` Quum prima, & ‘validiffima pluvia fit finita, in 
medio pluvioforum menfium, quum prepardta arva 
ad femi pedem, vel pedis altitudinem aqua fint fub- 
merfa , omniaque in ceenum , & lutum videntur con- 
verfa, tum fata Oryza extrahitur, cjusque excreta 
‘ab{cinduntur folia eo usque ; quo putatur modo fu- 
pra aquam eminere, hujus cum manipulus finiftra tene- 
fur manu, dextraque plantata adtrahitur , & coeno 
ifti conmittitur, ita ut modo füpraaquam promineat, 
dein parum retrocedens ad dimidium circiter pedem a 
priore, fecunda plantatur plantula, ac fic porro re- 
trocedendo , & plantulas inponendo usque ad arvi fi- 
nem, fique to: homines juxta fefe invicem ftent, ut 
arvi latitudinem obcupent, tum hoc totum unica vi- 
Ce repletur. — en ; 
x E autem mifer hic ac t&diofus labor iis, qui non 
adfuetifunt , incurvo corpore per totum diem incedere 
ceno, & in pluviis, fciendum veroeft, naturam ho- 
ice bomines in eum finem ita formafle, ac difpofuis- 
fe, brevis enim ipforum ftatura non magno eft ipfis 
inpedimento in corporis inclinatione , pluviis autem 
 adíueti funt, vel armati per longas tunicas ex ftrami- 
"misfaccis formatas. —— Gen ^ 
- Inundantem fluviorum aquam fequenti modo no- 
runc ducere, ita ut in tantam altitudinem adtollere 
' pofünt, quantam defiderant , cujus fuperfluam per 
follas, & pifcinas emittunt, He autem, in quibus 
zalis ftagnat aqua, copiofe pifces producunt, & ge- 
nerant, ex quibus meffores vivunt tempore. meflis 
qua fit quinto, vel fexto plaptationis menfe: . — 
… , In Maccaflaree MM eberrimi Oryze campi 
funt prope pagum Marum dictum , ubi ingens eft flu- 
vius ,.&.copiofa plana, & depreffi arva, quorum ta- 
meh inundatio per pluvias cauffatur , quum flumen 
ipfis Hon multum profit. 
^ Stagnantes aque tam facile pifces generant, ut fi 
modo per tres continuos dies pluviz cadant, hi in 
diffufa aqua inveniantur, Ita ut quis crederet, pifces 
per pluvias ex coelo decidiffe, & licet talis lapfa ex- 
ou: aqua, hi tamen per coenum prorepunt ; e 
quo vivi extrahi poffunt, fed tum non amplius tam 
bong funt note, Quidam etiam adfirmant, fefe vi 
diffe, hofce pifces nocte per terram profiliiffe ad 
proxima Humaine, dum aqua nempe incipiat defice- 
re in primo ipforem loco, — = 
e Eë SE & maltis incredibilis ¿ inter fata 
hempé non tantum cymbas eonfpici , fed etiam pifces 
capi pofle „.binasque tales contrarias creaturas €x u- 
no eodemque folo ortum, & alimentum trahere. _ 
- Hi pifces palmam circiter longi funt, immo brevi- 
ores, rotundi, craffi, & pingues, parvis fquamulis ob- 
duéki, funtque fpecies Porcellorum, qui Portugallice 
Pexe Porco , Malaice , & Maccaflarice Bala Balam 
vocantur, quam diu fint pufilli, majores enim Conje- 
lo,dieuntur..... … nonu md tol 
„Per fluminum inundationem bing alie pifcium fpe- 
cies in hzc transvehuntur arva , ‘hi autem non ita 
i vulgares, uti Gobfus , Malaice Cabus , & Mufte- 
fluviatilis , qui non ultra P longi funt, 
vocanturque Jean Sambilan, fi vero fint majores , € 
- brachium- craffi, Baraccan vocantur, noftratibus Bag- 
gar-vifcb, qui in Oryzz campis adeo pinguefcunt , 
ut.tanta prebeant, & flava ova, quanta eft fpica fru- 
menti lurcici. .. a. — E 
~ Oryze defeétio fequenti peragitur modo, quum 
hec matura fit, cultris abfcinditur, inque parvos con- 
ligatur fafciculos, qui domum portantur; eftque ge 
má adhuc involuta Oryza: Hi porro fafciculi ab ho: 
inibus calcantur, ut hec a culmis feparetur , no: 
engue Pady gerit. Jave aliisque in locis, inqui- 
rialuntür, ab his caleantur.' Pady porro ma- 
ligneis tignis inponitur > & contunditur, donec 
de tament, tumque vocatur Bras. In Java, 
4 
Bima, & Maccaflara Oryza unico plerumque modo 
plantatur » pluviofis nempe menfibus, & in humidis 
campis, quo Pepe fit, ut magna ipfius fit apud illos 
penuria, quum plüvie non fatis copiofze cadant , vel 
quum.tumida ac diffufa aqua nimis cito decrefcat vel 
aufugat, cuivis enim non ifta favet occafio, aggeri- 
bus:campos fuos munire, & circumdare, reges ta- 
men Maccaflar@ adeo inclementes funt in fubditos 
fuos, ut hos plectant, quum.ipforum arva fint ficca; 
licet ipfis auxilia fubminiftráre nequeant, ut aquam 
flücere vel detinere poflint. 1 
n 
HUT Book. XXX HB.” | AMBOINSCH KRUYDBOEK: i97 
, Als nu de eerfle, én Jterkfte tegen woor by i$ midden 
in de regen-meuffon, wanneer de toebereide velden een 
halve , of beele voet onder water fBaan , en alles tot Mik 
en modder geworden iy , zoo trekt men den gexaaiden 
Ryft uit, en men [nyd' de opgewalfene bladeren af, zoò 
werre als men gift dat by even boven ”t.avater komt té 
Jtaan, bier van neemd men een band «ol in de flinker- 
band, en met de regter trekt men een plantje af; en zet 
bet zelve in den flik, dat bet even boven *t water kykt, 
en een weinig achterwaarts gaande , omtrent een balf voet 
van 't voorige, bet tweede plantje [Lekende , en zoo voorts 
al achter uitgaande, en de plantjes inftekende, tot den 
einde van den akker toe, en als er zoo veel menfchen ne- 
vens malkanderen ftaan, dat zy de breedte van den akker 
beflaan, 200 raakt den zelven vol met een reis te gaan, ` 
… Een bloedige , en verdrietige arbeid voor de onge woo 
ne aldus gebukt in regen, en flik den gebelen dag te gaan 
maar men moet weeten, dat de natuur deze waan dag 
toe gewend heeft , gevende bun de korte ftatuur geen 
groot ongemak in "t bukken „en tegens den regen zyn 29 
gewapend met lange rokken van flroozakken gemaakt, 
i» 
_ Het overlopende water van de Rivieren weeten zy ale 
dus te leiden, dat zy "t zoo boog konnen brengen , als zy 
willen, bet overvloedige in floten, en 'oyvers afleidende, 
Deze vyvers, en kuilen, daar bet water blyft flaan ,gene- 
reren firaks overvloedig veel villchen , waar van dé 
Maayers leven, teu tyde vande Oog ft, dewelke gefcbied 
in de vyfde, of zesde maand na de planting. ` ` 
` Op % land van Macca/Jar zyn de vermaarfte' Rysvel- 
den by de Negory Marus, alwaar een groote’ Rivier, en 
veele laage landenzyn, dog bet ondervloeyen van den aks 
ker moet door den regen komen, want de Rivier baar 
niet veel en belpt. j : 
De ftaande wateren genereren zoo ligt viffen, dat 206 
‘t maar drie dagen regend , vind men dezelve in de plas- 
Jen „zoo dat men fuftineren zoude , bet moefte viffen geregend 
hebben. Al verdroogd bet water, zoo kruipen de viffen 
in de modder, daar men ze nog levendig kan uithalen ; 
e? zy zyn als m es goed niet meer. Zommige vere 
zekeren gezien te hebben, dat de uilen Ly nacht, ef 
ind EC 
ter begeeft op de eerfte plaats ` FE eum 
Een wonderlyke, en by: veele ongelovelyke zàak, dat 
men tulfcben bet gezaaide niet alleen met fchuitjes kan 
waren, maar, ook vi[Jen vangen , en die beide tegengeftelde 
Jebepfelen op een en "t zelfde land baar wasdom krygen. 
Dene viffen zyn omtrent een baud lank, en korter, 
rond; dik, en vet, met kleene fcbubbetjes bekleed „en "t 
zyn een zoorte van Poftjes, in ’t Latyn Porcelli, in * 
Portugees Pexe Porco, in "7 Maleyis , en Maccaffaars 
Bala Balam, zoo lang zy kleen zyn, want de groote bied 
ten Y. 2 Xr 4 
` Met bet overlopen der Rivieren komen nog twee andes 
re zoorten van KC in de Ryftvelden’, E die Zo er 
niet gemeen, als de Gobius, in t Maleyts Cabús, en 
de Muftela fluviatilis, die niet boven een fpan lankzyn, 
en bieten Jean Sambilan, maar grooter, en een arm dik 
geworden, bieten xy Baraccan, by de onze Baggar- 
vifch, die in de Ryftvelden zoo vet worden, dat men 
zoo groote, en geele kuit daar in vind, [chier als aairen 
van e A calc ° i : E į p 
Den Oo efcbied aldus, de rype Ryft werd met 
me[Jen RAT $ ‚en in kleene Boies den > die 
men dan in buis draagd: Deze bosjes werden door 
menfcben getrappeld , om bet graan van zyne aairth af 
te zonderen, bet welk dan nog met CH bolfter omgevem 
is, en draagd de naam van Pady. Op Fava, en andé- 
re plaatzen, daat Buffels zjn, werd bet wan de ele 
GE "De Pady voorts in groote boute blgkke 
boute flampers gefbampt, tot de bol er afgegaan i 
als dan biet by Bras. Op Fava, Bima, en 
word den Ryft meeft op eenderley manier geplant, te 
queeten in de regen-maanden , en op matte SÉ Ve waar: 
door bet gebeurd, dat zy in gra perek komen , als "er 
geen genoegzame regen vald, of als bun bet opgezavolle 
water te Vroeg ontloopt , behbende een ieder niet die gele? 
gentbeid , met dyken zyne velden te omgeven, egter Em 
de Koningen vin Maccaffar 200 onbarmbartig over bare 
onderdanen, dat zy dezelve firaffen , als "bare welder 
droog lopen’, zonder dat zy bun demiddelen weete te wy- 
zen, het water te leiden, en op te bondeng ^77 
+o kk 3 In 
