216 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIII. cap. XXX VIT. 
Quum hzc planta fit tenera, ac modo cauliculos 
emittat, tum in quibusdam locis tenera ejus capitula, 
& folia abrumpuntur, quz ad olus adhibentur , un- 
de plante he copiofiores caules , capita, ac flores pro- 
ducunt, flos enim hujus plante reditum, feu lucrum 
praebet. Decerpta petala abluuntur ¿ ac leviter con- 
tunduntur, vel comprimuntur, ac denuo ad Solem 
exficcantur , tum melius in alias deferri poflunt regio- 
nes, immo per totam Indiam circumferuntur ad 
iftud pigmentum ex iis preparandum, ut autem haec 
conferventur , ne nimis exficcentur, vel pallefcant, 
contufe Camiri ipfis admifcentur nuces, quarum pins 
guedo hos confervat flores. 
Nomen. Latine Cnicus, feu Cartbamus Indicus , cu- 
jus prima vox Grzcis denotat flavefcentem feu flam- 
mz colorem. Germanice circa Ratisbonam hic flos 
vocatur Saffloor , acfi diceremus Saffranici flores. Bel 
gice Floers.. In India tam hzc planta, quam color 
rofeus ex ejus floribus confectus Ca[fomba vocatur. 
Sinenfes Anghoe vocant, h. e. florem rubrum, Ara- 
bice porro vocatur Ibrid, & Ozfor, h. e. Cnici flos, 
ad cujus tinéturam extrahendam Arabes utuntur cine- 
re Hord, i. e. herbe Alcali, Terbád florem denotat, 
item Béram, & Bebramam, per quod proprie intelli- 
gunt laciniata floris petala, que Malaienfes Sari vo- 
cant, quibus Arabes luteum, & incarnatum norunt 
tingere colorem , unde & planta Cyprus, feu Alcanna 
cognominata eft, item Beram, quod certa fpecies eft 
lintei craffi rubri Indici, Rubie Tinétorum colorem 
habens. Tota porro planta vocatur Zabib, Kirtim, 
& Kortom; unde derivatur Carthamus. 
. Locus, Optima hujus plante fpecies feritur, & co- 
litur in Baleya circa Surubajam, fecunda eftilla, que 
in Maccaffara, & Turatta provenit, tertia Bimanen- 
fis, que Metropolis eft infule Sumbawe. In Ter- 
nata quoque feritur, fed pauca tantum copia, & in 
Amboina quzdam aliquando progerminant plante ex 
addu&o quodam peregrino femine , quz tamen fe- 
cunda vice ex Amboinico femine non proveniunt. 
Caffomba amat crefcere in agro aprico in folo pin- 
gui rubro, & argillofo rite preparato, in quo nulla 
ftagnat aqua. 
n aliis quoque plantatur locis, Javad nempe; Solo- 
ra, Timora, Borneo, & Malacca, nullibi autem tan+ 
i dein 
ES 
vit; Non quoque 
. Botanici Cnicum dividunt in domefticum , & til- 
veftrem, que planta eft, nudum gerens caulem, fe- 
re aphyllum. Cnicus Plinii temporibus libr 21. cap, 
15. in Italia ignotus erat, fed in /Egyptoobcurrebat, 
ubi femen ejus adhibebatur ad oleum exprimendum , 
dein Saraceni, Turce, aliique Afiatici populi hanc 
Ko majori coluerunt cura , & ornamenti gratia 
anc plantaverunt in ciftis floris cauffa y unde & qui- 
büsdam Crocus Saracenicus dicitur. 
E leves colos formari poffe , quales hodie in 
tii oleum ex ei 
Voigt: um cibo naa d 
tum. Seminum fuccus expre um pingui Gal- 
linaceo jufculo adfumptus per a e sa lic Ges 
lentos , & pituitofos humores, inteftina obftruentes 
Colicam , & Hydropem excitantes , tam per fuperiora 
adfumptus, quam per Clyfteres inje&us. Flores cum 
Hydromelle contriti, & propinati, Hepatis obftru- 
ctionem aperiunt, ac refolyunt, curantque I&terum. 
Apud 
rviens , fedad unguen- 
Als dit kruid jonk is, en pas begind ftelen te winnen: 
zoo pleegt men bier en daar de jonge toppen, en blader? 
af te breeken, en tot Moeskruid te gebruiken, waar hae 
de planten meer [lelen , knopen, en bloemen voortbren 2: 
want aan de bloeme is al't prof yt van deze plante t 
gen. Deafgeplukte blaadjes werden geava(Jcben . en A Z 
jes geftampt, of gedrukt, en dan weder in de beete Zo. 
ne gedoogd, zoo zyn zy bequaam om vervoerd te werden 
door gebeel Indiën , om de voornoemde verwe daar vant 
maken , maar om dezelve goed te bouden , dat ze niet A 
zeer uitdrooge, en verbleekt , zoo doed men geftotene No. 
ten van Camiri daar onder , welkers vettigheid deze blog. 
me goed boud. ` 
Naam. Jn ’t Latyn Cnicus, en Carthamus Indicus, 
waar van ^t eerfte in 't Grieks te zeggen is licht-geel of 
vlamme-verwig. In ’t Hoogduit/ch omtrent Regenshur 
werden de bloemen genaamt Saffloor 5 als of men zeide Sat 
franici flores, In % Neerduits Floers. In Indiën age? 
zoo wel de plante, als de Rooze-verwige coleur uit de 
bloeme gemaakt Caflomba genaamt. Den Sinees biet 
ze Anghoa, dat isroode bloeme. In ’t Arabifch beeft ze 
nog deze naam Ihrid, en Ozfor, dat is de bloeme van Cnicus 
tot welkers verwe de Arabiers gebruiken de afiche Hous 
dat is Alcali kruid. Terbad is ook de bloem, ¡tel Bee 
ram, en Behramam, of eigentlyk de ge/nibbelde blaad. 
jes van de bloem; die de Maleyers Sari noemen waar 
mede de Arabiers ook geel, en incarnaat weeten te ver- 
wen, waar van ook de plante Cyprus, of Alcanna by- 
genaamt i$, item Beram een zekere zoorte grof , of crap- 
rood linnen in Indiën. De gebeele plante biet Zabid, 
Kirtim, en Kortom, waar van Carthamus. : 
Plaats. De belle werd gezaaid , en gebavend op Baly, 
en Java omtrent Surubaja, de tweede plaats komt toe die 
van Maccaffar, en Turatte, de derde die van Bima; 
boofdftad vant Eiland Sumbawa. In Ternaten werd 
ook wat geplant, doch is weinig , en in Amboina zyn zomtyds 
eenige planten van vreemd zaad voortgekomen, doch bet 
tweede zaad daar-van wil niet voortteelen. De Caflom- 
ba wil flaan op een luchtig veld, in een wette roode klei 
grond wel bereid, en daar geen water blyft flaan. 
. Ze werd ook geplant op andere plaatzén van Favd 
Solor , Timor , Borneo , en Melsen » doch ec, A 
zulke meenigte, dat ze kan uitgevoerd worden. . Op de 
eenfegenmemnde plaatzen: Baly, en Turatte werd ze ges ` 
zaaid in de regen-maanden , en men kandrie, en meerma- 
den ong ften van een en dezelffte ftok, werdende als dan 
de oude ftokken uitgetrokken , en tot brandbout bewaard; 
Men plant ze ook geen twee reys na malkaar op een ende- 
zelffie akker. set RES es Ya 
e Herbariften verdelen de Cnicus in tamme, en wil: 
de, een gewas met een kale fteel, meeft zonder bladeren. 
De Cnicus was by Plinius tyden lib. 21. cap. 15. im 
Italien nog onbekend , maar te vinden in Ægypten s daar 
men "t zaad gebruikte om oly uit te trekken, namaals beb» 
ben de Saracenen, Turken, en andere Afiatifcbe volke: 
ren meer werks van dit kruid gemaakt, en tot een cig- 
raat in potten geplant , om der bloemeavillen , daarombet 
zommige Crocus Saracenicus noemen. 
` Hedensdaags is bet zoo gemeen omtrent Regensburg on- 
der woorfchreve naam, dat men "t met gebeele akkers vol 
zaaid. Op Fava, en Baly gewind bet zoo dikke „ven fly: 
ve Beien, dat men ftokken daar van kan maken; om in 
de banden te dragen, gelyk de oude fchryven, dat men 
uit den ftam van Atrattylis ligte fpinrokken kan maken, 
diergelyke men nog in dë ziet van Spaanfele ie 
naris-riet gemaakt, die de Vrouwtjes aan baar zyde Ste- 
ken, en al fpinnende over flraat gaan. 
Gebruik. In oude tyden was bet meer in de Medicyne 
bekend dan bedendaags , want zoo als Diofcorides getuigt 
lib. 4. cap. 182. maakten de Algyptenaars-een Oly van 
dit zaad Cniceleon genaamt , geenzints tot de koft dies 
nende, maar om te fmeeren. Bet zap of room van de 24- 
den uitgeperft , en met een vette Hoender-zop ingenomens 
zuiverd van onderen alle flymerige , en pindteuje bumeu- 
ren, die de ingewanden, verfloppen , Colyk , en Water. 
zugt genereren y zoo wel e De als met Klifterenin- 
ge/puit. De bloemen met Hydromel gewreven , en ge- 
dronken, openen de verftoptbeid des levers , en genezende 
Geelzugt. : $ B 
> 
