VIM Bech, KT Zait, ` AMBOINSCH KRUYDBOEK: 203 
Panicum-Gramineum, feu Naatsjoni sin: 
^ Mutluarii Cap. 84. fequenti delcri- ^^ 
bitur modo. 
Antea in Herbario meo libr. 8. cáp. 32. in ea fui opi- 
nione, quod Panicum , & Naatsjont una eademque 
effet planta , ex incertis Incolarum relationibus fe- 
ductus. Poftea vero ejus femen ex Zeylona mihi 
transmifflum, &. hic progerminatum declaravit mihi, 
diverfas plantas effe plantas, fed ad idem genus per- 
tinentes; ac Naatsjoni melius convenire cum Grami- 
ne Manne, quod in Bohemia aliisque regionibus edu: 
le przbet granum; unde dé ejus deferiptionem hic ` 
fubneétam: = 
Hoc itaque Frumentum Gramineum in vulgari folo 
ad trium , fed. in: pingui ad quatuor, & quinque pe- 
dum altitudinem:excrefcit, ac. primo emittit fimpli- 
cem culmum, fed dein plurimi ex eadem progermi- 
nànt radice:ad céntenum numerum. Qui ex rotundo 
plani funt; binisque oris acutis notati, in articulos 
quodammodo diftinéti, ad quemvis vero nodum uni- 
cum excrefcit folium; atque hic & illic unus alterve 
lateralis ramulus. -> i ; 
Folia ejus longa funt, & angufta; arundinacea, à 
duodecim ad féxdecim pollices longa, femi digitum 
lata, rugofa & acuta quodammodo, fi retrorfum fri- 
petitur, cis 26. 3 j jo SE FORT 
Spica füperius in culmó excrefcit ; compofita ex 
quinque ,.fex, & octo digitis, arcte fibi junctis, qui 
primo fibi etiam adcumbunt , ac globum formant, 
maturi vero fefe aperiunt, & parum. ad latus incli- 
nant; quivis autem digiti articulum longus eft; cul- 
mum eraflus. Ad internam partem glabri funt,- ubi fi- 
bi:inyicem: adcubuerunt, externe in binis ordinibus 
femen producunt ac gerunt. 
uod minus eft, durius, acfüfciusillo Panici, fed 
edule quoque. Quodvis vero granulum peculiari in- 
fidet glume feu capfule, qua fpica feu digitus quivis 
externe rugofus eft. à ob: 
Radix congeties eft multatüm ac longarum fibrilla- 
rum, non profunde terram. petentium ; uti reliqua 
frúmenta. , PTT. "S 
: Nomen: In India veteri plerumqué notum eft nomi- 
ne Waachum, feu uti pronunciant Vaatsjoni. Latine 
illud vocavi Panicum gramineum; quum Ambbinenfes 
"noftri illud. quoque vocent Hottong Bengala, h. e. 
Panicum Bengalenfe. Java dicitur Djali. Baleyenfi- 
bus Godam , & Godom. 
Locus. Perstotam Indiam: veterem notum eft, uti - 
in Java; & Baleya, fed raro, ibique feritur undique 
circa Oryze arva montana ,. nuper quoque hic in Am- 
boinam delatum eft, ubi & ad Oryza campos planta» 
tur. > Transplantari enim poteft. Mature {pice pe- 
dibus calcantur; vel manibus .confricantur.; femen- 
que gluma exutum; ac depuratum a paleis in. pultem 
“oe inftar Hotton, feu Panici — . me 
+ Ufus. Recens ejus. femen cum: gluma . coquitur, 
un mirum inter edendum prebet ftrepitum , acfi pe- 
iculos quis comederet. Inveteratum vero aqua pri- 
‚us macerandum eft, a gluma depurandum, & in pul- 
tem excoquendum. E 
De multiplici porro ejusufü tam folum , quam aliis 
mixtum fimplicibus plura habet Hortus .Malabaricus 
Tom; 1a. Tab. 78, pag. 149: Cujus Figura cam noftra 
penitus convenit; ; 
‘dewyl bet onze Amboineezen ook noemen 
- bet 
Het grasagtige Panick-gewas, oftede Naat: 
ont, werd in het 84. Capittel van het 
Auttuarium aldus befchreven. 
Tk ben, voor. déxé in myn Kruydboeks-aëhtfte boek 
capittel 32.-van die meening geweeft , dat Panicum ‚en 
Naatsjoni eenerlei gewas zoude zyn, waar. toe my ge- 
bragt bebben de onzekere raporten van de Inlanders, Dos 
naderband uit bet zaad van Ceylon my toegezonden en 
albier opgekomen, beb ik bemerkt , dat bet werfchillende 
gewaffen zyn, dog van gen geflagtz en dat Naatsjoni 
beter overeen ‘komt met bet. Gramen Manne, of He- 
mels-douwegras ; bet welk dn: Bobemen , en andere lan- 
den. mede ‚een eetbaar zaad draagt, wesbalven ik myne 
befchryving albier zetten zal. 
Dit Grasagtig Koorn dan werd in een gemeene grond 
drie , maar in een vette grond vier ‚en vyf voeten boog s 
Jebiet in "t eerft met een enkelde flam op; maar vervol 
gens komen "er al meer en meer uit dezelfde wortel, tot 
hondert fluks toe. Zy zyn iets rond-acbtig en plat , met 
twee fcherpen randen, eenigzins in leden verdeeld, doch 
aan ieder knop groeit maar een enkeld blad , ook bier en 
daar een of ander zyde-takje. . 
De bladeren zynlank; en fmal, rietagtig, vantwaalf 
tot zeftien duimen lank, een halve vinger breed, eenig- 
zints ruig of fcberp, als men ze agter wat firykt. 
De aaire komt boven aan den balm voort , gemaakt van 
«yf, zes, en agt vingers, digt agter malkander ftaande, 
dewelke int eerft tegens malkander leggen, en een bol 
maken, maar ryp geworden openen zy baar; een abeimig 
ter zyden geboogen, en ieder is een lid van een vinger 
lank , een fchaft dik. Aan de binne zyde hebben ze eeh 
effen rugge , waar mede-zy tegens malkander geftaan 
bebben, maar buiten dragen zy in twee ryen bet zaad. 
Dit is kleinder , barder, en bruinder , dan bet Pani- 
cum, dog mede eetbaar, — leder zaad korreltje fleekt in 
een byzonder buisje, bet welk de aaire ofte vinger van 
buiten ruig maakt. 
. De wortel is een Klomp van veele, enlange vazelingen, 
niet diep in de grond gaande, geler ander. hoorns 2 
Naam: In Oud-Indiën is bet-doorgaans bekent met de 
naam Naachum, of gelyk zy ’t witfpreeken Naatsjoni, 
Jk beb bet in "t Latyn genoemt Panicum gramineum , 
ottong Ben- 
gela: dat is Panick van Bengalen. Op Fava biet bet 
jali.:: By de Baleyers Godam , en Godom. 
Plaats: Het is door gan[cb Oud-Indiën bekent , als 
mode op Fava, en Baley, dog weinig , en men zaaid bet 
daar rondom de berg-ryft , en ’t is onlangs albier in Ame 
boina gebragt, en mede in de Ryftvelden geplant. Mei 
-kan bet ook verplanten. De rype aairen werden met de 
voeten getrapt, of met de banden gevreven; bet zaad van 
„gezuivert ; word tot bry gekookt gelyk Hotton, 
of Panicum: . 
Gebruyk. Het verfche-zaad werd met zjn Seborffege= 
-kookt, bet "welk «vénderlyk onder de tanden knapt, als 
of men: luizen at. Maar bet oude moet men in water 
weeken , van zyne fcbelle beroven , en dan tot een bry 
maken. E 
Voorts. van zyn veelvoudig gebruik, niet 200 zeer al- 
leen, als by andere dingen te mengen , kan men lezen ix 
de Hortus Malabaricus, twaalfde Deel, Tab. 78. pag. 
149. Welkers Figuur met de onze gebeel en al overeenkomt. 
