194 HERBARITA 
Ufus. Licet hoc frumentum tam difficulter decor- 
ticetur, ob dulcedinem tamen in cibis multum adhi- 
betur 
dein Prices contundendum inftar Oryze, tum bine 
ipfius desquamantur glumz, fupermanet tamen que- 
dam inferioris pellicula pars. Excoquitur dein cum 
Calappi lympha in’ pultem , inftar Oryze, licet ipfius 
granula non diffolvantur , fed indurefcunt, magisque 
ex obleftamento quam ad fanitatem eduntur. - Am- 
boinenfes iftorum locorum magni illa faciunt , quum 
dulcia (int, ac bene nutriant „ab Occidentalibus vero 
populis fpernuntur. 
T Baubinus libr. 18. cap.-36. refert Salee five: La- 
chrymam, Fobi inter Lithosperma, que Incolae noftre 
Salee Utan adpellant. 
AA 
er noctem vero in aqua macerandum eft,ac /pyze ge 
MBOINENSIS Liber VIII cap. XXIX, 
Gebruyk. Hoewel dit kooren zoo qualyk te fchillen is, 
zoo word bet nogtans. wegens zyne zoeibeid veel in de 
gebruykt , men moet bet een nagt in water awe 
en daar na zoetjes fiampen , gelyk de ryfb, zoo gaan de 
twee bolfters af, egter blyft nog wat van "tonder[ie buya 
deken daar aan zitten: Men kookt. bet met Calappus-melk 
tot bry, als de rot, boewel de korls niet fmelten willen, 
maar blyven barder , en worden meer om pleizier dan ges 
zontbeids wille gegeten. De Amboinezen. van. voornoemde 
plaats, maken daar veel werks van, om dat bet zoet is, 
en. wel voed ; maar by de Wefterfche Natie is bet veragt, 
J. Bauhinus lib, 1g. cap. 46. brengt de Salee ofte de 
Lachryma. Jobi tot de Lithosperma , welke onze Inwoons 
ders Salee Utan noemen. 
CAPUT VIGESIMUM 
NONU M. 
Sorgum: Battari. 
Uod Europæis Botanicis Sorgum vocatur eft vel 
Q idemsvelipfi faltem fimillimum illud, quod in his- 
e cé regionibus Battari dicitur. 
Planta hec non multum differé a precedenti La- 
ma Fobi» Utraque enim folia gerunt illis arundi- 
nis facchariferz fimilia, ac fimplicem , firmamque, ac 
rectam: habent fpicam ex multis inflexis radicibus pro- 
venientem , Battari autem {tipes feu culmusaltior eft, 
decem nempe & undecim pedes altus; ac pollicem 
craffus ejusque articuli breviores funt illis Salze, fpi- {pan 
thardam nempe longi & minus, quivis vero nodus 
es gerit folium , multo majus quam in 
alee ,tres eum dimidio pedes nempe longum, tres & 
atuor digitos latum, glabrum , ab utraque parte 
circa coftam mediam parum finuofum & concayum , 
ac paliide fufcum, que maculis notata eft, que & 
id foliis quoque conípiciuntur , fimilique modo fu- 
fece. quaedam macula in nodis adparent. 
E quod articuli longius di(tent, nec aliquid 
Medulla hujus plant& fungofa eft & aquofa „uti in 
arundine fäccharifera , paucag "neger füfca & 
nigra detégitur fpecie , que tam dulcis eft quam 
in arundine Saccharina , faceharum vero nullum ex: 
Së er ; fed, coe ionis ae cruda 
C planta videtur Plinius libr. 58... vog: 
a , ubi Milium Indicum defcribit , cs ata 
\eronis tempore in Icaliam effet introduétim, ingens 
nigrumque gerens femen, cujus culmus feptem pedes 
altus erat, quod de vulgari Milio intelligi haud poteft. 
¿E Alba 
XXIX. HOOFDSTUK. 
* 
Het ‘Sorg-zaad. 
Et geene by de Europifebe Herbariften Sorgüm of 
Sorg-zaad genoemd werd , is of bet zelve of immers 
zeer gelijk, "t geene men in deze Landen Battari 
noemd. 
De plante verfchild niet veel van de bovenftaande La- 
chryma Jobi , want beyde bebbenze bladeren bet Zuyker- 
riet gelykende, met eenen regten fiyven balm op veele-ge- 
bogene wortelen fiaande ‚maar de Battari heeft een bast 
Steel, namentlyk 10 a 11 voeten boog „en een duym dik, 
de leden zjn ook korter dan aan Salee , namentlyk een 
lank en minder ; ieder knie heeft mede een byzonder 
blad , veel grooter dan aan Salee, te weten 3i voeten 
lank, 3 en 4 vingers breed, glad, te weerzyden aan de 
middelfte ribbe een weinig bol, en wat licht-bruyn s dog 
meeft met fpikkels bezet , dewelke men ook op de bladeren 
ziet 5 desgelyks vind men nog eenige bruinte aan de knien. 
Deaair is een voet lank ‚in veele kroontjes verdeeld, 4 
vingers boven malkander ftaande, ieder kroon beeft 5 of 
6 fielen, dwers wyt den booft-flengel ftaande, em ieder 
Jtceltje brengt voort veele in een gedrongene korls , 200 groot 
als bennip-zaad , van driederley coleur na de zoorten van 
"t gewas, namentlyk [wart ‚bruyn, en «vit, De aait 
gelykt een groote riet-pluym 5 dewelke Plinius Phobas 
noemd , regt overeynd fiaande, zoo lange als het zaad one 
is ‚maar nederbellende ‚als bet ryp is , en de aair tops 
waar werd. 
Het witte geflagt bier van gelykt bet voorige in alles s 
bebalven dat de leden verder van malkander ftaan, en 
men ziet geen bruynte , nog aan ftelen, nog aan bladeren. 
- Dit zaad is zoo hoekig niet als bennip-zaad , anderzints 
ook wat /pits, bard, en glad, van bruynte glimmende, 
moeijelyk uyt zyn bolfter tekrygen, daarom men `t te voos 
Fo "y weinig over ^t vuur rooften moet, eer men "i 
. De bogens van de wortelen aan dit gewas zyn boos 
ger ‚meerder , en digter dan aan Salee, om dat deze balm 
ook meer ftyvigbeid van noden heeft , en men zoude niet 
onbillyk giffen, dat dit gewas zjn naam van Sorge be- 
komen badde, om dat bet zyn wortelen zoo wel bezorgd » 
eer bet in de boogte (biet, ` ` n 
Het merg is voos en aber stig , gel ys aan bet Zeie 
riet, en weinig zoet aam ada ei arte geflacht, 
ee aant em is bet alzo zoet als aan "t. Zuyker-riets 
nochtans werd er geen zu gemaakt maar flegts 
tot pleyzier alió lin A e ET 
Van dit gewas febynd Plinius te fpreken lib: 18. cap. 
7. alwaar by een Milium Indicum befcbryft , bet 
eerft in Neroos tyden in Italien zoude gebragt zyn groot 
en fwart van zaad, met een fleel van 7 voeten boog , bet 
welk van -het gemeene. Milinm niet kan verftaan weri 
den. 
