zoo HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XXX, 
Aqua, in qua Oryza.cotta eft, Candje vocatur, 
quz vel abjicıtur, vel ad faginandas aves adhibetur, 
agris autem quotidiano infervit potui, uti apud nos 
aqua hordeata, prefertim in Diarrheis, & febribus, 
qui vero in Choleram pronifunt, hanc vitare debent, 
vel faltem non calidam bibant. 
. Si pauca Oryze quantitas per noctem in hac aqua 
infufa fteterit, ita ut aqua acefcat, altero die falu- 
brem prebet potum ad eftuantem , & ferventem 
ftomachum refrigerandum , in eádem aqua multe quo- 
que medicinales plante , & radices coquuntur , & 
propinantur. 
eteres pravam foverunt de hoc grano opinionem, 
dicentes parum nutrire, immo quidam neoterici 
Scriptores fcribunt noxium prebere alimentum, quum 
in paludofis crefcat locis. Nos autem hodie contra- 
rium experimur , neutiquam enim in talibus feritur lo- 
cis, qui natura fua funt. paludofi , tetrumque, ac ful- 
hureum habent coenum, fed in pingui ac pretiofo 
olo, quod tam durum eft, ut vix przparari poflit, 
granumque in hoc fibras emittere non poffet, ni per 
aquam mollefceret , & fubigeretur. Granum quoque, 
licet in coenofis, & humidis .crefcat locis non mu- 
cofum, vel humidum eft, fed quam maxime durum, 
ficcum , & adftringens, quod teftatur aqua ejus Cand- 
je dicta, que obltipantem habet virtutem. 
fcriptionem, que apud Plinium libr. 18. cap. Ee 
cr 
ritur, tam parum convenire cam hodierna delcriptio- 
ne, potait evenire , quod -Plinii temporibus in Italia 
non multum innotuerit, & raro plantata fuerit, ac 
QUADR defcriptionem formaverit exaliorum incerto 
relatu. à e 
OBSERVATIO 
2 Quum hujus plante icon a variis jam Auctoribus fit exhi- 
ta, hine Rumphius fine dubio nullam ejus addidit Figu- 
Tam, uine autem: plantae innumeros fere habet fcriptores 
colle&os D. H. Sloane in Cat. pl. Fam, p. 24. Vide & S. 
Dale Pharmac. in 420 pag, 286. & H. Clif.p. 137. ` 
> 
Ys 
tere - 
CAPUT 
Het afgegotene water, daar den Ryft in opgekookt is 4 
biet Candice, bet welk wegge/meten werd , of om bet Verders 
vee daar mede te meften; By zieken diend bet tot at ai 
lykze drank, gelyk by ons bet Gerfte water , inzonder. 
beid by Buiklopen, en Koortzen, maar die tot bet ‘Bord: 
geneigd zjn, moeten zulks meiden , of immers niet warmi 
drinken. 
Als men een weinig Ryft over nacht daar in laat Bags 
dat bet water goor werd, zoo geeft bet ’s anderen dangs 
een gezonden drank, om de verbitte mage te verkoelen”, 
In’t zelve water werden ook veele medicinale kruiden. 
en wortelen gekookt, en daar na gedronken, - 2 
De oude hebben een flegt gevoelen van dit 
bad, zeggende dat bet weinig voedzel gaf, Gs? 
van de bedendaagze Scbryvers betigten bet van een kuliat 
voedzel, om dat bet in moeraffige plaatzen waft. Maar 
wy bevinden bet bedensdaags anders , want bet werd 
geenzints op zodanige plaatzen gezaaid, die van natuur 
moera/Jig zym, en een kwade zwavelagtige flik hebben. 
maar op {cbone vette grond, die anders zoo bard is dat 
men bem kwalyk bereiden kan, en bet koorn zoude tyne 
worteltjes daar in niet fchieten kunnen, indien by niet 
door "t water geweekt wierde. Ook is die korl, al wat 
bet op flikkige, en vogtige plaatzen , niet Jlymerig , of 
vogtig, maar wel ter degen bard, droog, en t'zamen- 
trekkende, getuigende zulks bet Candje water, ’t-welk 
een floppende kragt CR Rech 
De balmen , of bet Drog van de Pady heeft ook zn ge. 
bruik, want bet zelve werd digt zamen gebonden in bos- 
jes van een kleene arm dik, en by regentyd in plaats 
van brandhout gebruikt , want een zulk bosje kan wel 
ss e: “de bol E: 4 SES 
. Het kaf , of de bolfter met de kort geftampte b 
gebruiken de Sineezen in't maken van ee 
ze ^t zelve rondom de potten , die gevuld zyn met 
Jlegten Arak; daar in. eenige bolletjes. van z-keren deg 
gedaan zyn, gelyk in't volgende Capittel zal gezegt wer- 
den, en in de aarde begraven, flekende aldus bet omge- 
leide kaf in brands "t welk een lankzaam, en geftadig 
vuur geeft , eenige etmalen durende, door welklankzaam ` 
kooken de Arak verbetert, en eenige fpeceryagtige kr 
ontfangt , die men als dan Brom noemd, A oe op EN 
wa, en Baly gemaakt werd. u 
Alle Ryft , die men over *t jaar bewaren wil; moet of 
op zyn rabos in de bolfter opgekookt , of op p" 
plaatzen gewalfen zyn; gelyk de meefte is, die men van 
erg en Baly uitvoerd. Dat de befchryvinge van d 
'y/b-plante by Plinius lib. 18. cap. 7. flaande , zoo wei 
nig overeen komt met de bedendaagze gedaante, kan ver- 
oorzaakt zyn, dat ze by Plinius tyden, in Italien nog 
weinig geplant wierde , en by dierbalven die befchryvin- 
ge gemaakt beeft, uit bet onzeker verbaal van andere. ` 
AANMERKING- 
Wyl de afbeelding van deze plant al reede door zoo veel 
Schryvers is afgemaalt, hier om heeft Rumphius buitentwy- 
fel geen Figuur daar by gevoegt, en ontelbare Schryvers o- 
ver dit gewas heeft by een. verzamelt Hans. Sloane in zyn 
atalogus p. 24. Ziet ook Sam. Dale Pharmac. in 410 Po 
286. en de Hort, Cliffort. p. 137. 
XXXI. 
b 
