VIII Bock. XXXVI Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 219 
Superflua tum Maffa linteis contenta ftercus refert 
vaccinum , ac anguem inutilis abjicitur, tandem ad 
quamvis patinam fume femi Tampurong , quod. eft 
utamen Nucis Calappi, repletum fucco iftorum 
jmonum, quam quantitatem in quamvis effunde pa- 
tinam , aqua ifta ftatim rubrum adquirit colorem , una 
autem magis rubet altera, que nempe eft in prima 
atina, fanguinei coloris, inftar vini Portugallici cras- 
Ka que Sari quoque vocatur, in qua craflifiimus 
& optimus latet color, alte patine refpectu prioris 
allidiores habent colores, ultimaque perfecte Ro- 
aceum gerit colorem. : y 
uintus, & ultimus actus eft, quum lintea inbuan- 
tur, & tingantur colore rubro, que nempe antea lu- 
teå iftà aqua fubaéta fuere, donec late purpureum, 
feu Rofaceum contraxerint colorem. "lum puram 
fume terream patinam Pingang Batudictam, in quam 
inmitte lintea tina, atque fuper hec transfunde 
Tampurong, feu Calappi putamen repletum tinctura 
ultime patine , que pallidiffimum habet colorem; 
manibus hzc fubige, tum lintea incipient contrahere 
rofeum colorem, & aqua flavefcens, quz abjicitur, 
aliaque iterum fimilis quantitas ipfis adfunditur ex ea- 
dem patina, quod tam diu peragitur, donec omnis 
aqua flavefcat , ac lintea magis rubrum adtrahant co- 
lorem.  Lintea autem levitér.torquendo exprimenda 
funt, antequam poft effufam aquam alia de novo ad- 
fundatur , funtque ita agitanda, ut femi ficca fint. 
Quum patina ultima fuerit confumpta, fubfequens 
fumitur, idemque iteratur opus, donec hec quoque 
Dr confumpta, ac fic porro ad primam , que fummum 
continet colorem: Si vero lintea quaédam. rofeo tan- 
tum velis tingere colore, tum hzc prima patina o- 
mittenda eft, hec enim lintea fummo purpureo ru- 
bente tingit colore, tinétaque lintea in umbra, & non 
ad Solem funt ficcanda, alteroque die leviter eluen- 
da fucco Limonum limpido, & itcrum exficcanda, 
tum totum peractum eft opus. 
Lintea cerulea hac inbuta tindtura ex fufco, feu 
pallido violacea funt, Malayenfibus Ongu , & Wong 
di&a, quimodeftus habetur color, matronis, & ma- 
tiibus familias tonVéniéns. ^ Qüuni vero aliquid Cür: 
cume tincture ifti admiftum fit conterendo, tum lin- 
tea hac inbuta aurantii, vel ex rubrolutei funt coloris, 
qui color a Javanis, & Baleyenfibus magni aeftima- 
tun $ as i 
Artem quandam habent, qua norunt alba mun&o- 
ria ita colligare, ac dein infundere luteae, vel rubre 
Callombz tinéture, ut munétoria ifta fint diftin¢ta 
variis figuris ac {triis ex rubro, luteo, & albo colore 
variegatis , aliquando etiam tales norunt formare no- 
dos, atque hec munttoria rubrz tantum inmittere 
tin&ture, ut aperta videantur albis Mamore floribus 
confpería. Hacque tantummodo in ufu funt inter 
juvenes, & amatores, quz in fignum amoris dono 
puellis dantür , uti & plerumque Caffombz. color jü- 
venibus optime conducit, hoc enim tinguntur mulie- 
E veftes fuperiores Badju dicte , ac velamina Sa- 
indant vocata, ut & virorum munctoria, quz in hü- 
meris gerunt , & Maurorum Diademata. 
_ Sciendum porro eft, quo modo hzc veftimenta ge- 
ftentur , & conferventur, delicatiffimus enim color 
eft, nullum potens ferre fudorem, quin ftatim palle- 
cant, qui nec étiam pluvias fert. In ciftis, & fcri- 
niis neutiquam etiam aliis adponenda funt veftibus „ 
fed leviter tantummodo illis incumbant chartis invo- 
luta. Quoties induuntur, toties alrero die fucco Li- 
monum, Calappi lympha , in qua Condondong folia 
SES funt, eluenda funt, ac rite ficcata deponen- 
wa 
$ Javahi, & Baleyenfes dicunt, Cafombz colorem 
in fua patria tinétum multo ftabiliorem effe , quum non 
adhibeant Limonum. fuccum , fed defcriptos fupra 
Tamarindi globulos, vel quod melius eft, corticem 
acidi fructus Badong, aliis Carcapuli, uti & Chriftopb. 
Acofte diéti, & noftratibus Tamarinjio ; qui in 
ylona crefcit in arbore, que magnitudine, & fo- 
liorum forma convenit cum Nucis mofchatz arbore , 
ions Patten nete digitos quafi diftinéti funt 
modo in ufu funt, angoftans, quorum cortices folum 
Tom, V. Quúm 
De overige MafJa nu in de doeken, gelykt als den 
Koedrek , en werd als onnut weggeworpen, eindelyk tob; 
ieder fcbootel neemt een halve Tampurong vol (dat is de 
dop van den Calappus-noot) van woorfchreve Lemoen- 
zap, en giet er van zoo veel in ieder fcbotel, zo word 
dat water terftond rood, bet eene booger dan bet ander y 
te weten dat van de eerfte fcbotel bloed-rood , als dikke 
Portugaalfche-Wyn , bet welk men mede Sari noemd, 
daar de dikfie, en befte coleur in fleekt , de andere fcho- 
tels zyn na advenant ligter van coleur , en de laatjte is 
regt Roze-coleur. 
De vyfde, en laatfte bandeling beftaat in’t dopen van 
"t zelffte linnen, bet welk wy te vooren in't geele water 
gekneed bebben, tot dat bet licht peers als appel bloeizel 
geworden is. Neemt nu een fcboone fleene-fchotel, dier- 
gelyke men Pingang Batu noemd, doed bet geverfde lin- 
nen daar in, en giet daar over een Tampurong vol tinttu- 
re van de onderfte, of laatfte febotel , daar de licbtfle co- 
leur in is, en kneed bet met banden, zoo zal bet. tinnen 
beginnen Roozeverwig te werden, en bet water daar en 
tegen bleekgeel, "t welk men weggiet, en al weder een 
ander Tampurong vol daar over giet uit deszelffte fchotel 
met kneeden voortvarende , tot dat al bet water geelagtig 
werd, en het Jugen boe langer boe rooder. Ce tus- 
Jchen bet kneeden van de eene Tampoerong tot de ander 
moet men bet linnen zagtsjes uitwringen, én met /win- 
gen balf droog maken. 
De onderfte fchootel gedaan zynde , neemt men de 
naaftvolgende, berdoende "t zelffie werk, tot dat deze ook 
geconfumeert, ep men tot.de opperfie gekomen zy, daar 
de boog fte coleur in is, doch-als men eenig.linnen niet 
meer dan Roozerood wil hebben, zoo moet men aan deze 
opperfte fchotel niet komen, want daar in «verd. bet lin- 
nen boog purper-rood , bet geverfde linnen moet men inde 
febaduwe, en niet Zu de Lonne drogen, en "s anderen 
daags nog eens zagtjes uit«va[Jcben met klaar Lemoen-zap, 
en weder droogen, zoo is bet gebeele werk gedaan. 
- Een blaauw linnen in- deze tincture geverfd , werd 
bruin, of licht-violet, by de Maleyers Ongu, en Wong 
genaamt y en. voor een fiad ige coleur ‘gebouden , de buis- 
moeders , en bedaarde vrouwen pa[Jende. Maar éen lin- 
nen daar ingedoopt , als er wat Curcuma in gewreven is, 
werd oranje, of rood geel, een coleur by de Javanen, 
en Baleyers geagt. 
Zy bebben cen zekere weetenfchap witte neusdoeken zor 
danig te binden, en dan in de geele , of roode CafJomba te 
verwen, dat de neusdoek vol EE en firepen werd 
van roode, geele, en witte coleur , zomtyds ook met kno- 
pen zodanig te binden, en alleen in roode verwe te do- 
pen , dat de neusdoek geopend , gelykt als of bet met 
witte Mamoor-bloemen ee was. Dexe neusdoeken 
werden alleen onder ’t jonge wolk, en onder de minnaars 
ebruikt , en toi een tecken- van affettie gefchonken, gè- 
yk doorgaans de Ca[fomba-coleur voor jonge lieden jal 
averdende daar mede geverfd der vrouwen boven-kleed- 
jes, de Sluyers der Mansperzonen , moorfche Tulbanden, 
en neusdoeken, die xy op de fcbouders dragen. 
Nu moet men weeten, boe deze kleedjes gedragen, en 
bewaard zullen worden, want bet is een zeer teert tò- 
leur , die geen zweet moet aanroeren, waar van ze flraks 
werbleekt , nog ook by geen regenweer gedragen werden. 
Men moet ze ook in de kiften, en kaften geenfints onder 
andere klederen. pakken , maar los boven opleggen, Slegts 
in een papier gewonden. Zoo dikwils men ze draad 
moet men ze Ze anderen daags met Lemoen zap, Calape 
pus water, daar inne bladeren van Condondong gewre- 
ven zyn, uitperffen , en dan wel gedroogd zer been» 
[2 en. i n 
De $avanen, en Baleyers zeggen , dat de Ciffomba in 
bare landen geverfd veel vafler van coleur St, om dat zy 
luiden geen Lemoen-zap daar toe gebruiken , maar de 
woorfchreve Tamaryn-ballen, of "i welk nog beter is, de 
Jcbellen pan de zuure vrucht Bandong , anders Carcapult 
by Chriftoph. Acofta genaamt, of by de onze Tama- 
rinjo, op Ceylon waffende aan een boom van groote , En 
bladeren de Noote-mufchate-boom gelyk; maar de vruch- 
ten zyn van binnen verdeeld in teenen, gelyk Mange 
fiaans, waar van alleen de Jchellen in gebruik zy» _ 
Ee 2 dis 
