26 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIN. cap. XI, 
Huic rei quodammodo contrarium videtur illud, 
quod per totam Indiam nullum fere hujus herbz no- 
men obcurrat nifi Tabaco & Tambaco,unde concluderetur, 
in quavis provincia indigenum quoddam nomen ge- 
rere debere, fi ibi effet indigena, cujus rei ratio in- 
veftiganda reftat. 
Antiquus hujus herbz ufus apud Indos erat, ut fo- 
liorum fucco inveteratas depurarent & curarent ulce- 
rationes, quod ad hunc usque diem inftituunt in tali- 
bus putridis & verminofis , unde. vermes ftatim de- 
cidunt, ac caro cruda adparet. : 
Experimentum quoque in Batavia fuit inftitutum y 
quasnam vires Tabacum haberet contra venenata ani- 
malia, fequenti modo. Ingens anguis transnataverat 
flumen Batavie: Maccaffarenfes quidam illud viden- 
tes mox deleteriis fuis telis illum petebant, & eum 
vulnerabant fed fine noxa. Tandem fenex quidam 
Maurus fiftulam fuam Tabacariam adducebat obdu- 
&am oleo feu pinguedine Tabaci , telum fumebat, 
quod fortiter obducebat oleo ifto , quod tradebat Ma- 
caffarenfi cuidam , qui hoc in anguem inmittebat , un- 
de mox fefe contrahebat , & brevi poft moriebatur, 
ui ejus ufüi adfueti funt, plura de ejus virtutibus 
coninemorant , uti quidam Maurorum princeps in 
Hitoea folebat cum Siri Pinanga mafticare fruftulum 
folii Tabaci ficci , primum exfpuens fuccum , cetera- 
que ejus pars deglutiebatur, quod faciebat , uti dice- 
bat, ad quavis venena inertia reddenda feu enervan- 
da, fi quoddam ipfi propinaretur. Contra ficcam quo- 
que feu convulfivam tuffim fimili adhibetur modo , 
item contra diuturnant Cephalalgiam fumitur fruftu- 
lum recentis folii Tabaci, quod mafticatur cum Pi- 
nanga, cujus primus exfpuitar fuceus ‚tum vehemens 
fubfequetur Tudor cum laffitudine & fopore, quum 
Cephalalgia definit, & agilis eft eger. In ardentibus 
febribus corpus inlinitur fucco recentium foliorum , 
unde ardor extrahitur. Ad dentes cariofos & exulcera- 
tos cinis ac oleum ex fiftulis Tabacariis famitur , ip- 
fisque infpergitur & inlinitur. 
In Ternata Tabacum hodie eodém fere modo co- 
litur, quo in India Occidentali, primo enim area hoc 
conferitur , ac dein plantulz in fülcis transplantantur, 
uti cum Braflica fit, que dein quotdie caftrantur, 
ut magna proferant folia ampla, & pinguia. Decerpta 
autem amuletis adligantur, & ad folem exficcantur, 
que dein corbibus inpinguntur, & venalia in forum 
feruntur. B cr gU 
* Quum animal quoddam fit vulneratum , vulnusque 
vermibus fit refertum, eluendum eft fucco foliorum 
Tabaci, unde vermes enecantur, ac vulnus depura- 
tur. 
Sinenfes Tabacum vocant Hun, dicuntque antiquis 
jam temporibus in füa patria fuiffe , fed raro coli, eos 
dem autem modo feritur , plantatur , caftratur, & 
crefcit ultra hominis altitudinem, uti fupra de Tere 
natenfi fuit dictum, tum elegantia, pinguia , & ampla 
profert folia, quorum fuperiora optimum, inferiora 
vilius exhibent Tabacum ; volvulos autem formant 
ultra pollicis craffitiem , quos norunt tam fubtiliter 
fcindere, ut fila referant, Sinenfium vero vix vige- 
fimus eft, qui Tabacum fugit, quique ex plebeis ple- 
rumque funt, 
D. Pifo libr. 4. cap. 43. Tabacum Brafilienfi lingua 
vocat Petume ,ipfique multas adfcribit preftantes me- 
dicinales virtutes , que ex recenti conquiri poffant 
herba, tam ex ejus fücco recenti quam Syrupo, in 
Brafilia enim quotidie experimenta inftituta fant cu» 
randi inveteratas fiftulofasque ac prorepentes ulce- 
rationes, ac venenatos morfus, de quibus latius vi- 
de memoratum auctorem, 
Alterum experimentum contra ferpentes in Lari- 
ge. anno 1693. inftitutum fuit, ubi capiebatur Ular 
etola , que gallinas furari tentabat, hanc autem la- 
queo tene ‚ac quasdam inftit t ludibrias exer- 
Citariones, donec Maurus quidam adveniret , multas 
callens artes; qui populo noftro ere volebat, 
fefe pofle ferpentem docere, ut abacum fugeret fu- 
mebat itaque confcifla Tabaci folia , qualia hisoe in 
terris in ufu funt, aperiebat ferpentis os y intrudebat- 
que illa „unde fefe in gyros mox circumagebat, dein 
in rectam formam, ac fic mortuus jacebat, 
O B- 
Hier tegen ftryd eenigzints , dat men [chier door geheel 
Indien geen andere namen vind van dit kruyd dan T. 
baco en Tambaco , daar men zeggen zoude „dat Bi 
ieder Provintie een Inlandfche naam beboorde te hebben 
zoo ^t aldaar natureel «vas , waar van de reden nog te VI 
derzoeken ftaat. & "n. 
Het oude gebruyk van dit kruyd by de Indianen , ayas 
alleenig om met bet zap van de bladeren oude ulceratien y 
zuiveren, en te beelen, gelyk ze nog doen met zodanigen, 
3 
die verrot en vol Wormen zyn ‚die er terftont uit moeten c 
wallen, en bet vleefch vertoont bem raauw. 
Men beeft ook een experiment op Batavia ge 
kragten de Taba tegens venynige gedierten Ad M 
was aldus: Daar quam een groote Slange over de Rivier 
van Batavia gefivommen „eenige Maccaffaren dat ziende 
quamen met baare venynige fpatten voor dem dag Si 
Jchootenze met menigte daar in, dog de Slange maakte 
er geen weezen.af, en ging baaren gang: ten laatften 
quam ‘er een oud [wart Manneken met zyn roeftig Tabaks- 
pypje voor den dag, dat bezet was met de olye vettig- 
beid van den Tabak; by nam een [patte en beftreek die 
ter degen met die oly „gaf die aan een van de Maccaffaren, 
en liet ze in de Slange Jchieten , waar van baar denzelve 
terftont t’zamenkromp, en na een korte poos dood bleef, 
Die aan zyn gebruyk gewend zyn , verbalen daar no 
meer deugden van: Zoo was zeker Moorze: Regent op 
Hitoe ‚die de gewoonte badde met een Siri Pinang een Pl. 
je van een droog Tabaks-blad te knouwen, de eerfte za 
uit te fpouwen ‚en de reft in te fwelgen ,"t welk by dede, 
zoo by zeide, om alle venynen kragteloos te maken, 200 
men bem iets mogte ingeven. Het diend ook tegens de 
drooge ofte Kink-boeft op dezelfde manier gebruykt ; tegens 
langduurige booftpyn neemt men een flukje van een vers 
Tabaks-blad , kneuwt bet met Pienang , en /pouwit den eer- 
Ben zap uit, zoo zal "er een geweldig fweeten op volgen 
met een laffigheid ‚en daar opeen flaap , waar na de booft- 
pyn over is „en men gevoeld zig zeer verligt. In de bran. 
dende koortzen fmeert men bet lyf met bet zap van ver- 
che bladeren , 't welk den brand uittrekt. Tot worm 
Jieekige en fweerende tanden, gebruykenze de a[fcbe en oly 
uit de Tabaks pypen daar op ge/meerd. 
In Ternaten werd de Tabak bedendaags geoeffend Schier 
op dezelfde manier als in Weft-Indiën , eerftelyk een bed 
bezayende , en daar na de plantjes in vooren verplantende, 
gelyk men met de kool doed; de opgesva[fene flokken moet 
men dagelyks Kapoenen, zoo gewinnenze groote, breede; 
en vette bladeren. De afgeplukte werden aan fnoeren ge 
regen, in de wind gedroogd, als dan in korven pe s 
en te koop gebragt. a 
` Als cenig =r abord, en de won en cot Wt 
men worden , zoo zal men die uitwalfchen met zap van 
baks-bladeren , waar van de Wormen Gergen. en de Won- 
de gezuivert wort. e 
e Sineezen noemen den Tabak Hun, en zeggen, dat 
by van al oude tyden în baar Land zy geweeft ‚dog wei- 
nig geoeffent , werdende op dezelfde manier gez sge 
pland, gecappoent , en gevoed tot over de boogie van een 
menfch , gelyk boven van Ternaten gezegt is, 200 gewind 
by Jcboone , vette , en breede bladeren, waar van de bo- 
venfte tot de befte „en de onderfte tot de eg fe Tabak ge- 
bruykt werden. Zy maken bare rollen zo dik als een duym 
en meer ‚en egter weetenze dien te kerven, en zoo fyn te 
Jnyden als draden, ook ziet men im baar Land onder de 
20 pas een, die Tabak rookt , en die zjn noch al van "t 
flgifte-volk. 
Hoe. Pifo libr. 4. cap. 43. noemd den Tabak in ' 
Brafiliaans Petume , en febryft bet veele medicinale krag- 
ten toe, die men van bet verfche kruyd bebben k 
van deszelfs zap als van den Siroop, zynde in . Gas 
gelyks geexperimeert met cureeren van oude fiftuleuze „en 
om zig vreetende ulceratien , en venynige beten te geneezen, 
waar van ziet breeder by gemelde Ad e 
Een tweede experiment tegens de Slangen: Ao. 169% 
wierd op Laricque een Ular Petola TAA die bet 
Hoenderkot wilde beflelen , zy baddenze aan een firop valt» 
en bedreven énige kortswyl daar mede , tot dat 'er een Moor 
quam in veele konsjes ervaren , dewelke ons volk WYS 
maakte , dat by de EN wilde leeren Tabak drinken : 
Terftond nam by gekerfde bladeren van Tabak gelyk men bem 
bier te Land gebruykt , brak de Slang den mond open ; e 
dwong ze den Tabak in te fwelgen: terftond M 
baar in veelg bogten en kringen, en kort daar na rekteze 
baar regt uit , en bleef zoo dood leggen. “AAN. 
