VIII Boek. XXXIX Hoofi?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. aat 
Ex quavis ala rachidum foliofarum ad ramos ex- 
crefcit acuminatus racemus , fpicatus , ex multis acu- 
tis capitibus compofitus ‚que fefe aperientia flofculos 
exhibent illis Vicie fimiles , fed minores, ex quatuor 
arvis petalis conftantes,quorum fummum & latiffinum 
retrorfum flexum eft, pallide flavefcens feu virefcens, 
bina lateralia elegantem rofaceum habent colorem , in- 
ferius feu quartum obtegentia, brevi apice claviculam 
referente. Pauci fimul fefe aperiunt , ac brevi deci- 
dunt, nullum fpirantes odorem: Hosce vero infequun- 
tur filicule parve, rotunde, & nodofz, digiti articu- 
lum circiter longz , vix culmum craffe, dure, & 
furfum elevate, multa fimul conleéte , ach racemus 
talis fcorpionum caudis effet obpletus , primo virides, 
dein fufce , ac tandem nigricantes. He femina con- 
tinent illis Sinapios fimilia, non rotunda, fed tympa- 
niformia, inftar Feni Greci, ex viridi nigricantia. 
Licet foliola defcripta glabra fint, in aqua mace- 
yata non madida funt , abruptaque convoluta poft fe- 
mi diei fpatium, quum aque fuerint infufa , fefe ite- 
rum explicant , ac recentia fünt usque in tertium diem. 
Radix ample extenditur, firmiter terre infixa, que 
in fibrillis multa gerit tubercula albicantia & dura. 
Tota planta in agris crefcens füb vefperam fortem 
fpirat odorem. Foliola ingratum $ naufeofum habent 
faporem , (ed non amarum ,uti quidam predicaverunt, 
Atque hec per thes quatuorque dies in aqua macerata 
ingratum & putridum fundunt odorem , qui per cal- 
cem augetur, unde hujus pigmenti preparatio eft o- 
pus difficile & naufeofum. 
Nomen. Latine Jfatis Indica, vulgo autem Indicum, 
tam ficcata bec planta, quam pigmentum ex hac con- 
fe&um, & in placentis formatum. Portugallice Indi- 
go. Arabice planta Nil & Anil, folia Chitz E Was- 
mat, pigmentum vero, ejusque placente Nilag. Perfi- 
ce Nila. Malaice Tarron. |n Banda Tenarron. Java 
Tom. Baleya Tabom. Ternata Tom. In Manado & Siau- 
wa Entu. Sinice T/cbéen, quod puteum denotat. In 
Guzeratta Gali. In Hort. Malab. tom. 1, fig. 54. A- 
meri. Bracm. Nely. 
Lotus. Prima ac genuina hujus plante Patria eft 
regnum Cambaja feu Guzeratta, prefertim pagus ejus: 
Chircbes ditus, qui per bina milliaria diftat ab Ama- 
dabad , fet uti nos feribimus Tsjirtsjes , unde & Indi- 
go optima note fuum habet cognomen. In aliis quo- 
que plantatur provinciis Indoftanz, Sine, Jave, Ba- 
léy&, ac fere in omnibus aquofe Indie infulis, quas 
Sinenfes inhabitant, qui hanc etiam plantam in Mo. 
lüccas & Amboinam deduxerunt. . Hispani in Indie 
Occidentalis infulas hanc quoque introduxerunt, ubi 
magna crefcit copia. 2. 
Oportet aütem , ut folum fit fufcum , feu nigricans, & 
argillaceum, lapillis mixtum, ab omni fcobe depuratum, 
crematum , ac rite elaboratum, & foffum „tut mollefcat, 
omnem requiréns laborem & induftriam, quam Braflica, 
vel hodiernum T'abacum; Sinenfes enim , qui optime. 
eam norunt tractare ac colere, non undique eam ferunt, 
utialii Indi , fed üno in loco fimul , dein plantulas excre- 
tas extrahunt , & in ordinibus plancant uti Braffica vel 
Tabacum, quibus tota replentur arva, que tam elegan- 
tia ac pura fervantur , ut ne graminis plantula fub 
hisce fruticulis reperiatur , quod elegantem praebet 
icm quum in hisce depuratis agris teneras 
as & eleganter ramulos extendentes arbufculas coe- 
ruleo gaudentes colore confpicimus in fufco illo folo. : 
Quum plantula ad ulnz altitudinem excrevere , ca- 
ftrande funt uti T'abacum , avellendo furculos feu ra- 
cemos , e quibus flores ac filique excrefcerent, hec 
enim planta tam copiofe fua profert femina quam ul- 
la alia, quum folia , optima phan pars , gracilefcant. 
Bis, & uti intellexi , ter in Gambäja & India Occiden- 
tali foliorum conlectio inftitui poteft usque in tertium 
nempe annum; continuo tales abrumpendo ramulos 
foliofos, quorum color obfcurus eft plumbeus, qui 
enim virides fünt , inmaturi cenfentur, dein fuperiores 
abfcinduntur ramuli , tum alii de novo excrefcunt, fe- 
cunda & tertia vice, hi autem non tam bone funt no- 
te, ac vilius prebent pigmentum, atque hinc a Si- 
nenfibus primo admifcetur pigmento. Hic & illic una 
alterave intacta relinquitur arbufcula, que ad propa- 
itronem confervatur , quz tot referta eft racemis i- 
s caudatis, ut nullus ramulus nudus fit. ° ER 
9 
Uit ieder {choot van de blad-dragende ftelen aan dé 
takken, komt een toegefpitfte trole of aaire voort, van 
veele fpitze knopen gemaakt , dewelke bun openende ver- 
tonen kleene bloempjes , gelyk bet Linze-bloeyzel, doch 
Kleender , beftaande uit 4 blaadjes , waar van bet bovenfte 
en breedfte agterwaarts gebogen is, licht-geel of groen- 
achtig, de 2 zyde blaadjes zyn feboon rooze-rood , bedek- 
kende bet vierde of onderfte met een kort ftiletje , een 
klaauwtje verbeeldende. Weinige gaan teffens open en die 
wallen in *t korte af , en zyn zonder reuk, daar op volgen 
kleene ‚ronde ‚en knoppige bouwkens, omtrent een lid van 
een vinger lank, en qualyk een ftroobalm dik, alle bard 
én opwaarts gekromd, veele by malkaar, als of men den 
tros met sq uu ipa bezet badde , eerft groen, daar 
na bruin , ten laatften fwartachtig. Hier in fchuyld bet 
zaad, als mofterd-zaad , niet vond maar trommelformig, 
gelyk Foenum Graecum , uit den groenen fwart. 
Hoewel de blaadjes.glad zyn, niet te min in water 
gedoopt, worden niet ligt nat. De afgebrokene en tza- 
men gerolde na eenen balven dag in water gelegen, brey- 
den bun weder uit, en blyven verfch tot den derden dag. 
De wortel is wyd uitgefpreyd , en vaft in de aarde, 
bebbende aan bare Vazelingen veele korls daar in en aan- 
gewalfen , witachtig ,en bard. De geheele plante nog op 
den akker ftaande, riekt wat Bert in de avondftonden. 
De blaadjes zyn onlieffelyk en walgelyk van fmaak , maar 
niet bitter , gelyk zommige voorgegeeven bebben. Dezelve 
3 a 4 dagen in water geweekt , geeven een vuylen reuk 
of verrotten flank van haar, 't welk door de kalk ver- 
meerderd word , daarom de toebereydinge van deze verwe 
een moeijelyk en walgelyk werk is. 
Naam. Zn ’t Latyn llatıs Indica, dog in ’t gemeen 
Indicum , zoo wel de gedroogde plante, als de verw daar 
uit gemaakt „en in A geformeerd. Portugaals Indigo. 
Arabifch de plante Nil en Annil, de bladeren Chicz ,en 
Wasmat, de verwe en koekjes daar van gemaakt Nilag. 
In °t Perfiaanfch Nila, Maleyts Tarron. In Banda Te- 
narron. Javaans Tom. Baleyts Tahom. Ternataanfch 
Tom. Op Manado en Siauw Entu. Sinees Tfchéen, 
zynde een putte te zeggen. In Guzeratte Gali. In Horto 
Malabarico tom. 1. fig. $4. Ameri. Braminees Nely. 
Plaats. Het eerfle en eigentlyke Vaderland van deze 
plante , zyn bet Koninkryk Cambaja of Guzeratte , inzon- 
derbeid bet Dorp Chirches genaamt , 2 mylen van Ama- 
dabad gelegen, of gelyk R Jchryven Tsjirtsjes, waar 
van de Indigo van *t befte flag zynen toenaam beeft. Men 
plant bet ook in andere Provintien van den Indoftan , in 
Sina, op Fava, Baley , en fchier alle de Eylanden van 
qvater-Indién ,daar Sineezen wonen , dewelke bet ook in 
de Moluccos en Amboina gebragt bebben. De Spanjaar- 
den bebben "t ook gebragt in de Eylanden van Weft-Indién, 
alwaar "t ook in groote menigte’ waft. 
Den grond moet zyn een bruyne of fwartagtige kley , daar 
kleene freentjes onder lopen, maar van alle en de Ger ruyg- 
te gezuiverd ‚gebrand , ter degen omgebakt en opgelegt , dat 
by mul werde, vereifchende alzo groten arbeyd als den 
Kool of hedendaags den Tabak; want de Sineezen, die "er 
beft weeten mee om te gaan, zaayen niet los been, gelyk 
andere Indianen , maar op een plaats by malkaar , trekken 
als dan de jonge plantjes uit. , en verzettenze in ryen, 
gelyk kool of Tabak, met groote akkers vol, die zoo fcboon 
ebouden werden, dat men niet een grasje onder de In- 
digo-boompjes ziet. Het: geeft een pleizierig gezigt op de- 
ze fchoon gemaakte akkers deze jeugdige en Le etakte 
boompjes aan te /chouwen, met baar blaauwe coleur op 
die bruine grond wit[leeken. 
Als de plantjes nu een elle boog geworden zyn, zoa 
moet men ze Kappoenen, gelyk den Tabak, met bet af- 
breeken der febeutjes of trosjes, daar de bloemen en zaa- 
den willen uitkomen , want deze plante brengt zoo over- 
wloedig zaad voort ‚als eenige ter Wereld ‚en de bladereñ, 
zynde bet befte deel daar van, blyven mager. = 
Men kan tweemaal , en 200 ik verftaan beb , in'Cambaja 
en Weft-Indiën driemaal van eene plante oogflft , te we~ 
ten tot in "t derde Faar , telkens zodanige ffeeltjes of taks 
jes met bladeren afbreekende , die donkef“blaauw of lood- 
verwig febynen, want daar nog weel groen onder loopt, 
zyn onryp. Daar na [nyd men de bövenfte takjes af, zoo 
komen "er andere woort, voor de tweede en derde oog ft», 
dog die yn zoo goed niet , en geeven een flegten verwe, 
daarom werdze van de Sineezen onder de eerfte verwe ge- 
mengt. Hier en daar laat men een boompje pn er 
dat men tot bet zaad-teelen bewaard ,'t welk zo vol bi 
van die gefteerte trosjes , dat "er niet ven fteel van vry tr. 
Ee 3 Na 
