pe kanten, bleek-/paansgroen van coleur. - 
Bloemen, of zaad draagt bet nooit ; of men moet bet 
eenige jaaren laten oud worden, en dan nog aan. een Jie: 
nige plaats ftaan, als dan komt "er een groote Riet-pluim 
boven op, als aan ’t-Zorg-zaad , dog veel ligter y mee 
van witte , en zagte dons gemaakt , daar in iets kafagtigs 
als zaad fcbuild, : ici SH 
