225 HERBARII AMBOINENSIS | Liber VIII cap. XXX VIII, 
‘Tum lintea hee fenfim lete parpureum vel incar- 
natum poc ii colorem, quz dein fufpen- 
ut ficcentur. : 
SCHER, eft, fi cun@i fumantur flores, ex quibus 
omnis luteus color extractus eft , & contundantur , 
vel conterantur fupra porphyritim in unam Maffam , 
quam depone in terrea, vel porcellana patina, que- 
vis enim metalli genera ad hoc opus non valent , ci- 
nisque memoratus inalia deponatur patina, hujus tum 
fume manipulum, & infperge dicte Mate, additis 
fubfequentibus foliis, radicibus , & aromatibus; cun- 
Gis minutim fciffis, queque ad manum parata elle 
oportet , folia nempe Bancudi, feu Nenuh , cum 
eujus cortice, de radicibus ex rubro luteum tinge- 
fe poflumus colorem, dein manipulum foliorum Si- 
tee, feu Schoenanthi , totum fume Cepz bulbum , ra- 
dices Tsjonkor digiti articulum longas, folia Alcan- 
ne, Acori, feu Derynge, ana manipulum. `  — 
Mulieres Sinenfes praterea addunt folia Sirii, & 
Arundinis Saccharifere , radices Banglei, Lancquas, 
Allii; Daun Contu &c. que omnia minutim fciffa in- 
ponuntur Ari foliis a quibus he res acrimoniam 
uandam adtrahunt, recipe tum pugillum iftius cine- 
ris ad manipulum confcifiarum herbarum , quz admi- 
fceantur ifti Maffe , atque iterum bina alia manipula ad- 
dantur, cum quibus hec Maffa tam diu ac fortiter 
compingatur, donec omnis cinis, & cunéte herbe 
huic Maff rite fint admifte, nullo addito liquore, 
tumque fubaétam fumunt Maffam , ex qua parvum 
formant collem , forma fepulchri Sinenfium , quem 
oribus fuis adfpergunt per Siri Pinangam mafticatam, 
quod opus iplis Sombor vocatur. In fummo autem 
inplantant florem Bonga Raja, ut pigmentum hoc qua- 
fi imitaretür intenfe rubrum, feu Cermefinum iftius 
floris colorem, quem hinc Capalla Caffomba vocant. 
bina firmantur lintea fuper afferculos extenfa, 
E um fovea in centro, in quo prius e as 
tur Unum alterumve filveftris Ari folium, quod pri- 
mo perforátur, ita ut tinétura percolari poffit, Indi- 
ce ve plurimis gaudent Ari fpeciebus „ atque 
ejus inveniuntur folia, ut elypeum 
n ¿num , eftris vero folia, licet mino- 
ta, huic melius conducunt operi. 
Divide nun actam Maffam in binas partes , at- 
ue im quovis expanfo lintéó, unam depone partem 
m; cui adfunde püriffimam, & lympidam a- 
quam ,. quem in finem pe vil optimaeft, que 
nunc ex una depluit dimidia parte, alteri adfunde , 
& transcola , recentem iterüm adfundendo- aquam 
priori parti, quod tam diu peragitur, donec geg , 
aquam non amplius ¢oforatam tranfire , fique colo- 
rate iftius aque, tres quatuorve collegeris ingentes 
crateres, riteadtendas, quinam fit primus, fecundus, 
ac tertius, quod ex fpiffo fatis conftat liquore, 
Seper- 
onum, fi 
Zoo begind bet linnen allenskens een licht-peerzes, of 
incarnate coleur tekrygen, bet welk men dan ophangt om 
te droogen. : 
De derde atus , neemt de voorfcbreve bloeme , daar my 
al’t geele witgetrokkenis, wryftze , of ftootze op een. fteen 
tot een ‘Maja, en legt die in een aarde, of Porcelleyne 
Jébotel (want alle vaten van metaal deugen bier nievtoe) 
en de voornoemde afiche in een aarde fchotel , neemt daar 
wan een band vol, en flrooid bet op de voorige Maffay 
doende daar by de navolgende bladeren, wortelen, enfi 
ceryen alle kleen gefneden, en die gereed by de werken 
moeten flaan, te weten de bladeren van Bancudus , 
Nenub (met wiens fcborJa , en wortelen men rood - geel 
verfd) een band vol bladeren van Siree , of Schoenans 
thum, een geheele Ajuin, en wortel van Tsjonckor een 
lid lank, bladeren van Aleanna, Acorus, of Derynge; 
van ieder een band vol: 
De Sineeze Vrouwen doën er nog by de bladeren odi 
Siri, en Zuiker-riet, de wortelen van Bangle, Lancquas, 
Look, Daun Contu Cc. dit alles kleen gefneeden, legt 
men op bladeren van Aron, van dewelke die dingen 
eenige fcberpigbeid ontfangen, neemt dan een kleene band 
wol affcbe, en een band vol van kleen gefneeden kruiden; 
mengt bet onder de voornoemde Maffa, en al we: 
der twee andere banden vol, met fterk kneden voortvas 
rende, tot dat al de a[fcbe , en kruiden met de MafJater 
degen vermengd zyn, zonder eenige vogtigheid daar by 
te gieten, als dan nemen zy den gekneden Ma[Ja , for- 
meren daar van een heuveltje, in de gedaante van een 
Sinees graf , dewelke zy dan uit de mond befproeyen met 
een gekauwde Siri Pinang, welk werk Somborgenaamt 
werd. Aan " hoofdeinde Decken xy de bloeme Bonga 
Raja, op dat de verwe quantswys navolgen zoude bet 
booge Carmozyn-rood van die bloem, die xy daarom Cas 
palla Caffomba noemen. b 
Zoo iemand in de kamer, of plaats komt, daar dit ge: 
maakt werd, die mag er niet weder uitgaan, tot dat dé 
verwe daar uit getrokken zy: Het graf kappen zy met 
een Parrang , of boumes , op dat bet quantswys bloede, 
en de verwe boog-rood «verde. Deze en nog veel meer 
Juperftitien willen zy noodzakelyk onderhouden bebben; 
gelovende , dat de verwe anders niet ter degen uitkome y 
of de uitgebragte te ligt verbleeke. Die wyzer zyn, las 
tenze wel ter degen onderwegen , en konnen evenwel 
Jtboone Caffomba verwen, als zy maar goede materialen 
vergaderen, en opletten , dat "t werk op een fchoone dag 
gefchiede y zonder regen, of wind. 
De vierde a&us vertoonid eerft bet regte Gochel-fpel, 
Wanneer men uit deze geele bloemen een roode verwe trek 
en gaat aldus toe. aakt dat gy bebt een fchootel : 
zap van de zuurfte Lemoenen , waar toe deze zoorten ge 
nomen werden, Lemon Papeda, Lemon Nipis, Lemon 
Swangi, en Lemon Purrut , die men eer ft fchild ¿ enden 
zap uitperft. De Baleyers „en andere volkeren , die de Les 
moenen 200 veel niet bebben , neemen "t merg van Tama- ` 
rinden, zuiver uitgedrukt, in bladeren gewonden , en 
zonder zout , of zuiker in de rook gedroogd , en als zy 26 
gebruiken willen, weder in water ontlaten, of by ge 
brek van dezen, 200 nemen zy de roode bladeren en Ire: 
len van Empetrum acetofum rubrum bier na lib. 9. 
t 
befchreven, "t welk in "7 bangen der bergen veel waft; 
by de Baleyers Batsjam Batsjam genaamt , en drukken den 
Daar na maakt men twee fluks linnen over vier flokjes 
waft, gelyk te vooren in de midden met een kuil, daar in 
men de legt een, of twee bladeren van wilde Aron, 
alvoorens door fteken , dat de verwe daar door kan Gens 
want de Indifche boffchen zyn vol van Arons z00rten , en 
in de boven vind men zoo breede bladeren als een groot 
Jchild , doch de wilde, hoewel Rleender , zyn bier toe be- 
ter. : dr in $ 
` Verdeeld nu de geknede Maja ook in twee deelen, en 
legt in ieder gefpannen doek de belfte uit malkaar gedaan, 
giet daar op fchoon verfch water, zynde bet regenwater 
daar toe beft , wat nu uit de eerfte helft komt, dat i 
op de andere belft, dat bet daar ook doorloope; * 
verfch water op de eerfle belft gietende , en zoo voortoa 
rende , tot dat 2 ziet, dat bet water ongeverfd doorpas” 
feerd, en van dat gecoleurde water drie, of vier groote 
Sehootels vol vergaderd bebt, doch wel onthouden, welke 
de terfte, taveede , en derde febotel zy, "t webk men aun 
de dikbeid wel bekennen kan, pe 
