Sciendum eft, quod & ab aliis jam monitum fuit; 
Saccharum candidum feu faccharum canthum, neu- 
tiquam nomen gerere ab. albo ipfius colore, qui La- 
tinis candidus dicitur, fufcum enim , rubrum, & fla- 
vum obcurrit faccharum canthum ; unde & Grecum 
vocabulum xé9e; , quod tam in hodierna Greca liu- 
ua, quam in aliis diverfis sapo linguis placentam 
2 oram denotat , quum hoc fa 
angulofum, inftar politorum adamantum vel Chryftal- 
li, atque hinc proprie Saccharum Cantbi, vocandum 
eft, 
Tabula Septuagefina Quarta 
Ad Figuram Primam Veram exhibet arundinem Sacchari- 
feram. trigo 
Figura Secunda arundinem Sacchariferam Rottangam , feu 
Tabu Rottang denotat. 
P. S. Hec Tabu Rottang vix pollicem craffa eft, in fupe- 
fiore ejus dimidia parte multi excrefcunt furculi erecti , 
quibus folia infident anguftiffima, fed quoque erecta, a 
precedentis plante foliis diverfa, cum illis enim Caricis 
conveniunt; nervumquê gerunt medium craffum, funtque 
minimum digitum lata, ultra tres pedes longa. Supra 
hosce furculos folia communia locantur, tres digitos la- 
ta, a quatuor ad quinque pedes longa, ac fupra hec vul- 
garis panicula, in hac fpecie in binas tresve fpicas diftin- 
Cta, 
` Baccbarüm vocatur. hec planta fimpliciter in H. Cuiffort: 
$. 26. Arundo Saccharifera in Sloan. Cat. pl. Fam. p, 
31. qui innumeros fere hujus plante habet auctores, eftque 
Arundo Saccharina F. B. & Sam. Dale Pharmac. in 410. 
?. 291. qui varias Saccharini fucci enumerat fpecies. 
ccharum femper fit. 
VIII Bock. XXVI Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. wei 
Men moet aveeten , gelyk ook. alreede door andere ge- 
waarfchouwt is, dat Saccharum Candidum of xuyker- 
Candy geenzints de naam beeft van de witte coleur , de- 
welke in "t. Latyn Candidus biet , want, men vind ook 
bruyne , roode, en geele Candy-zuyker , maar van bet Griek- 
Jebe woord xa9e5 ( Kantbos ), welk zo wel in "t hedendaags- 
Je Grieks „als verfcbeide andere Europifche taalen een oe 
of kant beduyt, dewyl dezen zuyker altyd kantig is, ge- 
lyk gefleepe Diamanten of Cryftallen, en Gen udi 
men bem eygentlyk zuyker Canthi noemen, 
De vier en feventig fle Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur het waare Zuyker-Riet. 
De tweede Figuur vertoont het Rottang Zuyker-Riet, ofté 
de Tabu Rottang. 
P. S. Den Tabu Rottang is fchaars een duym dik, aan de 
bovenfte helft ftaan veele uitfpruytzels overeynd ftaan- 
de en daar aan zeer fmalle bladeren, meede overeynd; 
van de voorgaande bladeren verfchillende, want zy gely- 
ken het Sny-gras, dog hebben een dikke middel-zenuwe, 
fchaars een pink breed, en boven de drie voeten lank. 
Boven deze uitfpruytzels ftaan de ordinaris bladeren „drie 
vingers breed, van vier tot vyf voeten lank, en boven 
dezelve de gewoonlyke Riet-pluym, aan deeze zoorte in 
twee of meer lobben verdeeldt. 
AANMERKING. 
Deze planf wert eenvoudig Saccharum ofte Suyker ge- 
naamt in de H. Cliffort. p. 26. en het Suyker-dragend Riet 
in de Catal. van Sloane over de Famaice gewaffen p. 31, 
die fchier ontelbare Schryvers over deze plant aanhaalt, en 
is het Suyker-riet van Fob. Baub. by Sam. Dale Pharmac. 
in Ato. p. 291. die verfcheide zoorten vari Suyker optelt. 
CAPUT VIGESIMUM 
S BP. TIM UM... 
Ova pifeium. Sajor Trubit. 
f Um Arundine faccharifera primo hiec planta tani- 
. tam habet fimilitudinem, ut pro ea haberetur, 
. omnes autem-ejus partes minores funt,ac qua- 
litas ipfius & ufus quam maxime ab illa differunt. 
Planta hec non ultra octo vel decem pedes alta eft; 
nns. ftipites fant firmi , rotundi , & in articulos di- 
in&i „qui quinque vel fex transverfales digitos lon- 
£i funt; vix pollicem craffi, externe ex viridi & luteo 
‘ Variegati colore , vetüfti autem potiffimum flavefcunt. 
Ex articulorum nodis plurés emittit fürculos quam 
Arundo faccharina, uti jx multas albas brevesque fi- 
brillas feu barbas, que inftar radicularam undique 
dependent , interne faréta quoque eft fimili alba fub- 
ftantia ; qua Arundo faccharifera , fed ficcior , infipi- 
a, nec aquofa. Quum tot jam furculi ex teretibus 
hisce excrefcant ftipitibus, qui in longitudinem ex- 
crefcunt inftar lateralium. ramorum , hinc primarius 
ftipes fefe erigere nequit, fed ad terram inclinat , at- 
que ubi hanc tangit, fefe per radices ipfi infigit ,no- 
vurhque format ftipitem , unde & magnum obcupat 
hxc planta locum. Majores caules lenti funt, nec fa- 
cile franguntur, per quatuor & quinque pedes a ra- 
dice nudi, tumque laterales fefe erigunt farculi , qui 
per pedis fpatium iterum funt nudi, antequam folia 
emittant. en ^ 
Folia hzc alternata (unt, ex quovis.nodo unicum 
paulo brevius & anguftius illis arundinis facchariferz, 
non ita rugofa, nec adco vulnerantia, fed fubtus la- 
nuginofa. ad tactum „tres cum dimidio pedes longa; 
VIX tres digitos lata, nervo firmo & albo longitudinali 
donata. Circa: caules usgue in ultimum articulum 
vaginam formant, uti cun&tz arundinum fpecies. 
` *olia vero, que circa verticem claufa funt, ad in- 
iM partem ventrem habent, unde cognofcitur, 
aliquid in ipfis abfconditum effe, quum enim fructus 
e GER m- 
rue ` 
XXVIL HOOFDSTUK. 
De Kuyt der Viffen. 
A mEt bet Zuyker-riet dan, beeft voor eerft deze 
M plante zoo groote gelykeniffe, dat men ze daar voor 
zoude aanzien , doch is in alle delen kleender , ook in 
eigenfchap en gebruyk veel daar van verfchillende. 
De plante is niet boven 8 of 10 voeten boog aan ftes 
len, dewelke zyn ftyf, rond , mede in leden verdeeld, 5 
of 6 dwersvingers lank , [cbaars een duym dik , van buy» 
ten uit den groenen en geelen gemengd , maar de oude 
ftelen zyn meeft geel. ; : 
. Uit dé knopen aan de leden brengt bet meer fcheuten 
voort dan bet Zuykersriet „als mede veele witte en korte 
Vazelingen of baarden, die als wortelen rondom bangen. 
Van binnen is bet mede gevuld met diergelyke witte fub- 
ftantie als bet Zuyker-riet , dog droger , zonder fmaak of 
water. Dewyl nu zoo veel uitfpruytzels aan deze ranke 
fielen voortkomen, die lank werden als zyde-takken, 200 
kan den. booft-fteel niet overeynd ftaan, maar bùygd zig 
ter aarden, en-daar by dezelve raakt, wederom inwor- 
telende , ende een nieuwe ftruyk formerende , weshalven 
dit gewas een groote plaats beflaat. De booft-fteler 
zyn taay om te btéeken, vier én vyf voeten af van de 
wortel blood „als dan beginnen de zyde-fcheuten opwaarts, 
die al wederom een voet lank bloot zyn , eer bare bladerén 
beginnen. 
De bladeren nu flaan verwiffeld tegens malkanderen , 
uit ieder lid een wat korter en fmalder dan die van Zuy- 
ker-riet, zoo ruuw nog fnydende niet , maar van onderen 
wolagtig in °t aantaflen , 93 voeten lank, fcbaars 3 vin 
ers. breed „ met een flyve en witte middel-zenuwe. Om 
r fleel maken xy tot aan ’t laaifte lid een fcbede „'ge= 
lyk alle riet zoorten. ER 
De bladeren, die omtrent de top gefloten ftaan, maken 
by baar onder[le een buyk , te kennen gevende , dat zy met 
iets bef'wangert zyn ‚want als de vrucht van binnen Typ 
