20. HERBARII AMBOINENSI S: Liber VIII cop. XXX]. 
CAPUT. TRIGESIMUM 
o. le C MUERE tt CO Nb. 
Panicum. Botton. 
Anicum, quod in hifce crefcit Orientalibus infu 
" fis, convenit cum Panico Indico a Dodoneo libr. 
16. cap. 26. defcripto, noftrum vero culmum ge, 
rit breviorem , quinque, ac raro fex pedes. altum: 
Folia ejus funt rugofa, & "€ adonde: , longa 
y inacea , ex quovis geniculo unicum. ; 
S aber ejas longa eft cauda inftar Typhe, ex multis 
compofita granulis compaétis, & in pufillis pelliculis 
feu veficulis obclufis. Cauda hac ad taétum rugofa 
eft, multis hirta ungentibus pilis, qui in una fpecie 
Breves, & vagi fune, que optima habetur, in fecun- 
da autem fpecie am craffi, & longi funt quam in cau- 
da felisy vel Amaranto, que filveftris magis, & vi- 
lor eft. Tertia MNA gerit in fuperiore parte 
ivifam fere uti in Amaranto. ; 
oes ejus flavum eft, & Milio adeo fimile, ut a 
vulgo Milium vocetur , fed minus eft, & ficcioris fas 
oris. Ad oras campotum Oryze feriturs qui in fica 
cis locis fiti funt. 
Nomen. Latiné Panicum Indicum. Malaice , & Mac: 
caflarice Botton, & Batton. Baleyice Boddam, Am- 
inice Hotton. 
po Obcurrit in Baleya, Maccaflara, & Boero- 
ne, nullibi vero magna copia. : : 
Opus. Coquitur Vei i Iympbz in pultem, 
pinguefacta effe debet , alioquin enim: nimis 
za End: edendum.“ "Vilis autem-eft cibus y pra» 
rumque prebet alimentum ficcans , & obftipans, 
quod per experientiam comprobatum eft , fi nimis 
calide edatur, fepe fupervenit Qgiica, alioquin au- 
tem aptum eft hoc femen, quo avicule aluntur. 
© Frumentum, feu Triticum Saracenicum in multis ha- 
rum infularam crefcit locis, eft tamen hic loci plan- 
ta Cas is Hifpanos primum introducta. Ean- 
dem habet formam; qua in Europzorumi libris deli- 
ñeata eft, inque altis plantatur locis ad oras horto- 
rum filveftrum Mesi nd Phe Gioia më 
fibus - apum , Baleyenfibus Fagum e erna- 
D EE ra Caftela. : ; 
Potifimum in Ternata, aliisque Moluccis planta- 
tur, cui incolz jam adfueti funt, fpicas ejusfemi ma- 
turas, & lactefcentes, acgluma involutas carbonibus - 
inponunt, & torrent, quas edunt e ', matu- 
rum ejus femen in farinam contunditur, & coquitur 
in pultem, & offas, reliquaque ejus pars adhibetur ad 
gallinas , fimilesque volucres faginandas, quem in 
finem Baleyenfes, & Amboinenfes noftri plantant. 
Diligenti inveftigatione nil aliud detegere potui, 
uam quod in veteri India Natsjuni, feu Portugallice 
Machoni, & Nacbani , & vero Portugallico vocabulo 
Tini vocatur, unum idemque fit cum: füpra defcrip. 
to Panico, excepto quod in India veteri páulo altius 
excrefcat. Se 
exe ca e 
NB. Panen Figura Tab. 75. Fig. 2. eft exhibita, Fru- 
tum Indicum, Turcicum, feu Saracenicum, quod 
Mays Tournefortio dicebatur, hodie Zea vocatur jux- 
taLinaeumin H. Cliffort. p.437. ubi reliqua vide fyno- 
nyma, ac quatuor ejus varietates granis nempe aureis, 
albicantibus, rubris, & fpica multiplici juxta Zourne- 
fortium. 
Ae 
OH HOOFDSTUK 
Het Panick-gewas , en andere Granen. 
Et Panick-&oorn , "t welk in deze Oofterfche Bilans 
‘den waft , gebykt wel naa het Panicum’ Indicum 
by Dodonzus lib. vo. Cap. 26. belchreven, dog 
bet onze is lager van balm, vyf, en zelden zes voeten 
hoogs de bladeren zyn rouw, en zeer geftreept; lank 
en rietagtig , een uit ieder knie: |’ Muy. 
De: aaire is een lange [tert , gelyk de Lifchdodden, 
gemaakt van veele korreltjes in een gedrongen; en inklee. 
ne vellekens , of blaaskens gefloten. De aat ruig in 
"t aantaften, bezet met veele flekelige baairtjes , die aan 
de eene zaorte kort, en *ydel zyn , de welke men voor- de 
befte: bout „vaan de taveede zoorte zoo dik, en lank als aan 
een katte-flaart , die-wilder-, en flegter van aard is. De 
derde zoorte beeft bet -bovenfte van de aniren in lobben 
verdeeld , fcbier ale de bloemen van Amarantus, 
Het zaad is geel, en de Kit zoo gelyk, dat bet by 
de gemeene man van onze Natie Heers , of Geerft genaamt 
werd, dog kleender, en drooger van finaak, Men zaaid 
bet aan de kanten van de Ryftvelden , die op drooge 
plaatzen flaan. fü 
Naam. In’t Latyn Panicum Indicum. In 't Maleyts, 
en Maccaffaars Botton, en Batton. Op Baleys Bod- 
dam, Op Amboins Hotton. EE 
© Plaats. Men vind bet op Baly, Maccaffar , en Boero, 
dog niewwers in groote menigte, ies 
- Gebruyk. Men kookt bet met Calappus-melk tot bryen, 
die wel gevet moeten zyn 5 want anders vallenzete droop 
in ^t eeten. nia koft , - geeft cen kwaad 
woedzel, zeer opdroogende , em floppende , dat men door 
ervaringe geleerd beeft, als ment te beet ijn 
bet Colyk daar op volgt ; anders is bet bequaam om klee- 
ne vogeltjes daar mede te woeden: E ML. Ui 
De Turkze Tarwe in 't Latyn Frumentum, of Tris 
ticum Saracenicum genaamt, waft nu ook op veele plaat- 
zen van deze Eilanden , word egter voor een "tüitland[tb 
gewas gebouden , door de Spanjaarden erf ingevoert. 
Het beeft de zelffte gedaante gelyk bet (o de Europifebe 
boeken werd afgemaald , en men plant bet o booge plaat- 
zen aan de kanten van de Ryft-tuinen. Men hiet bet op 
Maleyts Jagum, Baleys Jagum Caltela. Jn Ternaten 
Bira Caftela. 
“Men plant bet meeft in Ternaten, en andere Moluc- 
cos, daar de Inlanders nu aangewend xyn, om de 
rype, en melkagtige aairen met de buitenfte bolfler op 
koolen te braden, en uit de band te eeten. Het rype 
«verd tot meel gejloten , gekookt tot bry, en koeken, en 
de reft om Hoenders, en ander Pluim-vee te voeden, tot 
dien einde planten ^t ook de Balyers, en onze Amboinee- 
ZEN: 
Naar neerftig onderzoek beb ik niet anders konnen be- 
vinden, dan dat bet geene men in Oud-Indiën Natsjuni , 
NR fel Nachuni, en Nachani, en in ’t regt 
Portugees Tini noemd, is een en bet zelf fte met bet bo- 
venfiaande Panicum, bebalven dat bet in Oud-Indién 
_ wat hooger opfcbiet. > 
NB. De Figuur van het Panicr=cr was is gegeven op 
de 75. Plaat Fig. 2. De Indifche, Turkfche, ofte 
Saracenifche Tarwe, het geen Mays van Tourne- 
. fort genaamt werd, is hedendaags de Zea volgens 
— . Zinaeus genaamt, in de Hortus Cliffort. p. 437- 3l 
` waar men de overige benamingen ziet, als mede de 
> Vierderley veranderingen hier van, te weeten met 
_ geele, witagtige, en roode korrels, en een veelvou- 
_ dige halm volgens Tournefort. 
Pant TUTO zg Het 
Be 
