214 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL arp. XXX VIL 
CAPUT TRIGESIMUM 
"SEPTIMUM. 
Rami. 
¿Ec planta adfinis quoque videtur Urtice, que 
H varios ex radice emittit caules, quinque fexve 
pedesaltos, digitum longos , inferius rotundos , 
glabros, & lignofos, fuperius parum ftriatos, & ru- 
gofos, intus aquofa medulla repletos , qui vero fupe- 
tius concavi funt, uti & foliorum petioli. 
Ramium majus. 
Folia cum illis Urtice conveniunt, fed majora funt ; 
fotundiora, magisque cordiformia, quatuor , & fex 
pollices longa, ac lata, ‘ad oras profunde dentata, 
fuperne obfcure virentia , inferne albicantia, acfi ar- 
genti {puma effent obducta, rugofa admodum. Soli- 
taria autem longis, & lanuginofis infident petiolis, 
tribus nervis longitudinalibus donata, nullum pecu- 
liarem prebentia faporem. Foliorum ac petiolorum 
lanugo arenofa eft, & alicujus cutim tangens pruri- 
tum excitat parvum. vu * 
Ad foliorum ortum iri miajori feu primario caule bi- 
na alia minora , &-acuta locantur folia , inter que 
lateralis excrefcit ramus. inque fuperioribus caulicu- 
lis fimilia proveniunt foliola „inter que flaccidi proger- 
minant petioli,»breves’ producentes corymbos , rotun- 
da; "& obfcure virentia gerentes capitula radiata, uti 
Urtica Mortua; velsLappula minor , que veronon vi- 
fcofa (unt vel pangunt ,quzque plerumque fine femine 
marcefcunt , exceptis paucisquibusdam parvum quod» 
dam femen gerentibus , menfibus zftivis Octobri, & 
Novembris- soy ROOTS EE E = 
+ Radix craffa eft, & inregulatis » in multas incurvas 
divaticationes divifa, que annulos quosdam formant, 
ex quibus multe dependent ‘congeries fibrofe.. ` Ex- 
ternesautem tuffa eft, interne. alba, aquofa, «fra» 
gilis, faporis 2 qualem tota habet-herba. Sub 
cauliculis duriflima eft: haec: herba „cetera ejus pars 
fragilis: eft inque molli folo quam maxime fefe ex- 
tendits novosque'emittit furculos, in duro autem. & 
argillofo parvW els a oy? 6n a ps „man 
um cortex tenuis eft, inque fila firidi poteft j 
refertim in ficcata planta, uti in Ganja, & Cannabi. 
adici abrupta fegmenta, in quibus: gemma confpi 
pga nesch eg femina enim non he: 
Hover qne ac vetufti ftipices poft binorum 
annorum: fpatium pereunt, unde transplantari hanc 
oportet Wi ulis-olera. = : 7o Sos iocos 
- Nomén. Latine Ramium majus ad diftinétionem prz- 
dentis Ramii minoris , Sinenfis , fed Bengalenfis, 
quod eft Ganja bortenfis. Malaice, Javanice , & Mac- 
caffarice Rami, & Rame. Amboinice in Boroa nan, 
quod nomen commune. eft cum Meli(Ja lotoria, pro 
eujus fpecie inperiti ifti Botanici hanc habent. In 
Celebis ora Orientali Gambe. - 
Locus. In Amboina ignota eft hzc herba, atque e- 
primum hanc introduxi ex infula Donoa, ubi ejus 
incole prope edes fuas hanc plantant, majori copia 
obcurrit in Maccaffara , & aliis Celebes partibus ; u- 
bique autem ab hominibus colitur ; prefertim ubi rhi- 
zothomi Orang Badjos dicti habitant; ten © wu. 
Ufus. Ex hujus herbe caulibus craffum praeparatur 
filum: , ex quo Incolz retia ne&tunt; ut € chordas 
pifcatorias, fubtiliora quoque ex illis findunt fila’, eg 
quibus excipula formant, fatis durabilia in'aqua mia: 
rina, atque proinde in omnibus iftis locis; in'quibus 
ifti Orang buc habitant, diligenter colitur. Cau- 
les autem ifti fponte ficcari debent, tum facile fepa- 
ratur ipforum cortex, qui in fila commode findi po- 
teft. Alii adultos fumunt viridis herbe caules, ipfo- 
rumque deglubunt exteriorem viridem , € fuccofum 
NE ad interiorem E librum , qui ligno in- 
cumbit , quem in tenuiffima fin i $ 
m fr E Snemone dunt fila, uti cum fil 
n Maccaffara non tantum fila ex hoc corti : 
dunt ad ifta opera, fed etiam caulium e op 
= br Dat Tae iss Maccaffarenfium toxico 
adinifcent fpo dicto ebiliori he i Ss 
quod non lethale eft. RE 
Doc 
. Jenfe, °t welk is de Ganja hortenfis. In °t Ma 
XXXVIL HOOFDSTUK 
Het groote Ramie-krnid, ` | 
Exe planté fcbynd mede uit de maag [chap van d 
D Netelen te zyn, dewelke met ve rae Erro 
eene wortel opfcbiét , tot vyf, en zes voeten boos. 
de ftelen zyn een vinger dik, beneden rond, glad, en 
boutagtig , bowen een weinig geflreept, en rouw, binnen 
met een wateragtig merg gevuld, maar boven bol, gelyk 
ook de ftelen der dtas ; ol, gelyk 
De bladeren zyn de Netelen gelyk, dog grooter, ron- 
der , en bertvormiger, vier, en zes duimen lank, di ook 
zoo veel breed, aan de kanten met groffe tanden gezaagd. 
boven donker-groen, beneden «vitagtig , en als met ii 
verfchuim bekleed , zeer rimpelig. 2 Baan enkeld op 
lange, en wolagtige fielen, en bebben drie zenuwen in 
de lengte, van geen zonderlyke fmaak. De wolagtigbeid 
aan bladeren; en [belen bangende is zandig, en iemand 
aan de buid komende verwekt een kleen jeuken, 
By den oorfpronk der bladeren aan den booft-fteel [dan 
twee andere kleene fpitze blaadjes, A 
een zyde-tak woort, maar aan de bowenfte flelen faan 
ook zulke blaadjes „ tu(Jcben dewelke komen Zoppe Bechter 
voort; dragende korte trosjes'van ronde ,' iones eO j 
en geftraolde knopjes gemaakt, gelyk de Urtica Mortua; 
of aan kleene Kliffen ,. dog niet kleevende nog fleekende, 
die meeft zonder zaad vergaan, bebalwen weinige , die 
eenig, kleen zaad voortbrengen in de Zomer-maanden, Oc: 
tober , en November. E (ox 
— Dewortel is'grof , en woeft, in veele kromme takken 
verdeeld , die eenige kringen maken, en daar aan veele 
lokken van wazelingen bangen. Ly is buiten ros , binnen 
avit , wateragtig, en bros, van een wateragtige fmaak 
gelyk bet'gebeele kruid. “Naaft onder de Helen is ze op't 
baraft , de reft is bros, in een mulle grond breidze baat 
geweldig wit, en brengt nieuwe fcheuten voort , maar in 
een barde klei-grond blyft ze kleen: os SE 
ci iR 
De feborfJe aan de flelen is dum; én Taat zig ligt iñ 
draden fplyten, zonderlyk aan *t gedroogde kruid , ge 
men met die van Ganja , en Kennip doed. De afgebro 
kene- ftukken' van de wortel, daar een fcbeute aan is, 
moet men verplanten, want met zaad wil bet niet wel 
voortkomen , en de oude Jiruiken vergaan na twee jaren, 
dies men bet verplanten moet gelyk andere bof-krüiden.” 
Naam. Jn 't Latyn Ramium majus tot onderfebeid 
van ’t voorgaande Ramium minus, Sinenfe, of Be ga- 
¿sb 
Favaans , en Maccaffaars Rame, en Rami. — n^t Am 
Pan op Bonoa Inan, e naam gemeen met de M 
otoria, voor wiens mede zoorte die flegte Herbariften 
dit aanzien. Op Celebes Odft-kuft See SÉ 
Plaats. Het is in’ Amboina onbekend , en ik beb bit 
eerft daar in gebragt van *t Eiland Bonoa , daar bet des- 
zelfs Inwoonders by bare buizen planten , meerder vind 
men bet-op Maccall: en andere delen op Celebes; over 
al door menfchen dE > inzonderbeid daar de wortel: 
mannen Orang Badjos «voomem. ` Th pot 
* Gebruik. Van de fielen dezes kruids Avérd ten g 
gaarn gemaakt, waar "uit de Inlanders netten breiden, 
én visiynen’draayen, als mede' een fynder-gaarn, waar 
uit xy fcbepnetjes maken , die.redely SEH zynin Zee 
water, en daarom op alle plaatzen, daar de bowen ge- ` 
noemde Orang Badjos wonen, neerftig onderhouden wer d. 
De fielen moeten van zelfs verdrogen, als dan fepareerd 
zig den baft van zelfs, en laat zig licht tot draden Dit: 
ten. Andere nemen de volwaffe ftelen van’t groene krútt, 
ig if daar van af de buitenfte groene, em Zappie? 
Jeborffe, tot dat men op den binnenften witten baft komt, 
die naaft bet bout leid , den welkenzy dan tot dunne dr. 
Jplyten, even eens als men met de wilde Gnemon doed. 
Op Maccaffer maken zy niet alleen gaarn daar van tot 
Lët ia? 
GE 
“bet voornoemde werk, maar gebruiken ook den zap daar 
van uit deszelfs ftelen geperft om onder ’t Ipo, dat is bet 
vermaarde MaccafJaarfe fpattegift te mengen, te weten 
van 't flapfie flag , dat niet dodelyk is. Hier 
