VillBoek. XXXI Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 207 
 Craffüm füfcumque oleum, quod Sinenfes.ex Sina 
deferunt, & aliquando Batavie & Bantamze ex Java- 
pico conficiunt femine, ipfis Majub dicitur , Malaien- 
fibus Minjac T/cbina , preparaturque ex flavo & albo 
femine in. fartagine primum tolto , quod dein contun- 
ditur & exprimitur , unde butyraceum adquirit odo- 
rem, & craffam fubftantiam , coloremque pinguioris 
cerevifiz , quod ab ipfis multo preftantius habetur , 
tenui & Msc javanica Hoc faltem tanti faciunt, 
quanti ZEgyptii fuum, cui & magnas tribuunt virtu- 
tes, ad homines corroborandos & alendos , qui ex 
languenti reconvalefcunt morbo : Hunc in finem pin- 
guem eligunt gallinam , quam in frufta confcindunt, 
atque in hoc fricant oleo, dein hanc excoquunt in 
debili potu Arack, fine ullo fale vel alia pingui re, 
folummodo addentes recens Zingiber in taleolos dife 
fetum , cocto huic cibo addunt infuper -cochleare 
iftius olei, quem edunt fine Oriza, noftra vero na- 
tio Orizam vel panem ipfi jungit. ' 
Puerperis quoque propinant vel edendum exhibent, 
ac femper fub vefperam , calefacit enim corpus, fue 
dorem excitat . prefertim fi fuper dormiant, quem 
cibum Malaienfes 4jam Aracca vocant. >. 
In aliis morbis , qui majori indigent nutrimento quam 
calore, uti in Phthyfi, major aque quantitas quam 
Arack fumenda eft, partesque galline. minutim con- 
tundere, & more Sinico quafi fricando fuffocare, ac 
dein adfundere iftud oleum, aliquando addentes Cinna- 
momum, Coftum Indicum , feu: Putsjoc ; atque bis 
de die propinant , unde intra paucos dies eger vi- 
Hee > omnes porro inteftinorum flatus ex- 
ellit. sda pe EN fe E 
R Genuinum album Widjin, Sinenfes fervant , & ex 
illo peculiare conficiunt oleum „cui refrigerantes ad- 
fcribunt virtutes , quod. propinant puerperis febrici- 
tantibus, quas porro obliniunt unguento Bobori , cui 
. hoc femen admixtum ‘eft. 
Profp. Alpinus /Egyptiaco fuo Sefamo caulem tri- 
buit nimis humilem , folia Solani, floremque al- 
bum parvum &c. ex quibus patet ab Indico noftro 
Boss formam parum differre, nifi tantummodo infe- 
riorà ejus intellexerit folia , que quodammodo cum 
illis Solani conveniunt „fed planta ipfa penitus forma 
diverfa eft, ac forte etiam viribus differt, unde & Se- 
famum in Herbariis Germanicis defcriptum  Vlas- 
dodden , fea Lini Capitulum vocatur, quum inter 
Linum plerumque crefcat. 
-- Noftrum Sefamum hanc. habet proprietatem , quod 
in primo fuo ortu contra naturam aliarum plantarum 
pluvias refpuat , atque tam fortem fundit odorem , 
ut nullum animal depafcere hoc cupiat nifi Erucz, 
que hoc &que ac alias comedunt herbas. 
In. Bellonii fcriptis legitur , quo modo per totam 
Turciam , Goffipium & Semamum fimul plantentur, 
unde: magnum habent lucrum ac reditum , ex oleo 
nempe feminis exprello , ubi narrat , quo modo fervi 
femen iftud magno labore decorticent, quod de fe- 
minum filieulis intelligendum eft, femen enim ipfum 
non opus eft, ut decorticetur.. - MAC. = a 
- Ex Ctefia adparet , Oleum Sefaminum apud Indos ab 
antiquis: jam temporibus in ufu. fuiffe-ad cibum , æ- 
que ac Karyinon , h.e. Nucum [ndicarum feu Ca 
lappi oleum. Malayenfes contrita inliniunt folia fron- 
ti contra Cephalalgiam, quee ex folis ardore vel de- 
fatigatione oritur. Malabarenfes corpus fuum & ar- 
tus inliniunt hoc oleo, quos fortiter. fricare finunt, 
unde alacerrimi funt , & quam maxime mobiles ad- 
quirunt artus „hi enim funambulos exhibent exercita- 
~ Zufiman. dicitar herba effe Monomotapenfis , ex 
qua incol oleum preparant ad cibum ufitatum , hoc 
fine dubio Sefamum erit, quod Italus quidam itinera- 
Me... o o c fuam linguam . Sosmano voca- 
vert. ` DAC E ` 
~ Calefaétus in frigidam fi quis fefe conjicerit aquam ; 
unde pori obftruuntur , & ingentem perfentit Cephalal- 
giam,artuumque dolores, tum folent Sinenfes in quovis 
brachio partem quandam hoc oblinire oleo, uti & in 
quavis fura, ac dein neo nummo tam diu illam arrodere 
partem, donec veficulæ fubfequantur. Hoc oleo iti- 
dem inliniunt illas partes, quas. more Sinenfi adurere 
volunt fune igniario, uti in temporibus & poft aures, 
qua re Cephalzas & Catharros norunt curare. 
Oleum 
Het dikke. bruyne oly , ^t, welk de Sineezen uyt Sina 
brengen, en xomtyds op Batavia en Bantam met bet Fa- 
vaan[cbe zaad mabootzen y. biet; by bun luyden Majuh , by 
de Malyers Minjac Tichina, en werd gemaakt uyt bet 
geele en witte zaad, er in. een pan gerooft , daar. na 
geftooten en uytgeperft „waar van bet de botteragtige reuk 
en dikke fubflantie: bekomt , van coleur als dikke mom : 
t welk van bun luyden voor veel beter gebouden werd A 
dan bet dunne en uitgekookte Favaanze : Zy maken oor 
immers 200 veel werks af „als de Agyptenaars van ’t 
bare , fchryvende ?t zelve groote kragten toe, om de men- 
Jeben te verfierken , en te voeden, die van een quynende 
ziekte opkomen: tot dezen einde neemenze eem vet Hoen 
of Capoens ‚nydenr dezelve aan [tukken, bakkenze in deze 
oly, em kookenze daar na in, en Arak , zonder eenig 
ander zout of fmout , alleenig verfche Gember. in. fchyf- 
kens gefneeden daar by doende; op bet gekookte giet men 
nog eem-lepel vol van voor/z. ole , ven eeten dat 200 20n- 
der ryft maar onze Natie moet ryft of brood daar by bebben. 
Zy geven 't ook baare. Kraamvrouwen te drinken-en te 
eeten „en dat altyd tegens den avond „want bet. vermarmt 
bet lichaam, brengt fweet, en men moet "er op flapen 
„welke koft de Malyers Ajam Aracca noemen, 3 
Voor andere ziekte, die meer voedzel dan warmte moet 
bebben (gelyk in de teering ) , moet men meer water dan 
Arak nemen , de ftukken van bet. Hoen kleen [Lampen , op 
zyn Sinees al fmoorende flooven , en dan genoemde aly 
daar op gieten , zomtyds Caneel, en Coftus Indicus daar by 
doende, en geven daar van twee rys Le daags te drinken, 
waar Van by in weinige dagen weder tot kragten komt, 
en bet verdryft alle winderigheid. des ingewands. 
Het regte witte Widjin bewaren de Sineezen, en ma- 
ken een byzonder oly daar-van, 't welk zy verkoelende 
kragten. toefchryven , gevende zulks te- drinken aan de 
Kraamvrouwen , die koortzig zyn „en befmeerenze met een 
Bobori-zalve , waar onder dit zaad gemengd is, ` 
Prosper Alpinus befcbryft zjn ZEgyptifcb Sefamum 
met cen al te laage fteel, bladeren als nagt/cbade , en een 
kleene witte bloeme ESc. waar uyt hand, dat bet van 
onze Indiaan/che in gedaante wat er/cbild y moefte 
alienis de onderfte bladeren verftaan hebben ; die zoo wat 
na Solanum gelyken „maar Veenem opp on oak 
mifJcbien in kragten verfcbild , daar van wert bet Sefamum 
in de Duytfcbe Kruydboeken befcbreven , en Wlas-dodden 
genaamt , om dat bet onder *é vlas gemengd. groeyt. 
Ons opregt Sefamum beeft die eygen/chap , dat bet in 
zyn eerft uytkomen tegens de natuur van andere Planten 
geen regen verey[cbt , en is zoo flerk van reuk , dat "er geen- 
derbande beeft van eeten wil, dog wan de Rupzen werd 
bet zoo wel gekweld als andere kruyden. deng, 
In de fchriften van Bellonius vind men , boe ze door 
geheel Turkyen bet Cattoem en Sefamun by malkander 
planten, en daar groote winft uittrekken , te weten 
bet oly uit bet zaad gemaakt , verbalende boe de . 
>t zelve, zaad met groote moeyte /chillen yz ll ent Vi 
de zaad-buyskens verftaan moet, want bet zaai EM. 
boeft niet gefthild te werden, — in 
_ Uyt Crefia bemerkt men, dat Oleum Sefaminum by de 
Indianen al van oude tyden in gebruyk xy geweeft tot de 
a 200 wel als Karyinon, (dat is Indiaanfche Nooten 
of Calappus-oly). De Maleyers /inceren de gewrevene bla. 
e deren op "t voorbooft RR booftpyn, die van bitte der 
Sonne of vermoeydbeid komt ; de Malabaren beftryken 
bun lichaam en leden met dit.oly, en laten dezelve fter- 
kelyk auryven, waar door ze zeer rad en gedweeg “van 
leden werden, en men ziet de gaauwfte Koordédanffers 
en Gogelaars uit bun lieden komen, e 
. Zuziman werd gezegt een kruyd te zyn in Monomota: 
pa, waar uyt de Inwoonders een oly maken tot de kb 
gebruykelyk, dit zal buyten twyfel bet Sefamum 2 1 
‚welk de een of ander Italiaan/che Reyziger nagn Lands- 
tale Sosmano zal genoemd hebben. GE ek 
_ Als iemand verbit zynde , in koud water Jpringt , waar 
door de fiweetgaatjes verftopt werden, en men groote pyn 
in "t booft en leden gevoeld zoo plegen de Sinezen aan 
ieder arm een plek met dit oly te befmeeren , als mede op 
teder kuyt, en daar na met egn kopere penning zoo. lan 
daar op Jcbrappen, tot dat "er blaartjes na volgen. od 
Jmeeren zy bet lichaam met dit oly aan de plaatzen ,diezy 
op zyn Sinees met bet lontje branden willen, gelyk dan 
de flap van bet hooft en agter de oren, waar door zygroote 
booftpyn en zinkingen weeten te verdryven. “— H 
: et 
