220 
uum mulieres noftre Chriftiane hunc preparent 
colorem , multas omittunt iftorum in redientium res, 
ac ceremonias, praefertim odoratas ittas, & graveo- 
lentes radices Tsjonckor, Banglei, Cepe &c. quas 
Sinenfes folummodo addunt, uti dicunt, ad pellen- 
dum infauftum ab hoc colore aérem, & inpurum ha- 
litum , comperiuntque nihilominus elegantem fefe 
preparare Caffombz tinéturam: Aliquando autem fit, 
licet omnes obfervent cautelas , tincturam tamen non 
fuceedere vel valere, cujus rei nullam aliam norunt 
reddere rationem , nifi quod malus genius, vel ha- 
litus infauftus tranfierit. Re vera preparatio eft, 
que multam requirit adtentionem. i 
Nullum alium porro novi floris Caffombz ufum in 
India, nifi quod muliercule quedam hunc cum Ca- 
lappi lympha , & Oryza in tenuem conterant pul- 
tem , qua aliquando faciem obliniunt, ut elegantem 
ipfi, & fplendentem concilient colorem. y 
Baleyenfes folebant femi matura, & mollia femina 
cruda edere cum Calappi lympha mixta ex oblecta- 
mento. Stipites ficci plebi foci ligno infervit , fi- 
que pinguibus Oryze arvis fuerit onu. , tam denfi, 
& craffi erant, ut pulfare iis poffent. Nunquam in 
tam duris argillofisque arvis plantanda eft hec her- 
ba, que per radios folares tacta adeo indurefcunt , 
ut findantur, talis enim Caffomba inelegantia , & con- 
traéta gerit folia, queque etiam perit. à 
In Sina in tam altiffimam excrefcit formam: Te- 
neraque feminalia capitula ibi in olus adhibentur, ac 
flores ad lutea jufcula preparanda. 
Ono ERY A TIO, 
Hec eft Carthamus foliis ovatis integris, margine aculeá- 
tis H. Clifort. p. 394. & Carthamus officinarum florecroceo 
Tournef. infi. p. 457. & Cnicus ftativus, vulgo Crocum Sa- 
racenicum Cefalp. Syfl. p. 532. Sc. 
HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. XXXVII, 
Als onze Chriften Vrouwen deze coleur maken, 200 la. 
ten zy veel van de voornoemde dingen , en ceremonien 
uit , inzonderbeid de flerkriekende wortel Tsjonckor 
Bangle, Ajuin &c. dewelke de Sineezen alleenlyk daar 
by doen, 200 zy zegen > om de quade lucht, en onreine 
aa(Jem van deze coleur te verdryven , en bevinden > dat zy 
niet te min [cboone Caffomba konnen verwen: Het ge 
beurd nogtans , dat zy zomtyds alle precifiteiten aanmer. 
ken, en echter de verwe mislukt, waar van zy geen an. 
der reden weeten te geven , als dat een kwade geeft. of 
kwade lucht aldaar gepaffeerd zy. In der daad is bet een 
werk, dat veel opmerkens vereifcht, 
Anders weet ik geen gebruik van de Caffomba-bloem in 
Indiën, als dat zommige vrouwtjes dezelve met Calappus. 
melk, en Kat tot een dunne pap wryven , waar mede 
zynu en dan bet aangezicht befineren , om bet zelve fcboon 
en blinkend te maken. : 
De Baleyers plegen ook de balfrype , en nog weeke zaden 
raauw te eeten, en met Calappus-melk gemengd meeft uit 
pleyfier. De oude ftokken werden by de gemeene luiden 
tot brandbout gebruikt, en zoo bet op vette Ryftvelden 
geplant is, werden de flokken zoo digt, zegge dik, dat 
men "er mede flaan kan. Men moet bet nooit in zodanige 
kleyagtige velden planten, die door der Zonnen bitte ge- 
raakt bard opdrogen, en fplyten, want zulke Caffomba 
Arygt leelyke ingekrompene bladeren , en gaat uit. 
n Sina waft bet tot een zeer booge ftatuur: De jonge 
zaad-bollen werden aldaar gebouden voor een lekker moess 
kruid, en de bloemen om geele zoppe te maken, 
AANMERKING. 
Dit is de Carthamus met lankwerpige heele bladeren met 
ftekelagtige hoeken van de H. Cliffort. p. 394, en Cartha- 
mus der Apotheken van Zournef. inflit. p. 457. eh de Cnie ` 
cus, die gezaait werd, by ’t gemeen Saracenice Saffraan, van 
Cefalp. in zyn Syflema pag. 532. &c. 
CAPUT TRIGESIMUM 
NONU M. 
Indicum. Tarron. 
"Lanta, que celebre exhibet pigmentum , quo tam 
P lintea quam alia quzvis opera eleganti ceruleo 
inbuere poffumus colore, quantum novi a nemi- 
ne plenarie defcripta eft, ne ab illis quidem, qui in 
Guzeratta degerunt, plantamque ipfam in agris cre- 
fcentem fatis viderunt, ubi hanc e longinquo adfpi- 
cientes nunc cam Rosmarino, nunc cum aliis com- 
pararunt plantis; Non dubito, quin eadem fit planta, 
quam Malayenfes Tarron vocant, ejusdemqueformz, 
qualis ex peregrino femine hic in Amboina plantata 
per Sinenfes confpicitur, juxta quam ejus defcriptio- 
nem formavi. Bina hujus obcurrunt fpecies. Prima 
feu vulgatiffima eft domeftica, hoc in capite defcrip- 
ta, Altera filveftris eft, mihi huc usque ignota. 
. "Prima itaque elegantiffima , & pulcherrima planta 
eft, tam elegantis forme, quam Rosmarini frutex, 
plerumque tres pedes alta, in pingui autem folo al- 
tior excrefcit, ftipitem vero gerit fimplicem, qui di- 
itumcraffus eft, rectus, firmus, rotundus, & ligno- 
Us, externe ex rufo, & viridi mixtus colore, mox fe 
fefe undique in laterales extendens ramos, culmum 
craffos, nihilominus tamen firmos, & lignofos." Ate 
que hi iterum "alios emittunt laterales ramulos, feu 
rachides, ultra digitum jongs, quibus foliola infi- 
dent per fex, feptem, & octo paria, raro novem, 
& decem , directe fibi obpofita , uno inpari extremo. 
Foliola*hac perfe&e referunt illa Crifte Pavonis, 
vel Tamarindi , fed ‘fant, ab utraque parte 
fübrotunda, uti in noftra patria ila Securidaca , tene- 
ra, & glabra, fed non fplendentia, glauca, feu ob- 
{cure ferruginea, coloris jucundi, petiolis curtis in- 
fennas dh fi rachides, vel ramuli abrumpantur , 
Facile fefe-contrahunt , & claudunt, ita tamen, ut a- 
quz inpofita cito fefe expandant , & explicent. 
Ex 
XXXIX. HOOFDSTUK. 
De Indigo, of tamme Tarron. 
E plante , waar van de vermaarde verwe komt; 
waar mede men zoo wel binnen, als {chil t 
hoog-blaauw verfd , is, zoo veel my bekend, van 
niemant ten vollen be[cbreven , zelfs van die geene, die 
in Guzeratte gelegen, en de plante genoegzaam op de ake 
kers gezien bebben , daar zy dezelve van verre aanfchotie 
wende, zommige by Rosmaryn, zommige by andere. 
ten pede p hebben; Ik en twyffele geenzints , of bet 
is dexelffle plante, die de Maleyers Tarron noemen, o 
van dezelffte gedaante, gelyk ze van vreemd zaad bier 
in Amboina door de Sineezen geplant gezien werd, waar 
na ik ze befchryven. zal. Men D >er twee zoorten 
van, De eerfte of gemeenfte is de tamme, in dit Capit- 
tel befcbreven. Detweedeis de wilde , my nog onbekend. 
De eerfte nu is eene van de cierlykfte , en fraaifte plan- 
ten, zoo fcboon van aanzien, als een Rosmaryn - fir 
zyn mag, in 't gemeen drie voeten boog, op een vette 
grond boger , bet beeft een vinger dikken enkelden ftam , 
regt, ftyf, rond, en boutacbtig , van buiten uitdenros- 
fen , en groenen gemengd , ftraks in. veele zyde-ta 
rondom uitgebreid, die maar een ftroohalm dik, met te 
min ftyf, en boutacbtig zyn. Deze bebben ab wederom 
andere zyde-ryskens, of fielen, ruim een vinger lanks 
daar aan de blaadjes ftaan „ met.xes, zeven, en acht pa- 
ren, zelden negen, en tien, regt tegens malkander , € 
een voor uit alleen. ae 
Deze blaadjes gelyken die van Crifta Pavonis,, of Ta- 
maryn, doch korter , achter , en vooren rond. toelopende, 
gelyk in ons land die van Securidaca, teer, en glad 2 
doch niet blinkende, blaauw-groen van verwe, of. donker 
Spaans-groen , zeer jeugdig van aanzien, en met kleene 
voetjes aan de Delen flaande, aan de afgebroken: fielen 
bun licht t'zamen fluitende , en flenzende, doch 200 dra 
. men ze in water legt, bekomen zy wederom , en br 
baar weder uit. 
vin ge : Uit 
