emt Boek. XXXII Hoofi?. AMBOINSCH KRUYDBOERK. 205 
terng cellularum pellicule fefe aperiant, feminaque 
emittunt, manibus quoque. conteri poffunt ,acifemina 
odi, fed tum frequenti cribratione ‘opus eft, an- 
tequam femina a paleis feparentur & depurentur. 
Nomen, Latine Sefamum Indicum. In Malabara & 
Indoftana Gingeli & Gingelin; unde Europea defcen- 
dunt nomina, uti Hifpanicum Sorgelin & Alegria, ac 
Sicilicum Gingilena, Gingulená, Gurgulena ,& Fugjo- 
lina, item omnium corruptiffimum apud Fulium Sca- 
ligerum exercit. 158. Zenferlin; quod hallucinari non 
uit, quid denotet. Arabica enim vox primitiva eft 
Semfem,' ac femen Golgolin: Semfem poflet quis judi: 
care duplicatum effe Semen, h.e. pinguedo, ob pin- 
gae oleum, quod hoc femen exhibet. Malaice Wid- 
‘in. Ternatice Widje. Javanice & Baleyice Lenga: 
Amboinice quoque Widjin. Bandice Alalun. Sinice 
Moa. ER RS 32727 
Sefamum hoc Indicum legitimum effe affirmare nul- 
jus dubito, Lei ems Mattbiolus in Diofcoridis libr. 
9. cap. 92. afferat, illos in manifefto errore verfari , 
qui plantam hanc, quam ille ibidem ex aliorum deli- 
neatione fatisaccuratam, & huic noftre convenientem 
proponit ‚pro vero Sefamo habent ob caufam , quia pa- 
rum convenit cum Theopbraft. & Plinii defcriptione. 
Sed ad hoc refpondeo , certum eft , Sz/ami plures effe 
figuras, adeo ut aliam Peloponefiacum & Grecum, 
aliam ZEgyptium, aliam Indicum habeat , ejusdem ta- 
men; quantum conjici poteft, ufus & virium: 
Locus. Sefanum genuindm olim ex Plinii teftimoz 
hio ex India delatum eft in Afiam, Greciam, ac por: 
fo in Italiam, fubfequentibus autem temporibus vide- 
tar negle&um fuiffe ac præteritum. Quodque hodie 
parúm in Italia reperitur, cauffatum forte eft , quod 
nimis arva emaciet, Contra in hunc usque diem 
magna copia colitur in India, ac prefertim 1n-Mala- 
bara, Cormandela, Bengala, item in Java & Baleya; 
&trzque ejus fpecies, alba nempe, & nigra , cujus 
ultima fpreta eft, nec in hortis toleratur, ac fponte 
fefe propagare oportet. In Amboina nigra potiflimum 
obcurrit fpecies ; alba rara eft; fed copiofior in Ter- 
pata. oot Eeer >. JA 
Ujui. Semen alba & Zoe? fpeciei pocifimim in 
fafa eft ad oleum exprimendum, quod in India du. 
lex eft; Primum ac vulgatiffimum eft tenue, flave- 
ens inftar olei Rapacei , & preparatur in fava & 
Bateya per co&tionem feminis conmoliti in aqua, quo 
modo Calappi oleum conficitur. Alterum multo craf- 
fius eft, & obfcure fufcum , pinguiffimum , & adu- 
ftam olens pinguedinem; quod ex Sina defertur, & 
Batavie quoque a. Sinenfibus preparatur. Crudum 
albumque femen ex Java in hasce defertur infulas., 
quod adhibetür & infpergitur placentis minoribus; 
quod in aliis locis fic femine Foéniculi vel Anifi , & 
hodie quoque in Sicilia in ufu eft , & ex pugno editur, in 
fartagine ab aliis parum torretur , & conmifcetur cum 
Saccharo & Orize farina in paftam , ex qua placen- 
tule formantur, Latine Sefamides dicte, que in fur- 
fis vel fupra carbones parum ficcantur vel totrentur, 
ac fic éduntur ; prime vero placentule, quibus fes 
men hoc tantummodo infpergitur , & quz majorem 
continent farine copiam , multo preftantiores funt, 
pofterioris enim aduftum quafi habent faporem ; te- 
trumque cauffant oris halitum „ac ventricalum obtun- 
dunt per pingüedinem , unde & itinerarii has multum. 
fecum ducunt; ut pauco cibo indigeant, nec fames 
d Tec 
incolis Malabarz , "Cormandelz , & Bengalz , hinc 
indicabimus, quo modo Banc colant. Triplex ibi 
habent Gingeli, nigrum, obfcure luteum feu ‘ruffum, 
& album, quod hic ignotum eft: Quotannis tota hoc 
femine conferuntur arva , quod ibi, uti & tota planta, 
paulo major eft quam hic, maturum vero baculis ex- 
uitur, 
ann de kamertjes bun openen, en "t zaad uitfcbudden ; 
men kanze ook wel. met de banden wryven of uit/laan , 
maar dit veroorzaakt veel warrens , eer men ?t zaad van 
"t kaf zuyverd, ^ 
- Naam: In "t Latyn Sefamum Indicum. Op Mala- 
baars en Indoftaans Gingeli en Gingelin, waar van de 
Europifcbe namen komen , als in Spanjen Sorgelin en 
‘Alegria: In Sicilien Gingilena; Gingulena , Gurgtilena, 
en Jugjolma : Als mede bet alderbedurven[te by Julius 
Scaliger. exercit. 159. Zenferlin ; bet welk by niet beeft 
raden kunnen , wat bet zy. De origineele Arabifche naam 
is Semfem, ‘en "t zaad Golgolän, Semfem mogte men 
oordeelen werdubbeld te zynvanSemen , dat it wettig beid, 
wan wegens den veelen olye, die dit zaad uitgeeft. Maleyts 
Widjin. Ternatice Widje. Favaan/ch en Baleyts Lenga: 
Macaffaars Langa. Amboinfcb mede Widjin. Bandanees 
Alalun. Sinees Moa. á 
Dat dit bet regte Ooftindifcbe Sefamum is, durf ik 
wel verzekeren, fcboon Matthiolus op bet tweede boek, 
cap. 92. van Diofcorides wil ftaande houden, dat die 
geene d'walen , welke die plant , die by aldaar uit andere 
afgetekent, dog genoeg naaukeurig , en met de onze overs 
eenkomende, aan de bant geeft, voor de regte Sefamum 
bouden, alleen om die reden, om dat ze weinig overeen- 
komt met de befcbryving van Theophraftus en Plinius, 
Dog bier op antwoorde ik; dat bet zeker is , dat "er veel 
figuren vande Sefamum zyn, zoo dat een andere is het 
Pelopeneefiche , en Griekfcbe ; een andere bet ZEg'yptifcbe ; 
een andere bet: Indifche , dog zoo veel men bemerken kan, 
van dezelfde kragt en gebruyk. BE 
Plaats. Het origineele Sefamum is eertyds na "t getui- 
&eniffe van Plinius eerft uyt Indien gebragt in Afie , 
Griekenland , envoorts in Italien, doch het Jebynd in de 
navolgende tyd verwaarloosd , of al willens verlaten te 
zyn. Dat men. ’t hedendaags in Italien weinig vind, is 
mi/Jchien om dat ^t de Akkers te zeer uytmergelde. Daar 
en tegens werd bet in Indien tot beden voe met menigte ge- 
plant in de Landen van Malabaar , Cormandel , Bengalen: 
Als mede.op Fava-en Baley beide zoorten „witte en favar- 
te, dog bet laat/le is veracht, werd in de Hoven niet 
verwaardigd , en moet zig zelfs voortplanten: In Amboina 
vald meeft bet fwarte, bet witte weinig en meer in Ter. 
nen. > 0 qa 
-Gebruyk. e 
, Het zaad wan ^t witte en geele gefla 
meeft in gebruyk om oly daar uit te per(Jen ‚waar van men 
in Indien tweederley beeft : Het eerfte en gemeenfte is dun, 
geelagtig, als raapzaad-oly , en werd gemaakt op Fava 
en Baly door opkoken in "t water van "t gemalen zaad als 
Calappus-oly. Het andere is veel dikker en donker-bruyn, 
zeer vet, en na gebraden vet riekende , komt uit Sina,en 
werd op Batavia wan de Sineezen gemaakt: Het raauwe 
witte zaad werd uyt Fava in deze Eylanden gebragt, "t 
welk men gebruykt op kleene koekjes te ftroojen, gelyk men 
elders met Venkel en Anys-zaad doed, en ook hedendaags 
in Sicilien gedaan werd om uit de vuyft te eeten; men 
rooft bet anders een weinig in de panne, © d bet 
met zuyker en ryft-meel tot een deeg , en maakt' "er koekjes 
van, in^t Latyn Sefamides, die men dan in den oven 
of op kolen «vat droogd , en zooeet , doch de eerfte koekjes, 
daar men ’tmaar ci d. en die meer meel bebben 2 
weel beter, want de laatfte bebben een brandige fmaak, 
weroorzaken een fterken aaffem, en verdoven de mage met 
baar vettigheid , daaromze de Reyzigers veel met bun voe- 
ren om met weinig verzadigd te werden, en geen bonger 
te gevoelen. 
De Sinezen geven ze de Kraamvrouwen ook in na ’t 
baren ep andere Lieden,die van een ziekte opftaan , om 
bet lyf eem kragtig voedzel te geven, en Poafrig vet te 
maken. Het zelfde xaad met de wortel Tsjonckor ge- 
wröven, werd plyfters gewys overgeflagen op de borften 
van de Vrouwen, die een waterachtige em quade melk 
hebben, waar van de kinders buykpyn krygen, om dezelue 
melk te verbeteren, want Sefamum is gerwarmen- 
de „dikmakende , aanklevende „voedende, en pyn ftillende. 
- Dewyl dit kruyd wel de meefte nuttigheid geeft aan de 
Inwoonders van Malabaar , Coromandel, en Bengalen, 
zoo zullen wy zeggen , boe dat zy daar mede omgaan, 
Zy bebben aldaar driederley Gingeli , fwart donkel-geel 
if. ros, en wit, ’t welk albier onbekend is. Men iem - bet 
jaarlyks met gebeele Akkers vol, zynde aldaar wat gros 
ter van gewas en zaad, dan albier , bet rype à 
