228 
Quevis planta unicum profert fructum, quo abfciffo 
unaalrerave minor foboles, que relicta fuit, perfecta 
excrefcit, que tamen non tam bonz note eft quam 
TS bee planta femel fructum produxerit,, perit , vel 
- abfcinditur, cumque ad latera e radice novi propullu- 
lant furculi, alias formantes plantas , fructus autem; 
qui ex plantatis excrefcunt.coronis; meliores cenfen- 
tur. / 
Alia infuper alba & femi filveftris fpecies eft, lon. 
giora & anguftiora gerens folia, fructus ejusdem for: 
me eft, fed paulo minor ; carnem habens albam , 
que nunquam perfecte dulcefcit, fed femper auítera 
eft, dentes hebetans; unde & raro editur. Plura ges 
tit bee caro officula quam domeftica, fructusque ad 
latera multas gerit foboles, quum domeftica plerum: 
que binas tresve tantum gerat. S 
In Brafilia tres ejus obcurrunt fpecies, quarum mas 
xime lutea optimam.habet carnem , & Fajama voca- 
tur, fecunda. Bojama feu“ Bonjama , que carnem gerit 
albam & fatue dulcem , tertia eft Fajagua viliffima, 
cujus:caro quoque. alba eft ;vinofa , & acidula , fi vero 
transplantetur, melioris fit note. Hecque eadem vi- 
detur cam Amboinenfi filveftri, que degeneratio erit 
domefticz. E 
Analía domeftica dividitur in marem & feminam. 
Mas undique circa fructum multam gerit prolem , feu 
furculos a decem ad duodécim, ita ut ipfe vix con- 
fpici poffit fructus 5, omnes vero transplantari poffunt, 
preterquam quod ex plante centro cum medio recto 
caule alter excrefcat furculus, qui novum format fti- 
pitem, quum prior abfciflus eft. 
Femina nullam profert prolem , ejusque fructus lon- 
jor eft & flavior. Ex Maccaflara nuper in has de- 
LES terras Anaffe fterilis fpeciem , cujus folia magis 
glauca funt, fpinzque magis vage & breviores, nullos 
profert fructus, fed fefe ad latera. explicat per mul- 
tos.furculos. Folia hzc findi poflunt in fila fubtilia, 
ex. quibus Carbafa & munétoria texùntur, que tam 
elegantia funt quam ferici craffioris ` ` 
«Women. Latine Analfa domeftica prima, alba feu fe- 
cunda Silvefiris. Quidam Meloftrobilum vocarunt, ex 
mixta forma Melonis & Strobili Pini, atque hinc Hi- 
fpánis Pinas dicitur. Bengalice Ananas, Malaice, Ja- 
vanice & ‚Amboinice .WVanas , Hituenfibus vero Uri 
Bengala, feu Uri Mangala, h. e. Piellang Bengalenfis. 
Ternatice Nands & Annanas. Bandice Cajou nafJa. Mac- 
eaflarice Pangran. Baleyice Manas, quo modo hac 
nomina ex India Occidentali translata fint in Batz, 
Orientalem s huc usque me latet, ego faltem apud 
omnes iítos populos nullum antiquum indigenum no= 
men detegere potui, quum Hispani adventu fuo in 
Indiam Orientalem antiqua nomina per nova abole- 
verint, quod etiam credibile vix eft. Sinice Onglay. 
Locus. Prima regio „in qua Anaffa ab Europzis fuit 
vifa, Brafilia erat, ipfique adjacentes infule , cu- 
jus fru&us in hunc usque diem maximus & optimus 
cenfetur. Putaret quis per Hispanorum quandam na- 
tionem fimul cum nomine ex Brafilia vel Perua in 
Indiam Orientalem efle translatam , hoc autem a vero 
alienum videtur, a in cunétis fere Indie provine 
€iis nota Dr, tam filveftris quam domeftica Anafla, il- 
lorum vero multi fatentur ex vicinis regic Bus fuif- 
fe introduétam. In Jaya faltem domeftica taptum nota 
eis Ba Wee copiofa eft in Celebe, imperio Bos 
geni, Amboina „ac porro in Moluccis usque in Phi- 
meftica quoque crefcit in Bengala, Pegua , € 
oa, folum requirit calidum , pingue, & molle, filve- 
ftris vero feu e eneratio in vallibus ac frigi- 
terra eft rubra arpillofaque, 
idicum furculi fefe adeo pro- 
qui tam denfus ac fpinofüs eft., ur inpervius fir. 
… fus, Hie fru&us tam diù in fipite linquendus eft, 
donec maturus gravem de fe fundat odorem , tumque 
cum caulis parte ‚abfeinditur, & per aliquot dies in 
domo fufpenditur , quo. melior redditur. Quumque 
ad edendum ‘plum preparare velimus , Corona prius 
ne it cum corticis lamella’ - que plantari 
oteft, aK e E EE 
Atque 
HERBARII AMBOINENSIS Liber VII cap. XLI; 
leder firuyk draagd maar een vrucht, dewelke afge. 
fneden tynde komt zomtyds een of 2 van de byswajlen 
die men beeft laten fiaan , tot perfettie , die zoo goed niet 
zyn als de eerfte. 
De firuyk nu eens gedragen bebbende ; gaat uit, of 
werd afgejneden „ en dan komen ter zyden uit de ud 
nieuwe Jceutjes , die andere planten formeeren , doch men 
boud de vruchten voor beter, die van de geplante kroong 
komen. ? 4 
Daar is noch een witte en half wilde xoorte , met lan. 
ger en Jmaller bladeren , de vruchten van dezelfde fatzoen 
of wat kleender , wit van vleefch , bet welk nooit ter de- 
genzoet werd , maar meeft amper blyft „en de tanden eg. 
gerig maakt, daarom weinig gegeten «verd. Daar leggen 
meer körls:in *t vleefch den aun de tamme, en de vrucht 
is aan de zyden met deel afretzels bewalfen „daar de tam- 
me maar 2 a Jin ’t gemeen beéft. . 
In Brafil beeft men 3 zoorten , waar van de geelfte en 
befte van vleefcb, Jajama biet , de 2de Bojama of Bon, 
„jama is wit van oleejebz ven laf-zóet de gde is Jajagua, 
de flegifte, mede wit van vleefch, wynachtig. of febier 
zuur doch deor verplanten word ze beter. Dit Jcbynd 
dezelfde te zijn met de Amboinfcbe wilde , die EE H 
een ontaarding te zyn. tah de tamme, Ge e 
Den tammen Ananas verdeeld men in Manneken el 
Wfken. Het Mannetje draagd rondom de vrucht veele 
Kinderen of jonge uit/pruytzels van 10 tot 12 toe, zoo 
dat men de vrucht qualyk daar door bekennen kan, en 
alle zyn bequaam om, te verplanten, bebalven dat uit de 
midden van de planten nevens den regten fram nog een 
ander fpruytje voortkomt, ’t welk een nieuwe fram voort 
brengt „als de oude afgefneden is. AS 
Het Wyfje beeft due Kinderen niet, en de brucht Ze 
wat langer en geelder. Wan Maccaffar is onlangs in deze 
Landen gebragt eem zoorte van onvruchtbare Ananas, 
wiens. bladeren meer hlaauws bebben , en de doornen zyn 
ydeler én korter, bet draagd geen vruchten, maar breyd 
zig uit ter zyden met eer Deze bladeren 
dienen, om dezelve te. Biet tot een fyn gaarn "waar 
tit men fyn Lywaat en Neusdoeken weeven kan „dewelke 
200 mooy zyn als van de groffbe zyde. 7 ET 
“Naam. In % Latyn- Analfa domeftica de eerfte, de 
tweede de witté of wilde. Zommige bebbenze Meloftt 
bilus genaamt , na bet gemengde fatzoen van ten Meloen 
en een Pyn-appel , en daarom, by de Spanjaarden Pinas 
Sil Bengaals Ananas. Maleyts ; Favaans ; én Ame 
vin/cb Nanas , doch by de Hitoëezen Uri Bengala, of 
Uri Mangala, dat is Bengaalze PifJang. . Ternataanfch 
pes en Annanas. Bandanees Cajon nalla: Maeca[faars 
gene ee S del quus uii Bis 
Indiën overgebragt zyn in Ooft Indiën j kam ik tot hoch 
20e niet raden; immers ik beb by alle voornoemde Natien 
een. ouden Inlandfchen naam konnen uituragen, of dé 
Spanjaarden moeften met baar aankomft im Ooft - Indien 
de oude namen met de nieuwe verduyfterd bebben, bet 
welk mede niet gelooflyk is. Sinees Onglay. ~~? 
„Plaats. Het zerfte ed de Ananas Er Mi 
ropeanen gezien is, was Brafil en de omleggende Landen, 
die SE voor de grootfte en befte boud. Sen zoute Jufti- 
neeren, dat xy door eénige Spaan/che Natie t'zamen metde ` 
naam uit Brafil of Peru in Ooff- Indien gebragt: 
dog dat is niet waar/chynlyk s FUE: Ze er 
Provintien van Indien bekend is, 200 wel de wilde als 
tamme, doch n van Ga luyden bekennen., dat din d 
> nabuurige Landen ingebragt zyn. Immers op Fava 
de tamme maar bekend KE de Seit overvloedig is op 
Celebes , in ’t Boegize gebied, in Amboina, en voorts 1n 
de Moluctos tot de Philippinas te. = = = 
- De tamme waft ook in Bengala, Pret, en Sina, ze 
sel en Wariné y ele, en malle Grond, maar bes 
wilde en ontaarde goed waft in Valeyen, en op koude bere 
gen, daar roode kley en groote klippen zyn, aldaar ver- 
menigvuldigen bun de afzetzels van de wortelen zoodantg, 
pu a groote plaats beflaan, zoo digt en doornagtig » 
dat pd e EER ijn ts EE ME 
Gebruyk, Men, moet deze vrucht aan de flok 200 Y 
laten werden, tot dat ze den geilen reuk van baar ge: 
als. dan fayd men ze af met een fluk van de Bel, 200 
kan. men ze eenige dagen nog in buts opbangen , avaar door 
ze verbeterd, Als men ze tot bet eeten bereyden wil , moet 
men eerft de kroon af/nyden met een lapje van de Giel, 
: Zynde 
E 
die men dan derplanten kan, 
