VIII Boek. XXX Daat AMBOINSCH KRUYDBOEK. 199 
Stipulas omittunt, ut pereant: Atque hinc evenit, 
od Amboinenfis, & omnis montana Oryza multo 
longiores gerat ariftas, & grana multo fint gracilio- 
ra illis, quz in paludofis plantantur locis, qui mos per 
totam Indiam vulgatillimus eff, immo usque in Si- 
nam, & Japanam. ` grad [bon 
In Aracana, aliisque locis recens Padi fervida in- 
funditur aque , quod ad Solem iterum exficcatur, 
unde durum, granulofüm, & durabile eft , fed fu- 
fcum, & vilis faporis, atque hinc plerumque plebejo 
infervit cibo, qualis quoque eft Oryza maritima Coro- 
mandelenfis, quz tam fapore quam elegantia multo in- 
ferior eft Javanica. Hec Oryzz infufio quondam a 
Romanis credita fuit ab Afi@, & Syrie populis fieri 
prz invidia aliarum nationum , ne Oryza ab aliis po-. 
pulis poffet conferi, diximus autem, ac notum eft, 
hoc fieri, ut Oryza durabilis effet. 
"n 
Nomen. Latiné, & Grece Oryza. Belgice Ryft. 
Italice Rizo, que nomina ab Arabico Roz funt deri- 
vata, & cum pr&pofitione Arroz, uti & Portugallis 
dicitur. In India tribus infignitur nominibus juxta tres 
ejus peculiares preparationes , que primo tanquam 
exemplum Malaice proponemus , ac dein cuivis de- 
nominationi Ceteras addemus linguas. ` 
Oryza itaque, quam diu gluma fit inclufa, nti & 
tota ejus planta Malaice Pady dicitur, tanquam Xy 
pronünciatum ; qualis venalis proftat, Bras vocatur. 
Co&a vero, & ad cibum praeparata Nafi: Reliquis 
linguis ita obcurtit. Pady eft Malaice, Javanice, & 
Baleyice.  Malabarice elf, Bengalice ......: Mace 
caffarice Pare, Bimeice ...... . Tl'ernatice;..... Ame 
boinice ..........» Bandice . 1. Sinice Tyjeck. 
Bras Malabarice Meli dicitur, uti & in Zeylona, 
& Coromandela: Bengalice Bad. Javanice Bras. Ba» 
leyice Babus.. Maccaflarice Beras. Ternatice Bira. 
Amboinice Hala. Bandice....... Sinice Bi, Naf? 
vocatur Malabarice ........ Bengalice Baät, Javani- 
ce, & Balice Wafi. Maccaflarice Cadoc, Ternatice 
Biarera. Amboinice Hala. Bandices,.... Sinice Run. 
Locus. Quum cibus fit adeo vulgaris, hinc in can- 
Qis fere Indie Orientalis provinciis feritar , preci: 
pua autem Belgarum loca , qua Societas Indica te= 
net, funt Bengala, & aliquando Aracana, ora Cors 
mandelé, & Siama, prefertim vero Orientalis Jave 
m atque hodie etiam fed minori copia defertar ex 
ima, € Maccaffara, que tamen non adeo durabilis 
eft quam Javanica , omnium vero optima cenfetur 
Japanica, quz albiffima eft, magna, & rotunda, pin- 
guisque , D coquatur. ; 
Secundum tenet locüm Javanica, inter viliffimam 
numeratur Manadenfis , que granum habet. tenue 
vagum, hac enim natio minimum inpendit labo- 
rem in Oryza plantatione, ferens nempe Oryzam, 
feu Pady in arvis ántea modo .deflagratis, & fordide 
depuratis; Montana porro Oryza, in hifce Orienta- 
libus infulis plantata, rara eft & wilis, que feltivis 
tantum adhibetur diebus ab incolis, reliqua ejus pars 
pabulo infervit animalium. ` ` en, 
Ufus, Paúcis jam innuimus verbis , Oryzam univer- 
fale effe pabulum per totam Indiam Orientalem, ma- 
ximam Sinz:partem, Japanam , & Perfiam, licet e- 
nim in multis Indoftanz provinciis, & memoratis re- 
gionibus ‘Triticum quoque reperiatur, ex hoc tamen 
non pinfitur panis bone note , atque tantummodo 
Magnatibus , Erg autem plerumque ex Oryza vi- 
tam fuftentat. € hac autem, ut rite intelligatur, 
nOn delicata pr&paratur puls, fed tantummodo a- 
quA S Lr i p una pi ie way. que 
um exfunditur, dein rite obteéta yapore tulfo- 
cetur, unde intumeftit. EÉ , x, 
zc tum patinis inponitur pufillis , 
ab Indis noftraque natione fuperioribus digitorum ar- 
ticulis arripitur, & 
ra loco panis, 
rotundis : 
&iones omittimus, tantummodo dicentes, fi Perfico 
Coquatur modo cum copiofo butyro, vel carne res 
tenti, & flavo colore tin&a Brinzi vel Brindji vo- 
Sinenfes vero hanc adripiunt bacellis 
ës, Incole noftri Indiani hoc volentes imitari, ac. 
utyro.defticuti, cum Calappi lympha illam coquunt, ` 
ech — reuma tingunt. Mauri alia addunt tincto- 
igna, ac flores, ut tempore ceremoniarum vario 
modo coloratam Oryzam menfis inponere poflint; 
Atque 
editur ad cun&a ciborum gene- 
Multas alias Oryza preparationes ac co- 
dende zulx na-apen , en geen boter hebbende, koken 
- De fioppelen laten xy ftaan, en Jugis vergaan , bier 
berg-Padi veel 
magerder als van die 
» + « + - Bandaneefch 
biet 
laats. Dewy? bet zoo een algemeene koft is ,200 werd 
bet ook febier in alle Provin lant, 
dog de voc daar 
Com ie 
de ku 
. Den tweden prys beboud de Favaanfche , maar onder de 
Slimfte reekend men die geene ‚die in Manado vald, zynde 
mager en ydel van korl, om dat die Natie wel de minfte 
moeyten doed by baar ryft-planten , zaayende de Pady flegts 
op "t Land, dat zy te vooren gebrand , en flordig [cboon 
gemaa bebben, vernice S. a die in deze de: 
che Eylanden geplant werd, is weinig en fcbaars, ver- 
dee tot de Feeft-dagen by de Inlanders, en *t re/tee 
rende voor "t Vee. TA ie 
- Gebruyk. Met weinige woorden is "t al gezegd, dat 
den ryft een algemeene voedzel is van gebeel Ooft- Indien, 
het meefte deel van Sina, Fapan, en Perfien daar onder 
begreepens want of men wel in veele Provintien van In- 
doftaan „en de voornoemde Landen ook tarwe beeft, 200 
werd dog daar van geen goed brood gebakken, en dat nog 
meeft alleen voor de Grooten , maar de gemeene man door 
de bank moet wan ryft leven. Men maakt "er (om wel te 
verflaam) geen lekkere ryflenbry van , maar kookt bem 
flegts op in water , daar by een Feys of twee opwelt ‚bet 
welk men dan afgiet , en laat bem dan wel toegedekt 200 
en damp fmoren , waar van by opfweld. = 
elve averd als dan in kleene fchoteltjes gedaan en 
y die de Indianen en onze Natie met de 
in Zyn 
voorfte 
wingers wattende eeten tot allerhande koft im plaats van 
brood. Maar de Sineezen vatten bem met ronde ftokjes 
aan. Veele andere kokeragien van ryft flaan wy over, 
alleenlyk zeggende , dat by op zyn Perfiaans gekookt , met 
weel boter of verfch vleefch, en wat geel geverfd , Brinzi 
of Brindji genaamt werd. Onze Oofterfche egeo dre 
met Calappus-melk, en verwen bem met Curcuma, De 
Mooren doen er nog andere verwhouten en bloemen onder, 
om op baar boogtyden veelerbande gecoleurde raft op te 
tten: 
à Het 
