e HERBARII AMBOINENSIS Liber VIILop. XXVI. 
De afgefneden , en van de bladeren gefuiverde bi 
werden tu[Jcben twee flaande fpillen van bard Geen e: 
Abíciffi ,.& a foliis depurati ftipites inter binas fcu- 
tulas ex: duro -Cuffambi ligno formatas comprimuntur, 
uarum una a Bubalis contorquetur, tum expreflus 
uccus per canalem ex Bubali corio confectum exci- 
pitur in amplis crateribus , ex quibus in alios infunditur; 
ut excoquatur. Hi crateres ab inferiore fundi parte 
ferrcum habent Cacabum , qui furno nexus eft; Ca- 
cabi autem iftius ore alte, & oblique elevantur per 
lapides coctos, & calcem rite elaboratam ita poliun- 
tur, ut totus quantus ingens videatur effe cacabus. 
Huic tum fuccus ifte infunditur, & fub hoc validus 
exftruitur ignis, qui quum diminuatur, novusiterum 
adfunditur fuccus , fenfim inminuendo ignem , donec 
fuccus hic-fit fufcus, & vifeidus. Hunc tum in pati- 
nas effundunt terreas; & profundas, vel in magnas 
terreas ollas, que depofitz funt in loco fumofo, & 
calido, ubi exficcatur in Saccharum, cujus fuperior 
pars alba eft, & in glebas compacta, que & hinc Sac- 
cbari placente vocantur, inferior vero pars ex fufco 
flave(cit, quod Saccharum Mufcovaat dicitur. 
Ex Saccharo albo Sinenfes Saccharum canthum 
conficiunt; illud nempe iterum liquefcunt in Cacabo 
ingente , ipfique admifcent albumina ovorum quo- 
rundam, riteque defpumant; ac demum aliquid pin- 
guedinis gallina ipfi addunt, dicentes, hoc requiri; 
ut Saccharum fit pellucidum. 
_Sinenfes in patria fua, vel locos inhabitantes ; in 
quibus nulli fünt Athiopes , fumunt loco pinguedinis 
galline liquefaétum -lardum , quod tamen ifti celant 
hationi, ne mercaturz fue damnum adferant. At- 
que hínc'JEthiopes vulgo recufant edere hocce Sac- 
Chafum, quin certi fint, hocconfeétum effe, & præ- 
paratum a populo fuo. XE 
: Monitus porro fit quisque; qui Jave quodvis ven- 
dit Saccháfum corbibus inpaétum, ut prius hos rite 
examinent’; fallax enim Sinenfium natio folet in fu- 
. periore ipforum parte bonum deponere Saccharum , 
fed fub hoc terram; cineres, vel ficcata folia. Ali- 
qaando etiam Saccharum Mufcovaat conmifcent cum 
nigro arboreo. Sagueri Saecharo,: vel ambos iftos fi- 
mul excoquunt fuccos, quod cognofcitur, D fit mu- 
eofüm , & humidum. > 
Saccharum porro Canthum excoctum effunditur in 
patihis, vel ollis, in quibus craticulz ex fiffa arundi- 
ne conifette depofite fünt, quibus Saccharum hoc. 
adhaeret, & cóngelatür, atque hinc fit, quod aliquan- 
do in fruftuiis fi my quedam ren SC 
- ciantur, que non funt.porcorum fete , uti quidam 
falfo chine | SEE EN UE e 
` Ex albiffino, & optimo Saccharo fubtiliffimum , & 
duriffimum componitur Saccharum Canthum, Chry- 
ftallo fimile, quod Saccharum mafculinum vocatur. 
Ex viliore, & fufco Saccharo flavefeens excoquitur 
Saecharum Canthum , beer fragilius eft, & 
inelegantius , fed quod fimul pinguius, ac dulcius eft 
priore, atque Saccharum femininum dicitur. | 
“In Sina tertia potiffimum arundinis crefcit fpecies ; 
tenuiffimam nempe arundinem , & corticem habens; 
quam Tecfia vocant a forma Tec, b. e. Bambu, il 
lamque folummodo adhibent arundinem ad Saccharum 
ex ea excoquendum. , Omnesque alias craffiores arun- 
dines Sacchariferas vocant Camfia y vel utialii melius 
pronunciant Gamfia. OREN See 
- "Fecfia vix pollicem craffa eft, ac plerumque fla- 
"vefcens inftar Boeloe Swangi, adeoque mollis, & fra: 
gilis eft, ut exterior ejus pellicula admorderi poffit, 
RUN facile findens ; Hujusque fpecies eft 
a 3 er 
ux Haveicens quoque. arundo eft , paucis viridibus 
friis diftin&a , & uti dieitur ex "Teraits quonduih per 
quendam Huecum Marafoli in has delata terras, fæ- 
piffime autem degenerat, brevesque gerit nodos, du- 
rumgae corticem, inftar vulgaris albe arundinis Sac- 
chariferz , putoque has binas tantummodo effe varie- 
eri ht ay SA add Za 
“Nomen. Latine Artin oe iccharifera. Malaice, Ja- 
vanice , & Baleyice Tabu, & Tebu » a multis ipfius de 
dis. Amboinice ; & Bandice wu, Ternatice Uga. 
Sinice Camfia. Succus ejus condenfatus Latine dicitur: 
Saccharum ,' & Zuccbarum. Malab. Gula, feu magis 
proprie Saccbari, & Saccharum Camtbum Saccar, {eu 
Gula Batu, h. e. Saxofum Saccharum. Sinice Tung, 
& Saccharum Canthum Tung fung. 
ee P VOR 
afoli, ex Boerone in Amboinam delata ,. 
bout geperft, waar van de eene door buffels werd omge. 
draaid, zoo loopt den uitseper[len zap door een geute van 
een buffels - buid gemaakt , im byzondere Boote bakken, 
Hier uit werd by gegooten in andere groote bakken om te 
kooken ; Deze hakken bebben van onderen tot den bodem éen 
groote yzerepan , die gp eent oven vaft flaat, de randen 
van deze pannen werden boog , en fchuins opgenietzelt met 
gebakken fteen, en wel bearbeiden kalk, glad geplyftert, 
dat bet een grooten ketel gelykt. i. of 
Hier werd bet zap in gegooten, en eérftelyk een fork 
vuur daar onder geftookt , tot dat by wat vermindere , 
en dan al weder ander zap opgegooten, ’t vuur allens- 
kens verminderende , tot dat bet zap bruin, en Kleeverig 
werde , den zelven gietenze dan in diepe aarde febotels , 
of in groote aarde potten , aan een rookagtipe , en «armé 
plaats flaande, en laten bem zoo droogen: Het boven 
hier van is wit, en in klompen gebakken, dat men Kock. 
Zuiker noemd, bet onderfte is geel, en bruinagtig , dat 
men Mufcovaat noemd. 
Uit den witten Zuiker maken daar na dé Sineezen bet 
Candy-Zuiker 5 mamentlyk zy fmelten bet weder ‘in een 
groote pan, doen daar onder bet wit van eénige Eyers, 
en fchuimen ?t ter degen, ten laatften mengenze daar wat 
Hoender-vet onder, zeggende, dat dit nodig zy om den 
er klaar te krygen. 
De Sineexen in baar land, off op plaatzen woonende y 
daar geen Mooren zyn, nemen in plaats van Hoenders 
vet , gefmolten Spek nogtans:’t zelve voor die Natie vera 
beelende,. op dat baar waren getrokken werde. Hier om 
zyn in 't gemeen de Mooren vies, om Candy-Zuiker té 
eeten, of zy moeten verzekert zjn, dat bet door baar ge- 
loofs-genooten gemaakt zy. 
Voorts moet men gewaar/cbouwt zyn, die op Favaal- 
lerbande Zuiker in kanafters, of korven awil- koopen, de- 
zelve wel te vifiteeren , want de bedriegelyke Natie der 
Sineezen in gebruik hebben, boven op “goede Zuiker té 
doen, maar daar onder aarde; affe , P4 drooge bladeren. 
Zomtyds vermengenze de Mo/covaat.Zuiker ook met een 
zwarte boom- Zuiker, van Sagueers-bomen gemaakt, of 
kooken die beide zappen te gelyk; welke daar aan gekent 
werd, als ze fmeerig, en vogtig is. e 
Den opgekookten Candy-Zuiker werd in fchotels, of pote 
ten gegooten, daar een roofterwerk van gefpleeten Riet, 
of Bamboesjes in gelegt xy, daar aan zig dan de Zuiker 
bangt, en candiceert; bier van komt bet, dat men zome 
tyds aan de VA eenige draden vaft Ziet , *t welk veeze» 
pe ‚van bet Riet zyn, en geenzints V’erkens-borftels, 
ss Fe a e Ber A 
Uit het witfle, en ‘befte Zuiker komt bet fynfle, en 
bardfte Candy, den Chrijtal gelyk, dat men Mannetjese 
Zuiker noemd. Uit bet flegtere , en geele Zuiker. komt 
een geelagtig Candy, veel broffer, en ongeziender , 
vetter, en zoeter, dan de voorgaande , "t welk men wyf- 
kens Zuiker noemd; 
~ In Sina waft meeft de derde zoorte van Zuiker -Riets 
te weten de dunfte van riet, en Jcbor[Je, die xy aldaar 
Tecfia noemen, na de gelykenijle van Tec, dat is Bam- 
boefen, en gebruiken "7 zelve alleen om Zuiker te kooken. 
Al ’t ander groffe Zuiker-Riet noemenze Camfia, of zog 
't andere beter wit/preken Gamfia. f 
Tecfia is geen duim dik , meeft geel ¿“als Boeloe 
Swangi, zoo mals, en bros, dat men de buitenfte fcbel- 
len door byten kan, in de lengte ligt (wende 5 Een 
zoorte daar van is Toeboe Marafoli van Boero in Am- 
boina gebragt, mede geelagtig van Riet , met weinige 
groene ftreepen, zoo men zegt uit Ternate dooreenen Huc- 
cum A raf eer[t in deze lande gebragt ; maar ’tontaard 
zeer Hikabils, gewind korte leden , en een barde fcborfJe, 
elyk bet gemeene witte Zuiker-Riet, ik apte dat deze 
jeide maar veranderingen zyn van de bovenftaande derde 
zoort. qu Benin ws 
Naam. Het Zuiker-Riet biet in 't Latyn Arundo 
Saccharifera, Zn 't Maleyts, Javaans , en Balys Tu- 
bu, en Tebu, van de veele leden: Op. ^t Amboins , en 
Bandaas Tewu. ‘Op Ternataans Uga. Int Sinees Cam- 
fia. Het Zuiker biet in "t Latyn Saccharum , en Zuc» 
charum. Int Maléyts Gula, of eigentlyker Saccarl ; 
en den Candy. Zuiker Saccar , of Gula Batu’, dat is Steens 
Zuiker. In’t Sinees Tung,en den Candy-Zuiker Tunglung. 
Geen 
