192 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIII oa XX VI 
interne fit maturus , quod per experientiam & ventris 
crafitiem dignofci poteft, tum facile ex ftipite evel- 
Ji poteft uno nixu, fi nempe tria quatuorque fumma 
folia fimul comprehendantur; 
Foliis hisce apertis intérne adparet fructus longus; 
rotundus , & cylindraceus , que cauda eft, clavis Ly- 
harum fimilis, vel uti in hisce dicunt terris omnino 
fimilis ovis pifcium, fed non granulofa, albicans, & 
mollis, glutine quodam obdutta & vifcofa , quam diu 
tenera fit, vetufta vero fefe dividic in fumma parte 
in paniculas quasdam feu lobos inftar florum Pandani, 
hzc autem cauda nunquam fefe extra folia erigit, 
fed in illis marcefcit,& in paleam exficcatur ficcam, 
eltque quinque & fex pollices longa, pollicem crafla; 
& quam diu fit integra , nec divifa, ad cibum apta 
eft, hec enim unica pars eft, que ex hac defide- 
ratur planta. Sc? 
Radix oblique prorépit, nodofa eft, duriffima , & 
lenta, ac fimplex, fed tot fibrillis obducta, ut vix di- 
gnofi poffit.  Plantatur inftar. arundinis faccharife- 
re per extremitates ftipitum vetuftorum abfeiffas, vel 
per fimplex fegmentum , quod ex nodo fuo furculum 
emifit,cujus folia abfcindenda funt, reliquaque pars 
terre conmittenda eft. Solum amat molle , arenofum; 
€ parum humidum , quod circumaétum , & a fruticus 
lis reliquisque herbis depuratum eft inftar campi ; 
in quo arundo faccharifera plantatur , quum multi e- 
jus- defiderentur fructus, tali enim modo per totum 
annum ipfos profert; quum quz fponte crefcit, ra- 
ro fructus. producat, nec mifi tenues ac graciles. 
Nomen. Latine Ova pifcium, juxta Malaienfe Sajor 
Trubu, feu Sajor Telloor ican, atque hinc gel Sas 
jor Kuyt ob dictam fimilitudinem. Ternatice Jdo Wa- 
bu, quod ova pifcium quoque denotat. 
Locus Plurimum obcurritin Moluccis 6 Amboiña, 
fed potiffimum in hortis, raro fponte , funt tamen qui- 
dam loci, ubi antea horti fuere exftru&i, in quibus 
crefcit. Noftra autem natio hanc magis expetit plan- 
tam, quum hanc plantent in Solo rite preparato , quod 
& mundum fervatur, incola autem hanc tantummodo 
deponit in area vel angulo füb arboribus frugiferis , 
alisque fruticibus , fub ipforum umbra. Invenitur 
quoque; fed nefcio quo cafu, in Leytimora prope 
Hative Kitsjil fab arundine & Carice , ad ripas mas 
jorum fluminum. Curiofi illam quoque Batavie ex- 
petiverunt ex Amboina & Ternata, ita ut ibi nune 
quoque colatur. oo 
Uus. Apud noftramì nationem in majori ufu & pre- 
tio e(t, quam apud incolas; atque hujus tantummo- 
do cauda defcripta, quz cum pingui jure gallinarum 
vel alius Carnis coquitur , tamque deliéación prebet 
cibum quam Cinarz, qui proponitur in cunétis Mas 
gnatum menfis, contra incole , qui hon ita norunt 
vel intelligunt artem culinariam , vel non tam pinguem 
hunc cibum preparare cupiunt,non magni bunc fa- 
ciunt, atque re vera ingratum praebet faporem, fi 
Amboinenfium more füpra carbones tantum affetur, 
& gracili inftilletur condimento. Hunc in finem ta- 
les eligendi funt fructus , qui fefe in lobos nondum di- 
viderunt, vel faltem non diu aperti fuere, vetufti e- 
nim funt infipidi. Juri quoque gratum praebent fapo- 
tem, in quo colli fuere , compertumque eft, urinas 
expellere , nec ftomachum adgravare. 
Tabula Septuagefima Ouinta 
Ad Figuram Primam Ova pifcium denotat, cum ej j 
i d , jus fru&u 
A Cylindraceo, & eduli, qui ejus vertici ac pa in- 
ponitur. 
Figura Secunda’ Lachrymam Jobi Indicam exhibet 
gitudinem per medium diffe&tam. i POE 
OBSERVATIO. 
Genus, quod Lachryma Fobi vocatur, a Linneo, Coix 
dicitur ; Eftque hiec planta C orx feminibus ovatis 77. Cliff. 
jn: 437. & Lachryma Jobi Tiet Zeyl. p. 137. ubi vide te- 
CAPUT 
is, bet welk men uit de ervarentbeid en dikte des buyks ` 
kennen moet , zoo kan men ze ligtelyk met eenen ruk van 
den Dat aftrekken als men ze zamen met de 3 of 4 
woorfte bladeren vat. 
De bladeren nu geopénd zynde , vind men van binnen 
een lange ronde Cylinder-formige vrucht of [leert „de kols 
ven van de Lifcb-dodden gelyk, of zoo zy bier te Lande 
zeggen, !’eenemaal als een Vifch-kuyt, dog niet korlig ; 
witachtig , en zagt ; aan malkander klevende , 200 lang by 
jong is, maar oud geworden, verdeeld by zig aan ’t bg. 
wenfte eynd in zommige pluymen of lobben »€elyk de bloes 
men van Pandang „dog dezen fleert komt nooit buiten zy- 
ne bladeren voor den dag, maar befterft daar in,en werd 
tot droog kaf. Hy is y 46 duymen lank, éen duym dik 
en zoo lang by geheel is, en niet in lobben verdeeld, is zé 
bequaam tot de koft; want dit is bet eenig fte , bet geen 
men van deze plante zoekt. _ 
` De wortel is dwers kruypende , geknoopt , zeef bard en 
taay, enkeld, doch met zoo veele Vazelingen bebangen , 
dat men ze qualyk bekennen kan, Men plant bet gelyk 
bet Zuyker-riet, met de eynden van de oude ftokken af- 
gefneden of met een ieder Jtuk deszelfs, dat uit zyn knoop 
een fcheut gegeven beeft , waar van men de bladeren ah 
Jayden moet „en de reft in de aarde fleken, Het vereyfebt 
een mulle „zandige, en Wat vogtige grond , die omgebakt 
en van zyn ruygte gezuyverd wil zyn ,gelyk een Zuyker- 
veld, als men veele vruchten daar van bebben wil , want 
dus kan men °t gebeele Jaar door vruchten daar van heb. 
ben, daar anders "t geene in ’t wild waft nu en dan 
Jwanger werd, dunne en magere vruchten voortbrengende. 
Naam. Jn 't Latyn Ova pifcium , na bet Maleyts 
Sajor Trubu, of Sajor Telloor ican, en daar van in * 
Nederduytfch Sajor Kuyt, na de voornoemde df » 
Ternataanfcb ldo Wahu, bet welk mede Vis-kuyd be. 
duydt. > : NI 
Baan: Men vind bet meeft in de Moluccos en Amboi- 
na, wel meeft in de boven, en weinig in * wild , zyndé 
epter plaatzen , daar tuinen geweeft zjn. Onze Natie 
maken daar meer werks afs plantende ben im een welbe- 
arbeid Land, en bouden de grond fcboon ; maar den 
Inlander plant bet flegts in een boekje onder zyne vrucht 
bomen, en andere ruygte , daar bet fchaduwachtig is. 
Men vind bet ook , ik weet niet door wat geval „op Ley- 
timor by Hative Kitsjil onder "t riet én fnygras ; aan de 
kanten van een groote rivier. De Liefbebbers op Bata- 
via bebben "t ook uit Amboina en Ternaten geey/cht ; 200 
dat ’t aldaar nu ook gebavend werd; 
Gebruyk. By onze Natie is bet in meerder gebrüyk 
én agting dan by de Inlanders , en daar van alleen de 
voornoemde fteerten of kuyten, die men met een vette fop 
van boenders of ander vleefch kookt , en als dan zoo een 
lekkere Kë geven als de Artizokken , geadmitteerd op alle 
roote Heren tafelen; daar en tegen de Inlanders die de 
onft van kooken zoo niet. oefenen , of zoo wel niet vetten 
kunnen, maken daar weinig werks af, gelyk bet ook in 
der daad een flegten fmaak beeft, als men bet op zyn Am- 
boinfch flegts op kolen braad , en in een magere fouct 
doopt. Men moet bier toe verkiezen zodanige vruchten die 
bun nog niet geopend hebben in lobben , of immers niet 
lange zoo ei; zyn , want de oudere zyn fmakeloos. 
Zy geven de foppe ook een aangenaame finaak daar in xy 
gekookt zjn, en men bevind dat xy den Uryn dryvens 
en de mage gantfcb niet be/waren. 
De vyf en feventig ‘fie Plaat 
Vertoont in de eerffe Figuur de Kuyt der Vijfeben „met des- 
. zelfs Cylindrifche en eetbare vrugt A, welke op deszelfs 
top in ’t midden ftaat. ` ` , 
De tweede Figuur weit aan de Indifche Jobs traanen , Om 
. deszelfs lengte midden door gefneden. 
AANMERKING. 
Dit geflagt, het welk Lachryma Fobi genaamt wert, is de 
Coix van Linneus: En deze plant wert de Cotx met punti 
ge zaaden genaamt van Linneus in de H. Clifort p.437. © 
Lachryma Jobi inde Tiet Zeyl.p. 137. alwaar hetoverigeziete 
XXVII. 
