VII Boek. XLI Hoofif. 
OBSERVATIO. 
Hujus plante iconem Rumphius fine dubio non fübjunxit; 
suum unicuique fere nota fit, & toties jam ab auctoribus 
exhibita, quos fi quis fcire defidéret , adeat Sloan. Catal. 
pl. Fam. p. 51. qui innumeros fere conlegit, & Linn. in 
H. Clifort p. 56. ubi vocatur Nicotiana foliis lanceolatis. 
A 
CAPUT QUADR AGESIMUM 
PRIMUM. 
Anaffa: Nanas. 
y yic omnitim nóbiliffimus eft fructus in India, licet 
l modo in herba crefcat, qualitatem habens Op- 
timi Vini Cos dicti , delectat enim vifum , odo- 
rem, ac guítum , ejus virtus autem multo minor. eft. 
Creicit autem in vili & ingrato frutice, illi Aloés fi- 
mili, feu in Portugallia uci Brafilienfium Cardon. 
Folia ejus fünt longiffima, angufta , craffa , & firma, 
tres quatuorque pedes longa, inferius tres lata digi- 
‘tos, inftar canalis formata „ interne nempe excavata, 
& externe vehtricofa , ad oras brevibus, denfis, ac 
„duris fpinulis armata, que facillime ac fortiffime vul- 
nerant inprüdentes, uti-folia Pandani libr. 6. defctip- 
ti, cui liec planta quodammodo adfinis eft, nullas au- 
tem gerunt coftas vel fulcos. 
In circulo locantur fuperids ample extenfa, ih.me- 
dio minima, externe ex cinereo virentia colore, in- 
„terne glauco. Media feu minima foliola ad ortum tu- 
bent, quod fignum eft, frugiferum caulem propullu- 
laturum elle. : ON 
_ Ex centro autem ipforum craffüs excrefcit caulis, 
"pedem longus, cui increfcit fructus fimplex Meloni- 
poem ‚fed major & rotundior , externe fquamofis tu- 
perels obfitus, eodem fere modo uti Nuces-Pittus, 
“unde & ab Hifpánis in India Occidentali nomen ob- 
tinuit, hujus vero tübercula , ipfisque incumbentes 
Aquame multo molliores fúnt. Fructus pugni ndn- 
.dum magnitudinem habens, eleganter rubet inftar Mi- 
nii, übique acutis fquamis obfitus, inter quas hic & 
illic eminent flofculi breves violacei , ac tripetali , qui 
brevi decidunt; dein fruétus excrefcit, ex purpureo, 
rubró , & viridi variegatus, donec juftam adquifiverit 
magnitudinem ; pedem longus, ac crus craffus , quum 
fquame fünt breviores & magis vage, color aurai- 
tius, odorque inftar pomorum. 
Fruétus hic aliquid peculiare habet, quod in aliis 
haud obfervatur plantis, fuperius enim, ubi alii fru- 
‚Eus funt umbilicati vel coronati , hic plantulam gerit 
ex fimilibus foliolis compofitam, ex quibus ipfe fru- 
tex, fed que multo funt breviora, intenfe glauca, & 
eleganter in coronulam formata, qué Anafle corona 
vocatur. - d ie nit 
Quum pifigui crefcat folo, undique ad fru&us ba- 
fin alie fimiles excrefcunt coronule , decem fepe 
humero, ejusdem forme, cujus fuperior eft, fed mi- 
hores. Hz füb fe gerunt fru&us quosdam parvos, quo- 
rum tamen nulli perfecti funt ‚abrampendi enim funt, 
ni vero,fruétui alimentum fubtrahant. Interna hujus 
Fruêtus fübftantia eft caro fuccofa, multis fubtilibus 
fibris nexa cauli medio inftar radiorum , ica ut pictum 
referat folem , fi transverfim diffecetur hic’ fructus. 
In quibusdam carnis cellulis femina quedam adparent 
inftar officulorum pomi ; Caro ipfa fuccofa admodum 
eft , lutea inftar butyri , faporis dulcis inftar pomorum 
maturorum , fapor. vero omnium delicatiffimus eft, 
oem dulcis, proxiine ad illum Fragorum adce- 
ens. er 
Propagatur per coronam 'abfciffam & conmiffam 
erre nigre ac molli, ubi per annum locatur, ante- 
quam rubedo circa cor adpareat , tumque femi an- 
hus requiritur, antequam fructus maturefcat , quod 
BS eft OGobri & Novembri. 
om. 
F. Quz- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
227 
AANMERKING. 
Van deze plant heeft Rumpbius zonder twyfel geen af: 
beelding bygevoegt » Wyl ze ieder een genoeg bekent is, 
en zoo dikmaals alreede van verfcheide Schryvers gegevens 
welke indien iemant verlangt te weeten „laat hy gaan tot de 
Catal. der Famaice gewaflen van Sloan. pag. 51. alwaar hy 
zeer veele Schryvers by een verzamelt heeft, en Linneus in 
de H. Clifort. p. 56. noemt ze Nicotiana met fpeervormige 
bladeren; 
XL. HOOFDSTUK. 
De Ananas-Plant. 
D^ is een van de edelfle vruchten in Indiën, boetwel 
maar aan een kruyd sva[Jende , bebbende de eygen- 
Jcbappen van de befte Wyn, Vinum Cos genaamt; 
te weten bet gexigt , de reuk , en {maak vermakende , dog 
de deugd is vry wat minder. Ze waft aan een leelyke en 
onaanzienlyke firuyk, die van Aloe gelyk, of in Portugal 
de Brafiliaanje Cardon. 
De bladeren zyn zeer lank, fmial, dik, en ftyf, drie 
en vier voeten lank , beneden drie vingers breed , gefat- 
Zoenéerd alseen Beute, te weten binnen bol, en buiten 
buykagtig „aan de kanten met Korte , digte „en barde doorn- 
tjes bezet „die zeer quetzen , als men ze onvoorzigtig ban- 
deld, gelyk de bladeren van Pandanus, libr. 6. be/chre- 
ven, waar Mede deze plante eenige maagftbap beeft , dog 
zonder ribben of vooren. m 
Zy flaan in een kring , boven wyd uitgebreyd, en in 
baar midden al kleendere bebbende , buiten graauw-groen, 
binnen zee-groen. De middelfle en kleenfle blaadjes wer- 
den by baren re rood ,'t welk een teken is, dat de 
vruchtdragende fbeel wil uitkomen. 
„Uit de midden komt een dikke Wal , ten voet lank, waar 
p wall up enkelde vrucht in de gedaante van een Me- 
oen, dach groöter em ronder , van buiten met Jebubagti, 
pukkeltjes Seite op de manier als de Noote GE > 
boom , waar van zy ook by de Spanjaarden in Weft-Indien 
de naam beeft, doch deze pukkeltjes, en daar op flaande 
Jchubben , zyn veel weeker, De vrucht nog niet boven 
éen vuyft groot zynde, is feboon-rood , als Vermiljoen, 
over al met fpitze fcbubben bezet, tuffchen welke bier en 
daar uitkyken korte violette bloempjes , van 3 blaadjes ge- 
maakt, die in "t kort afvallen. Daar op werd de vrucht 
grooter , uit peers - roodverwig , en green gemengd, tot 
dat ze Daar volkomen grootte beeft van een vóet lank, en 
éen been dik, wanneer de fchubben korter en ydeler wer- 
e , de coleur regt gout-geel of oranje , de reuk als appe- 
` De vrucht beeft wat bezonders, "t geen men aan geen 
andere plante Ziet , want boven op „daar andere vruchten 
éen navel of oid bébben , beeft deze een kleene plante 
van zodanige ‘blaadjes gemaakt als de flruyk , doch veel 
kleender , boog m Sp > en cieflyk in een kroontje 
ftaande, *t welk men de Anaffa-kroon noemd. 
Als ze op een vette grond flaan ‚200 komen rondom aan 
de voet van deze vrucht andere diergelyke kroontjes, tot 
10 in ’t getal, van bet zelfde maakzel; als de bovenfte 
kroon, dog kleender. Deze bebben ónder baar eenige kleene 
vruchtjes , Waar van doch geene tot perfeftie komen; 
want men moet ze afbreeken om de regte vrucht bet voëd- 
zel niet te onttrekken. De binnenfte Jubjtantie van deze 
vrucht is een Zapp vleeftb , met veele fyne Vazelingen 
rondom den mid Er leggende ftraalsgewys , zodat ze 
een geftbilderde Sonne verbeeld, als men ze davers door- 
Jnyd. Hier en dear in de celletjes van "och ziet men 
eenige zaden, gelyk de korls van een appel, bet vleefch is 
zeer zappig , ne als boter , zoet van reuk , als type appe- 
len „maar de Jmaak is bet allerlekkerfte , wynachtig , zoet, 
de aatd-befien naaftkomende, °> À 
_ Men plant ze met de afgejnédene kroon in een fwatte 
mulle aarde , daar ze wel een Faar moet flaan , eer zich 
de roodigheid in *t bert vertoond, en dan moet de vrucht 
nog ruym een balf Faag bebben , eer die ryp werd,’ welk 
gemeenlyk gefchied in Dober en November. 
Ff 2 Leder 
