VIII Beek. XXXVI Hooft. AMBOINSCH KRUYD BOEK. 25 
In Sina fubtile & album filum ex ejus cortice prz- 
ratur, quod vulgare eft Sinenfium filum futorium; 
quod crudum netur, ac dein in aqua calcis excoqui- 
tur, &ad folem album redditur, eft autem durius ac 
durabilius Goffipii filo fed facile convolvitur, quum 
fortiter compingatur. : 
Tabula Septuagefima Oétava 
Ad Figuram Primam Ganjam exhibet Sativam, feu dome- 
fticam. 
Figura Secunda Ganjam denotat agreftem, cum capfula fe- 
minali a feparata. 
— 
„Ir Sina werd een fyn en wit gaarn daar uit gemaakt; 
t welk is "t gemeene Sineeze naay-gaarn , Hd men *t 
raauw gefponne in kalk-water opkookt „en daar na bleekt, 
tot dat bet wit werd. Het is barder en durabelder dan 
Cattoen-gaarn , maar fold licht ín malkander ‚om dat bet 
bard getweernd is. : 
De acht en feventigfte Plaat 
Vertoont in de eerffe Figuur de Tamme Ganja Plant. 
De zweede Figuur Wyft aan de wilde Ganja Plant ; 
~ zelfs zaat-huysje æ afzonderlyk. d „met des 
CAPUT TRIGESIMUM 
SEX TUM. 
Ganja agreftris. Ganja Utan. 
Emi filveftris Ganje fpecies hon tam alta & crafla 
eft precedente, fed amplius fefe extendit per la- 
_ terales ramos femi procumbentes.  . 
. Ejus caule m rotuhdi funt, lentiffimi, & gla- 
S 
bri, quibus folia folitaria infident , breviora, & ro- 
tundiora quam in fativa , magisque ad illa Urtice vul- 
ris adcedentia, binos tresque pollices longa , binos 
ata, undique ferrata , ëch parum, ac pilis albis 
hirta , & binis barbulis inferius donata, fed que bre- 
viores funt & magis adunatz , & in vetuftis foliis ple- 
rumque deficiunt. 
-. Folia ejus funt leete virentia , ipforumque petioli 
m hirti, quum reliqui caules glabri fint, ex viridi 
fufco variegati. Ex ipforum alis ad latera barbula 
excrefcit , feu anguftum folium ; ubi multa excrefcunt 
pentagona & fufca capitula , non fimul fed fucceffive 
progerminantia. n 
4 Flofculi funt quoque lutei & pentapetali, fed ma- 
jores quàm in fativa y. & plurimis ftaminulis repleti. 
Hos infequuncur cellule feu filicule pentagonz-, di- 
giti unguem longe, illis Sefami fimiles , fed minores, 
ad oras acute, feu alate, ac fuperne parum dehi- 
fcentes in quinque apices , erectz, primum fufce , 
ac dein terrei Coloris ‚tarde quogue matüréfcentes. 
. In cellulis interioribus femen latet parvum arenofum 
& ruffum, quo quam maxime multiplicatur. Foliorum 
fapor eft uti in precedentes vifcofus € amaricans , fed 
ingratior; Radix Se longa eft, alba, transverfalis s 
multis prorepens fibrillis. 
Nomen. Latine Ganja agreftis. Malaice Ganja Utan, 
Quidam autem hanc plantam tantummodo Gaya vo- 
cant, ac precedentem peculiariter Rami. ` : 
Locus, Sponte crefcit in defertis hortis juxta oras 
& vias agrorum, atque inter zizania numeratur. In 
Hitoenfi regione majore obcurrit copia , quam in Ley- 
timora, in folo duro argillofo , lapillis mixto , & foli 
expetuo. Gang ER CAR 
. Ufus. Apud Amboinenfes nullo in ufu eft, iftius- 
que tionis fervi ad olus adhibent, fed potiffimum 
aliorum olerum,quod & milites noftri in Hitoea 
fequuntur, unde & Mauri illud videntes hanc herbam 
yocant Sajor Hollanda , credentes, milites noftros il- 
ind Bataviz didiciffe.. Ex ejus cortice fila duci pof= 
unt, fed mülto crafliora, nec ita durabilia. 
XXXVI. HOOFDSTUK. 
De wilde Ganja Plant. 
HE balf wilde geflacbte van Ganja febiet zoo hoog 
en dik niet op als bet voorgaande, maar breyd zig 
. meeft met zyne zyde-takken half leggende uit. 
De Delen zyn mede rond; zeer taay en effen; daar aan 
de bladeren ook enkeld ftaan ;dexeloe zyn korter en ronder 
dan aan de tamme , de gemeene Netelen gelyker, 2 en 3 
duymen lank, 2 breed, rondom ook g d, wat ruyg ; 
en met witte baairtjes bezet ,agtermede 2 baardekens beb- 
bende, die korter zyn, nader by malkander ftaan , en in 
de oude bladeren meeft agterblyven: 
De bladeren zyn licbt-groen , bare fielen wat haairig 5 
maar de andere ftelen glad, uit den groenèn en bruynen 
gemengd. In den fchoot fiaat te wederzyden nog een baar= 
deken , of fmal bladeken „en daar tu[Jcben veele vyfhoekige 
en bruynagtige knopjes , niet teffens , maar na ett 
Ge voortkomende: TS ne " 
¿ De bloempjes zyn mede geel; uit vyf blaadjes gemaakt, 
dog grooter dan aan't tamme, dain met meerder 
draadjes vervuld, Daar op volgen vyfkantige buyskens 
of bouwkens, een nagel van een vinger lank; de buys- 
kens van Sefamum gelykende, doch kleender , langs de 
kanten fcberp , of gevleugeld „en boven mede wat geopend, 
in vyf JPitzen overeynd flaande, eerft bruyn, daar n4 
aardverwig , mede lankzaam rypende. In de yf binnenfte 
laadjes fchuyld een kleen zandig en ros zaad , waar mede 
het zig zeer vermenigvuldigd. De fmaak der bladeren is 
als aan *t voorgaande , fmeerig en bitteragtig , doch fleg- 
ler , de wortel is lank, wit, dwers kruypende „met veele 
CS ges Ec. G : 2 
aam. In ’t Latyn Ganja agreftis, Maleyts.Ganja 
Utan, deg zommige willen dit flegts Ganja benden: da 
bet voorgaande eygentlyk Rami. LE ak 
Plaats. Het waft van zelfs in verlatene tuinen „langs 
de kanten en wegen van de akkers ; en werd voor een om. 
kruyd gebouden. -Op °t Hitoëze Land vind men ’t meer 
dan op Leytimor in een barde: kleygrond met ftenen ge- 
mengd, en wel ter Sonne leggende. . 
Gebruyk. By de Amboinezen beeft bet geen gebruyk, 
de Slaven van voornoemde Natien nemen ’t tot moeskruyd, 
dog meeft by gebrek van andere ,'t welk onze, Soldaten op 
itoe plegen na te doen , wesbalven de Mooren aldaar 
zulks ziende , noemen dit kruyd Sajor Hollanda, geloven- 
de, dat onze Soldaten zulks op Batavia geleerd bebben. 
Uit de fcborffe kan men draden fpinnen , doch dit. gaarn 
is groffer , en zoo durabel miet. 
XXXVII. 
