206 . HERBARII AMBOINENSIS Liber VIII. cap. XXXI; 
uitur, excuffumqué aque infunditur ; cui palez in- 
natant, femen vero fundum petit, quod dein tollitur, 
& ad folem exficcatur. 
… Dein molendinas' habent 'cértas:, que : conftant. ex 
ingentibus lapideis crateribus, quibus inponitur alter 
rotundus lapis ejusdem forme, gu circumagitur ab 
hominibus’ vel: bobus; in illis femina trium fpecierum 
conmixta inponuntur, atque per rotationem rotundi 
lapidis comminuuntur, & in paftam formantur; que 
tollitur, & manibus fortiter compingitur in globulos, 
qui patinis vel doleis inponuntur , tum oleum fponte 
exfudat & fupernatat, quod cochlearibus eximitur. 
Hoe. oleum ibi adhibent non tantum ad lampada , 
fed etiam in culina , ad quosvis cibos pingues red- 
dendos jfricandos, & torrendos , quod aliis in locis 
cum Calappi oleo peragitur, quod in iftis defideratur 
xezionibus. Oleum hoc Sefaminum inter olea ad cu- 
linam aptiffimum cenfetur , quum non tam facile ran- 
cefcat Calappi oleo, quod non nifi recens in cibis 
adhiberi poteft, quum hoc oleum butyraceum fuum 
plerumque fervat odorem. Javanorum oleum Widjin 
non tam bone note eft, ac plerumque adulteratur, 
quum inter coquendum varia àb ipfis admifceantur fe- 
mina, ni de induftria purum ab aliis defideretur.: 
In Cerama prope Roemakey multum quoque colitur 
Widjin, ac per coctionem oleum pallide ruffum extra- 
hitur; hoc vero itidem inpurum eft, ac fepe adultera- 
tum Calappi oleo. Ipfis quoque infervit ad varia me- 
dicamenta , hoc enim oleo inliniunt cunctos contufos & 
tumentes articulos, & ad aurium inflammationem. Qui 
. Ophthalmia laborant calida , matutino tempore hos 
adeunt ftipites , unumqüe alterumve edunt florem, 
quadam fimul fufurrantes verba. Melius forte face- 
rent, fi folia ejus aque incoquerent ,- oculisque ins 
flammatis inponerent ex Diofcoridis precepto. ` 
Quum /Egyptiorum modus curandi magna ex parte 
conveniat cum Italico, hinc addemus ea, que Pro/p. 
-Alpinus de hac fcribit herba: ;, dicit itaque Agyp- 
3, tios hujus plante foliis, feminibus, & oleo easdem 
yy tribueré vires ac virtutes, modice nempe calefa- 
y3. cientes in fecundo gradu, humectantes , refolven- 
ss tes, & emollientes. Folia ejus cocta oculis adpli- 
3, Cántur inflammatis ad ardorem extrahendum. Ea- 
js dem quoque herba: contra. lateris dolores, Pulmo- 
y» nis morbos , A(thma & tuffim , cunétos itidem emol- 
3, lit duros tumores.- Mulieres ex-hac balneum for- 
», mant cüm ejus feminibus & melle; in quod defcen- 
5; dunt ac fedent ad quosvis matricis & partium mu- 
35 liebrium durities emolliendas. Idem quoque deco- 
3, Gum a fotus adplicatum , qu&vis cutis vitia 
"on & morbos curat, capitis furfuras , omnesque lividas 
3, maculas contufas , in quibus extravafatus ftagnat 
5, fanguis, Emplaftrum praeparatum ex hujus herbe 
55 foliis , feminibus-& melle , cunétos emollit duros 
$4, tumores, fchirrhofos nempe , ut & ad exficcatos ner- 
yy vos valet, quibus utiliter femper uti folent... Quod 
,, etiatn ad combuftas partes fummo cum fucceflu ad- 
».hibent, non minus quam ad calidas inflammationes 
3s refolvendas, vel fuppurandas. DecoCtum etiam in 
53 clyfteribus ad colicos dolores, & ad emolliendam 
», alvum adfe&ant. Mulieres ad movendas menftruas 
an purgationes , decoctum & infufum in aqua paratum 
ze Dro feereto auxilio habent, neque fua fpe he, qui- 
an bus prz craffitie fanguinis venarumque uteri ob- 
s, ftruêtione menfes non veniunt, früftrantur.- Semi- 
ss Dis ad cibum ufus eft antiquatus apud omnes ZEgyp- 
» ti incolas, pauci tamen eft nutrimenti , fed alimen- 
3, tum un&tuofum ac-craffum prebet; ex quo; quam 
» obrem ipforum frequenti efu mulieres inpingue- 
35 fcant, facile deprehenditar. Plus pinguefacir oleum, 
59 ex feminibus expreffüm , omniumque- máxime fex 
a olei Te ab illis vocata, & Arabibus Thien dicta. 
„ Oleum fecemque ejus-bibere, adhuc ut in inguc- 
3» fcant, mulieres in balneis familiariffimum: habent. 
33 Quod per aliquot dies potatum quosvis curar cutis 
vn pruritus; anhelitus difficultatem; & pleuritim de- 
DI atam dc. uci de. foliis-diëtum-fuit. Ad vehe- 
~ sy Mentes porro ftomachi, inteftinoram , uterique do- 
së lorum:crucietus demulcendos intus extraque præ- 
sy ‘ftitoAdbibent etiam ad fcabiem & cutis veficulas 
» mes dba DM Wg es. ad ver- 
51 „u 1epius inliniatur. Hue -usque . 
Alpinus« Dee Prop. 
Craffum 
okken. uitgeflagen sbet uitgeflagene t'zamen in water 
e , daar de kaf boven op ary, en ’t zaad zig og 
grond zet y bet welk men daar uit neemt en in de Sonne 
droogd: 
- Co nâ bebben zy bezondere meulens , zynde groote 
Steenen mortieren of bakken , daar in een ander ronde Deet 
als een loper paft , die van Men/chen of Offen omgedraayd 
word, bier in werd bet záad van de drie zoorten onder 
malkaar gemengd , gedaan , en door "t draajen van den 
loper tot deeg gemalen; dewelke dan uitgenomen, met de 
banden fterkelyk werd gekneed , en daar uit bolletjes ge 
formeerd , die men in fchotels of andere vaten legt 5 zoo zal 
bet oly van zelfs opdryven , bet welk men met lepels affchept, 
Deze oly gebruyken zg aldaar niet alleen tot lampen 
maar ook in de keuken om al baar koft daar medė te wer. 
ten, fruyten , en andere dingen daar in te bakken en bra. 
den, gelyk men elders met de Calappus-oly doed , ’t welk 
men: aldaar niet beeft. Dit Oleum Sefamum werd onder 
de olyen het bequaamfte tot de keuken geagt, om dat bet 
niet licht-zoo fleri werd als de Calappus -oly "t welk 
men niet dan verfch in de koft gebruiken kan, daar deze 
oly doorgaans zm botteragtige reuk beboud. Het Favaan- 
ze Widjin-oly is zoo goed niet ep meeft vervaljcht, om 
dat ze in ’t uitkoken velerbande zaden door malkander 
mengen, of men moet bet expres beftellen. . 
Op Ceram by Roemakey „werd ook veel Widjin geplant; 
en door "t koken een ligt roffe oly daar uit gebaald,dog’t zelve 
is mede niet zuyver ,endikwils vermengt met Calappus-oly. 
Het diend by bun lieden ook tot veelerbande Medicynen; 
want met die oly beftryken zy alle geflagene en gebulte 
leden ep ontftekingen der ooren. Dewelke béete-en ont. 
fleeken ogen bebben ‚gaan 's morgens vroeg by deze flokken; 
eeten een of twee bloemen daar van eenige woorden? daar 
by preuvelende. Zy deden miffchien beter, zoo zy de blade- 
fen in water kóokten , en de-verbitte ogen daar mede ftoof- 
den, na de leere van Diofcorides. aO enda 
„Dewyle der ZEgyptenaren manier in ’t cureren meeft 
overeenkomt met de Italiaanfche ; zoo zullen wy bier by 
zetten , "t geene Prosper Alpinus van dit kruyd beeft: 
» Hy zegt dan , dat de ZEgyptenaren de bladeren ‚ zaad, 
3, en oly van dit kruyd van eenderley natuur en kragten 
ss bouden „te weten matig warm in de tweede graad , voga 
s> tig, refolveerende , en week makende. De bladeren ges 
4» kookt, werden op de ogen gelegt, die verbit: zyn} om 
»» den brand uit te.trekken. Het zelfde kruyd werd ook 
»» gebruykt tegens zyde fleeken, longe-ziekte ¿korte aa[fem, 
» en hoefde. Zy verwekken ook alle barde gefwellen. De 
an Vrouwen maken een bad van dit kruyd met zyn zaad 
3, en honing ‚en zitten daar in om alle bardigbeid van,de 
y ue en Vrouwelyke partyen te verweeken: De: 
3» zelfde decottie warm opgeflagen , geneeft: alle gebreeken 
s» des buyds ; fchubben-des boofds , en alle blaauw gelt, 
» gene plekken „daar dood bloed zit. Een pleifter gemaakt 
yy van de bladeren; zaad „en-boning , vermuravd alle har- 
» de gefwellen, uitdorrende leden, verbrande: its 
35 en brengt de Apoftemen tot rypheid; is mede goed te= 
» gens de verdroging en opkrimping der xenuwen, waar 
ss toe zy bet altyd met nuttigbeidsgebruyken. Het zelve 
93 gebruyken zy ook met goed fucces tegen de verbr 
» deelen ‚niet minder als om de beste en ontftooke dee- 
s; len te verzagten of te doen rypen.. „Het afkookzel 
3 werd ook in Clyfteren- tegens Colyk -pynen., en om. 
» de buyk te verzagten, gebruykt. De Vrouwen bren, 
s gen "t. van onderen in ^t lyf , om de maandftonden 
» le geravekken , die door dikbeid des bloeds-en verftop- 
» Pinge der aderen opgebouden werden. Het zaad. elyk 
o voor dezen , zoo is bet tet beden toe nog gebruykelyk om 
» te eeten , bet geeft weinig dog dik voedzel ‚waar van 
eg bare Vrouwen zoodiklyvig en poezelig. werden: Het ol) 
y» maakt nog vetter , inzonderbeid bet dikke, dat zig On 
ss derzet, °t welk zy luiden Theyne, de Arabiers Thien 
3, noemen , ^t welk de Vrouwen in *t bad drinken. Het 
»» oly eenige dagen na malkander gedronken; geneeft alle 
»» Jeukten.des buyds „korte aa[fem „ en..xyde Hecken &. 
sy gelyk van de bladeren gezegt is.. Tegens groote buyk- 
5 Pyn, ingewand , en moeder , werd. bet, zoo van buyler 
>» 0Pgefmeerd als van binnen gebruykt. Het diend bun. 
>; 00k verder om blaren ‚of: Jcburftheid des buyds te E" 
s5 nezen „zoo ingenomen-als opgefmeerd. Als mede de wrat- 
ay ten te. gram als men ’t dikwils daar op: firykts 
Dus verre. P, Alpinus. E 
Het 
