104 HERB ARII AMBOINENSIS Liber Vlllcap. XXXIII 
TERTIUM 
` Sefamum Indicum. EP" idjin. 
E omnibus fere Europzorum libris competi, Se/a- 
CAPUT TRIGESTMUM 
mum quam breviffime & obfcure admodum effe de- 
. fcriptum , tam. apud neotericos quam veteres fcri- 
ptores cujus cauffa: prz reliquis puto effe, quum hac 
planta inconítantem ac variabilem gerit formam in ü- 
na tegione tali modo ; in.alia. alio modo excrefcens; 
immo Sefamum hoc Indicum vulgare in uno caule 
tres habet varias foliorum formas, atque hzc iterum 
variant, prout folum fit pingue vel fterile. Defcribam 
itaque e forma, qua in hisce Orientalibus infulis 
confpicitur, fine dubio. differens ab ea, quam in In- 
doftana gerit. ds ES 
Sefami itaque planta caulem emittit craffum ; rectum, 
fimplicem,,.ac fere lignofum , quinque fexve pedes 
altum, qui fupra in paucos laterales dividitur ramos. 
Inferior hujus caulis pars rotunda eft, ac fuperius 
uadragona , & profundis fülcis notata , externe dura 
& lignofa, interne mollis. & herbacea. ` — 
` Inferiora folia longis ingeni petiolis , formamque 
habenr. foliorum Meliffz ¿ fed majora funt, tres lata 
digitos, octo longa, ad oras ample & inregulariter 
dentätay obliquis & valde protuberantibus coftis do- 
nata ¿per quas inferne rugofa funt „ad ta&tum mollia, 
nec fplendentia. . Que in ftipitis medio locantur, in 
tres lacinias diftinéta funt , quarum. quevis undique 
dentata & major eft Meliffe folio, ex horum alis a- 
dia minora progerminant , quedam fimplicia & foli- 
taria, qu&dam bifida ac trifida, que in fuperiore ex- 
crefcunt caule, oblonga funt. & angufta, fere inftar 
Folióram Salicum vel Olive, ad oras non dentata ; 
fed finuofa y feu hic & illic excavata. & angulofa , at- 
eme hee plurimum eriguntur, bina fibi obpofita & 
cruciata, ex nigro virentia , quum. inferiora pallide 
fint virentia ,-in toto ftipite mollia funt ad tactum , 
cralfa, & quafi vifcofa, nihilominus flaccida, odoris 
gravis; & faporis oleofi. ; 
~, Ex: quavis. anguftorum horum foliorum ala. folita- 
gins excreleic flos, formam habens angutti digitabuli, 
feu inftar floris Hyofcyami, qui inferius barbula lin- 
ge i donatus eft ; atque in centro quatuor alba 
MEN uoo ox Ne ji cds d 
Flos hin femi pellucidus eft, villofus , & in nigra 
ciesalbet , poft florem eodem in loco firma & qua- 
‘dragona excrefcit filicula- per quatuor fulcos diftin- 
&a, digiti articulum longa , ere&ta, & cauli adcum- 
‘bens , lanuginofa quoque , primo intenfe viridis , dein 
nigricans; in binas dehifcens partes, ex quavis angu- 
ftorum iftorum foliorum alá talis provenit filicela, in 
vertice ‘autem bine fimul eriguntur: In fiffis hisce fi- 
liculis quatuor confpiciuntur cellule, in quibus fe- 
‘mina aréte compacta locantur, ex trigono. planius~ 
tula, apicibus introrfum ‚pofitis. Duplicem habet co- 
dorem ratione binarum: hujus.plantz fpecierüm. 
~ Prima & in hisce infulis vulgatiffima eft nigra fpe- 
‘€ies, folia gerens floresque , quales fupra defcripti 
funtzSemen ejus nigerrimum eft externe , Cepz fe- 
‚men -referens, interne album, dulce, & oleoft fapo- 
tis, inftar. Nucum Jüglandis vetuftarum. 
Alba ecies latiora gerit folia , inagis lete virentia, 
floresque penitus albos, ejus femen ex gilvo albicat 
feu pallide cinereum eft ,in quadam etiam fpecie om- 
nino album, faporis dulcioris, & fubftanti# pinguio- 
oris quam præcedens. Radix brevis eft, & pauca re- 
een tam alte plante „divifa in multas cr. & nc 
a p 
fas fibrillas. ; 
Facillime per femen propagatur hac planta, ac fe- 
ritur & colitur inftar aliorum frumentorum + neuti- 
quam vero in areis inter alia olera , foli enim pin- 
guedinem quam maxime adtrahit , fed in peculiari ter- 
rz angulo , foli bene expofito & pingui. e 
Conligitur vero, quum ejus filiculæ incipiant dehi- 
fcere , quas omnes decerpunt unam poft aliam , viri- 
des relinquentes, donec itidem maturefcant. Decerp- 
«tee autém per femi diem Soli exponuntur; quum in- 
terne 
XXXII HOOFDSTUK, 
Het Indifebe Sefamum, > 
Cher in alle Europifcbe Kruydboeken bevind. ik „dat 
S bet Sefamum zeer. kort en donker. befchreven is, zog 
wel by de nieuwe als oude Schryvers , waar wan ik 
de oorzaak onder. andere giffe te zyn , dewyl dit kruyd 
een onvafbe gedaante beeft, in "t. een Land dus, in.’ an. 
der zg, zelfs bier aan.’t gemeene Se/amum Indicum: ziet 
men aan eene en dezelfde at driederley bladeren, en de. 
zelve al weder veranderlyk na de vettigheid of magerheid 
des grondi, Ik zal bet dan. be/chryven met die gedaante, 
die in deze.Oo[ler/cbe Eylanden gezien word, buiten twf- 
fel verfchillende van. die-geene , die bet in den Indoftaan 
eefin Teos i n 
j^ plante dan van bet Sefamum fcbiet op met een dikke; 
regte, fchier boutagtige sen enkelde ftam , vyf en zes moei 
ten boog » die zig boven in weinige zyde-takken verdeeld, 
Het onderfte van den hooft-ficel:is. rond:, na boven tog 
vierkantig met diepe voorens, buyten bard en boutaptig, 
binnen week en kruydagtig. 
De onderfte bladeren ftaan op lange fleelen ; bebben de ge» 
daante van Meliffe-bladeren,dog zyn grooter,3 vingers breed, 
en agt lank, aan de kanten wyd en ongelyk getand , met 
Jebuynze: en zeer uytftekende ribben, die ze van onderen 
rimpelig maken , zagt. in ’t-aantafben , en zonder: glans, 
Die omtrent bet midden van den ftam flaan „zjn in drié 
lappen verdeeld , waar van ieder rondom gekerft en groo- 
ter is dan een Meliffe-blad, wyt den fcboot van deze ko 
men andere kleendere. voort ‚zommige enkeld , zommige in 
twee à drie verdeeld, die aan de bovenfte fleel eege 
averpig en. fmal , fchier als Willige en Olyf bladeren yaan 
de kanten niet geierft, maar bogtig of bier en daar met 
boekjes 5. deze: Baan meeft SA y twee en twee over 
‚malkander in "t kruys, [wart-groen van coleur., daar de 
onderfte ligt-groen zyn ‚aan den gebeelen ftam 2 ymze zagt 
in "t aantajten, dik en als fmeerig , niet te min flap, van 
een flerke olyachtige reuk en fimaaks E 
Uyt ieder feboot van deze fmalle blaadjes komt een ete 
kelde ‘bloem woort , gefatzoeneert als een gee vingere 
«boed., of als de bloeme van Hyofcyamus , beneden een Jl, 
Se hebbende, als een tongsken, en binnen vier witte 
te j ‘ 
De bloemé is balf door|chynend , wolachtig in 'tadnzietiy ` 
aan. de favarte zoorte is ze wit, met a 
‚per gemengd , aan de Avitte zoorte gebeel wit „na de bloeme 
komt op dezelfde plaats een fiyve vierkante-bouwe voort, 
met vier voorens geftreépt „een lid van een cs 
regt overeynd , én tegens de Joel baande „mede wolag- 
tig van. aanzien , eerft -botg-groen „daar na. fwartagtigs 
en in twee berflendes uit ‘ieder. fcboot van de. fmalle blaa 
jes flaat een zoodanige bouwe, maar omtrent den top ziet 
men twee by mälkander. Zo de geborftenhouwen ziebmen 
vier kamerkens , en daar in bet-zaat digt op malkander 
gepakt, uit driekanten platagtig y ep met de fpituen na 
-binnen gekeert, Het is iweederley van coleur na de-twee 
Zoorten dezes kruyds, ES 
De eerfte :en'in deze Eylanden. gemeenfte zaorte„ is de 
Joris, met bladeren:en ‘bloemen als bier boven:be/cbre- 
wen: Het zaad is pik-fwart , van buyten als Ajuyn-2aad, 
van binnen wit, zoet en olyachtig van fmaak , gekyk: 
Nooten, mee 
.. De witte zoorte beeft wat breeder bladeren ‚ligt-groen, 
en de bloemen gebeel wit. Het zaad is uit den valen wit- 
agtig of ligt-graauw , ook in een zeeker zoorte gebetb 
wit, zoeter van fmaak , en vetter van fubftantie dan bet 
voorgaande, De wortel is kort, en weynig na proportie 
van een zoo-booge plante, verdeeld in veele dikke en 
‘knobbelige Vazelingen. 
Het wert zeer ligt met zaad voortgeteeld, ook gezaagd 
ie Wed joe! als ander kooren ‚dog geenzints op de be 
er andere moeskruyden , want bet magert den grond 
zeer Wyb, maar op een byzonder ftuk Lands, dat wel ter 
“Sonne tzen een vette grond beeft. 
Men oeg f; bet in als de bouwen beginnen te berfiets 
bouwe voor bouwe afplukkende , en latende de groene ftaans 
tot dat die ook rypen. De afgeplukte moet men een halve 
dag in de Sonne ftellen, d dan de binnenfte Tx 
