VIII Boek. XXXIX Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 233 
Si fpuma fit intenfe purpurea vel violacea, tum bone 
eft note, ut vero bonum exhibeat fplendorem, tenera 
Nux Calappi diffecta injicienda eft, vel Candje, h.e. 
Oryze aqua ex Bras Palut preparata; Atque hzc eft 
Tarron Ayer ‚feu tinétura , in qua lintea tinguntur , quod 
nunquam peragitur tempore pluviofo, attamen ali- 
uando fit, ut tinctura non valeat , cujus cauffam Si- 
penfes inputant malo genio vel malis oculis, uti fu- 
pra de affomba dictum fuit. 
In Indici plantis Solifequa quoque detegitur natu- 
ra, folia enim ejus matutino tempore explicata funt, 
meridiano furfum parum connivent , & per noctem 
fub pinnis, fed nequaquam claufa, quoque filique fint 
fufciores, co folia magis funt coerulca , fed nunquam 
perfecte cefia, uti quidam perhibent, nulla quoque 
reperitur planta , que tam copiofum prebet femen , 
quam Indigo , prope quamvis enim pinnam foliofam 
racemus progerminat, defcriptas gerens filiqaas cauda- 
tas, que ramum licet lignofum deprimunt , fed uti 
di&um fuit, plante, que ad tingendum propagantur, 
ab hisce corymbis feminiferis privantur, ut folia 
majora excreícant, 
Indicum veteribus quoque fuit nota quedam cceru- 
lea tinétura, (eu pigmentum , cujus Diofcorides libr, 
5. cap. 67. binas facit fpecies, quarum una ex Indica 
quadam arundine conligitur , altera preparabatur ex 
purpurea fpuma fupernatante in tinctorum cacabis. 
Prima fpecies hodie ignota eft, ac forte nunquam ob- 
fervata , & Diofcoridi narrata de planta quadam pe- 
regrina: Altera vulgaris erit Indigo, cujus optima {pe- 
cies eft, que conligitur & conficitur ex fumma & te- 
nuiffima dui parte , que poft conmotionem fubfidet, 
Plinius videtur Dioftoridém non rite inteliexiffe , 
putans libr. 35. cap. 6. Indicum confici ex fpuma pur- 
urearum concharum feu limacum in tinctorum Caca- 
is fupernatante, quum fàtis notum fit, ex fanguine 
horum animalculorum nullum coruleum provenire 
colorem. 
Vires ejus medicinales funt, quod folia contufa ap- 
plicentur contufis & contortis partibus ad congruma- 
tum refolvendum fanguinem, vires enim habent ad- 
tenuantes & repellentes, quales fere Diofcorides de 
fuo quoque Indico conmemorat: 
In infula Madagascara circa promontorium St. Aú- 
guftini filveftris Indigo crefcit fpecies , folia gerens 
osmarini, fed longiora, ibidemque vocatur Enger, 
ex quo Annil quoque preparant. 
ifpanus. Eufebius Nierenbergius biftor, matur. libr. 
15.cap. 11. hanc vel fimilem videtur defcribere plan: 
tam in America crefcentem , Mexicanorum nomine 
Xiubquilitl Pizaboac, folia gerentem Ciceris, flofcu- 
losque ex albo rubentes, multasque filiquas inftar 
vermium Circa caules adunatas, in quibus femen re- 
conditur nigrum. - ; 
x ejus foliis eodem fere modo, uti fupra nota: 
tum eft, cogrulea extrahitur tinctura, inque placentas 
formatur,qua Mexicanis Mobuitli & Laubuitli vocantur, 
Dicit quoque foliorum pulverem ab Americanis adhi- 
beri ad ulcerationes inveteratas curandas , quum prius 
urina fuerint depurata. 
Sinenfes dicunt , hujus herbe foliola contrita & 
propinata exítinguere & expellere deleterium Arfenici 
vel Mercurii fublimati venenum; Eadem quoque fo- 
lia inpofita unguibus vulneratis, eos curant & firmant 
tam manuum quam pedum; extravafatum digerendo 
fanguinem. o 
Ex Agra mihi fubfequens Indigo transmiffa eft re- 
latio. Menfe unio , quum pluvi& ceciderunt „Indigo 
arbufculz in humido confite folo ,& excrete ad ulnz 
altitudinem , abfcinduntur & dolio: ‘Tanck. diéto inpo- 
nuntur , quod aqua repletur, ipfisque tantum pondus 
nponitur , quantum ferre valent , que per aliquot 
dies tali modo relinquuntur, donec per experientiam 
adpareat , aquam fatis intenfe cosruleum adquifivifle 
colorem, alterum vero minus dolium fubponitur vel 
alteri adítat , in quod liquor ifte per canalem inmit- 
titur, hacque Wie manibus rite conmota, fpuma ejus 
exploratur, unde patet, an fatis fuerit agitata, quum 
quadrans olei adfunditur , & obtegitur quiefcendo, do- 
nec omnis cerulea pars in fundo fubfideat , quz cæ- 
num iefert, que, quum aqua fuerit emiffa , conligi- 
tur, & linteis inlinitur, ac folo arenofo exficcanda 
deponitur , queque humida in globulos vel glebas 
: mani. 
Vertoond bem de Jebuym boog purper of violet , zoo boud 
men bem voor goed , maar om een goeden glans te geven , 200- 
moet men eenjongen Calappus opengèfneden, daar in finyten, 
of Candje,dat is Ryft-water van Bras Pulut. Dit is dan 
Tarron Ayer ‚dat is de tin&uur , waar in men bet linnen 
verft , bet welk nooit gefcbieden moet by regenagtig weer 
enevenwel mislukt dikwils de verwe , waar van de SE 
zen de fchuld geven aan de quade lucht , of aan quaade 
oogen , gelyk boven van de Caffomba gezegt is. 
‚In de planten van Indicum befpeurd men óok eenig. 
zints een Sonne-volgende eigen/chap , want ’s ochtens f{taan 
de bladeren uitgebreid ,'s middags luyken zy wat na boven en 
>s nachts onder den fteel , dog geenzints gefloten , boe bruin- 
der de bouwkens werden, boe blaauwer ook de blaadjes 
zyn, dog nooit hemelshlaauw , gelyk zommige voorgeven y 
daar is ook geen plante, die zoo overvloedig zaad geeft „als 
den Indigo , want by ieder blad dragende fteel komt "een 
tros voort, met de voornoemde gefteerte, bouwkens bezet, 
die den tak, al is by boutagtig , doen mederbuygen, dog 
als gezegt , die geene, die men tot verwen aanqueekt , 
werden van deze zaad-troffen beroofd, om grooter blade- 
ren te Winnen. 
Indicum is by de Oude ook een bekende blaauwe verwe 
geweeft , waar van Diofcorides lib. s. cap. 67. twee 
zoorten maakt, de eene zoude voortkomen uit zekere In- 
diaanfche rieten groeyende, * andere werd gemaakt uit 
de purpere Jcbwym , boven op de ketels van de Werwers 
dryvende. De eerfte zoorte is hedendaags onbekend, ofte 
nooit geweeft, en Diofcorides qualyk onderrigt van een 
plante in verre Landen wafJende. De tweede wil de ge- 
“meene Indigo zyn; daar van bet befte flag is, bet welk 
gemaakt werd vant bovenfte.en fynfte deel , dat zig na 
"E roeren zet, reto 
Plinius /chynd Diofcoridem qualyk verftaan te bebben, 
meenende libr. 35. cap. 6. dat het Indicum gemaakt werde 
uit den fchuym der purpere flecken, in de verwketels boven 
op dryvende, daar 't genoeg faam bekend is, dat van ’t 
bloed derzelver Dieren geen blaauw komt. 
Aangaande de medicinale kragten, zoo werden de ge- 
Jioote bladeren gebonden op blaauw geflagen en geblufte 
partyen , om bet doode bloed te doen Jcbeiden , want zy 
bebben een verdelende en te rug dryvende kragt, dierge- 
lyk fcbier ook Diofcorides vag zyn Indicum getuyd. 
Op ’t Eyland Madagascar 5 omtrent de Caap St. Au- 
gin, waft een wilde zoorte Indigo, met bladeren als 
osmaryn, dog langer „en werd aldaar Enget genaamt, 
waar van zy ook Annil maken. 
Den Spaanzen Eufebius Nierenbergius hiftor. naturs 
lib. 15. cap. 1t. ftbynd dit of diergelyk kruyd te bes 
Jebryven in Amerika waffende,met den Mexicaanze naam 
Xiuhquilitl Pizahoac , met bladeren als Cicer, kleené 
bloempjes uit den witten roodagtig „en veele bowawkens als 
Pies rondom de [telen geboopt , daar in [wart zadd 
egt. ; 
Uit de bladeren werd fcbier op dezelfde mánier , gelyk 
boven flaát, de blaauwe verwe getrokken en in koeken 
geformeerd ‚by de Mexicanen Mohuitli en Laühuitli ge- 
naamt; by zegt ook dat bet poeder van dé bladeren by 
de Americanen gebruykt werd om oude Ulceratien te ge. 
neezen , als die te vooren met Uryn gezuiverd syn. 
De Sineezen geven voor , dat de blaadjes van dit kruyd 
gewreven en ingenomen, doode, en uitdryve bet fnoode 
venyn van Arfenicum of Sublimaat. Dezelfde bladeren 
opgelegt , geneezen en maken vaft de gequefte en geblufte 
nagels aan banden en voeten , digererende bet doode bloed, 
Uit Agra is my dit berigt van "t Indigo toegezönden. 
In de Maand Funy, wanneer bet icky bet, wer- 
den de boompjes van Indigo op een vogtige grond ges 
zaayd wezende , en nu tot de boogte van een el opge/choteh 
vynde, afgefneden, én in een Tank gedaan, met avater 
rend tried 200 veel gewigt bezwaard als bet lyden kans 
lyvende alzoo eenige dagen betüflen , tot dabithen na er- 
varentbeid bet water boog genoeg in colet 
trokken , wynde een ander kleen Tankje of nevens 
bet voorgaande „alwaar die vogt tot de grond toe door 
een geutje word ingelaten, en Hr dan met de bánden dat 
water wel omgeroerd zynde, Het men aan "t [ebuym, of 
^t wel en genoeg omgeroerd is Wanneer men een vieren- 
deel pond oly daar op gegoten , en 206 toegedekt laat fhil 
Jtaan, zakkende onderwylen‘alle bet blaauw op de grond; 
het geene even als modder uitziet , bet welk na das bet 
water daar uitgegoten is als by cen boop verzameld werds 
en 
ziet uitgea 
