Vill Boek: XLI Hooft. . AMBOINSCH KRUYDBOEK. 3 
Atque hzc fecunda miraque hujus plante proprie- 
tas eit, virrátem nempe feminalem neque in fructu 
vel ejus feminibus , neque in caule làtere , fed in 
mirabili ilta plantula feu coronula, que fructui in- 
fidet: Dein fructus decorticandus eft inftar Raparum 
ad crafficiem circiter binorum cultri dorforum ; tum- 
que caro in taleolos fecatur, qui per momentum in 
aqua macerantur prius pauxillo falis confperfi , unde 
hujus fructus fülplurea pars extrahitur , quum eden- 
do aptus fit redditus hic fructus. Quidam huic ad- 
fundunt Vinum Hispanicum cum faccharo, quod inu- 
tile ac fuperfluum puto, quum ex natura fua fit fatis 
fervens. Qui valetudinem faam curat, non plures u- 
nico fruétu fimul comedat, licet, quum rite fit ma- 
turus, vix fatiari quis poffit ob delicatum ejus vino- 
fumque faporem. 
Signa boni fru&us porro fünt, ut colorém habeat 
intenfe luteum per totam ejus fuperficiem , fed oportet 
fimul, ut fquamz feu corticis tubercula fint ampla & 
laxa. Nature eft humide & ferventis, in ambis his 
qualitatibus excellens , generans nutrimentum,quod fa- 
cile corrumpitur , & fanguinem inflammat, unde & 
omnes , qui exanthematibus , fcabie, vel ulcerationibus 
laborant,hosce fructus quàm maxime vitent, quique hos 
nimiüm edunt; plerumque petechiis obnoxii funt. Al- 
ba fatue dulcis fpecies, quam Amboinenfes ex hortis 
fuis móntanis deferunt, quoque editur, alba autem 
acida non; vel tantum ab Amboinenfibus. ` 
“Tam hi quam lutei inmaturi fructus dentes corrum- 
punt; & abdominis tormina cavffat , ipforumque fuc- 
co noxia & corrofiva adfcribitur qualitas , ita ut fi cul- 
ter per viginti quatuor horas iplis fuerit intrufüs, tam 
fragilis effet, ut diffringi poffet , cujus tamen rei nul- 
lum peculiare inftitui experimentum; — | |. 
Aqua, cui fuit infufüs ac maceratüs hic fructus , 
€cerulefcens eft; odorem habens fulphureum , quod fi- 
num eft noxiam ejus qualitatem ipfi fuiffe inbutam, 
unde & nünquam nifi in aqua maceratus edendus eft. 
Vitari quoque oportet ab iis, qui inteftinorum crudi- 
‘tate; Diarrhea & Dyfenteria laborant, omnes eni'n 
morbi inde exacerbantur. Tandem vulgaris in India 
mos damnandus eft, quum Arack vel vinum Hispa- 
nicam Anaffe fruétui fuperbibatur, unde ejus exal- 
tatur fervor. Alioquin enim, fi hac noxia non labora- 
ret qualicate, Anaffe fructus merito inter omnes In- 
diz Orientalis fruétas palmam haberet. 
In re Medica huné habet ufum, tener. Anaffe fru- 
Gus nondum Cucumeris magnitudinem habens , in 
taleolos diffecatur, ejusque fuccus exprimitur, & par- 
va dofi infantibus propinatur , unde vermes enecan- 
tur; & expelluntur. ., Adftute quoque funt muliercu- 
le, prefertim inter Ternatenfes ; que conceptum hoc 
fucco norunt diffolvere, & expellere; fed fzpe tan- 
ta hunc adfumunt copia, ut ipf inde moriantur, hic 
enim fuccus eandem fere; quam debilior aqua fortis; 
habet vim. Si quis nimiam ejus adfumferic dofim , 
ita ut noxam inde perfentiat, adfumat nigrum Accar- 
baar; h. e. Corallium nigrum , feu Plinii Anthipa- 
them, quod copiofe in Amboina reperitür, contri- 
tum nempe cum aqua fupra porphyritim, hoc enim 
Antidotum eít; tam Anaffe, quam cunctarum acer- 
timarum plantarum; RR 
Anaffz fructus cum caule abfciffus, & in ventofo 
fafpenfus cubili; hoc dulci fuo replet odore , non 
autem diutius quam per fex dies confervari poteft. 
Ex Guinea, Brafilia, & Java ; hic fructus totus 
faccharo conditus in Europam delatus eft. . . 
Hujus duoque rei mentionem fäciunt Fofepbus a 
Cofta Hifl. Indic. libr. 4. cap. 19. fub nomine Pinas; 
ium autem fructuum ifti, qui in frigidis montibus 
ndes Grefcunt, pufilli, & infipidi funt. _ Garcias. ab 
Orta cap. 19. libr. 2. & quod Carolus Clufius in iftud 
adnotat caput, Chriflopb. Cofta cap. 44. & Nicolaus 
onardus lub nomine Strobult. 
In Hitoea crefcebat Anaffe frutex in folo pingui & 
molli, cujus fructus primarius triginta, vel quadra- 
"ginta emiferat proles, que fingule aptekerant , ut 
abfcindi, & transplantari poffent, compertum quo- 
que fuit, frufta corticis hujus fructus, tüberculis 
itis, feu gemmis integris faudentia, terre conmiffa, 
hovas produxiffe plantulas, quod tertium effet mira- 
culum huic plantz peculiare , quod tamen aliquo mo- 
© convénit cum Cinaris, quarum vis feminalis in 
primariis caulibus, & radicibus latet, 
Eufeb; 
Zynde de tweede wonderlyke eygenfchap van deze 
plante, te weten dat de a ni E de vrucbt of 
bare zaden, nog in den Deel fteekt , maar in dat wonder- 
lyk plantje, dat boven op de vrucht waft ; daar na moet 
men ze jcbillen gelyk de Rapens ‘omtrens 2 mes-ruggens 
dik, als dan bet vleefch in fchyven fnyden, die men een 
ommezten in water laat weeken „eer/t met een weinig zout 
befprengd , bet welk de fwaveligbeid van deze vrucht uit- 
trekt „200 is ze tot "t eeten bequaam. Zommige Bieten ’er 
Spaanfe wyn en zuyker over, 't welk ik onnodig achte 
om dat ze van zelfs vuurig genoeg is. Een man m , 
niet wel meer op dan een gebecle Ananas, die op ayn ge- 
zondbeid wil leven, boewel men van de regt Type qualyk 
a bt kan krygen ‚wegens den koftelyke Wwynagtige 
maak. 
Noch zyn teykenen van een goede Ananas, dat ze niet 
alleen boog-geel moet zyn over’t gehele lyf , maar de [chilf- 
feren of pukkeltjes van de fchellen moeten groot zyn, of 
verre van malkaar ftaan. Ze is van aard vogtig en beet; 
in beide die qualiteyten uitmuntende , genererende een 
ligt bederffelyk voedzel,en bet bloed ontfteekende, daarom 
alle die geéne , die eenige zeerigheid , fcburft,ofte ulceratien 
aan ’t lyf bebben, deze vruchten moeten myden ‚en die ze 
te veel eeten, zyn ordinaris met rood-bond gequeld. De 
witte laf-zoete , die de Amboinezen uit baar berg-tuinen 
brengen, werd ook gegeten, maar de witte zuure niet; 
of alleen by de Amboinezen. 
Zoo wel deze als de geele onrype , bederven de tanden, 
en maken fnydinge in den buyk, en men fchryft den zap 
een fcbadelyke en Corrofive kragt toe, zoodanig dat een 
mes een etmaal daar in gejloken bebbende , zoo bros zoude 
worden, dat men `t breeken kan; waar van ik nog geen 
zonderlyke experientie hebbe. r 
Het water, daar in ze geweekt is , word blaauwagtig 
en fwavelig van reuk, een teken dat de meefte quaadaar- 
digbeid daar în getrokken îs, daarom men ze nooit onge- 
waterd eeten moet. Zoo moetenze ook myden , die eenige rou- 
wigheid in de darmen, buyk en bloedloop bebben, want 
alles word daar van ontfteeken. Eindelyk is te mispryzen 
de gemeene manier in Indien, dat men Arak of Spaan/che 
wyn op de Ananas drinkt , waar door baar vuurigheid ge- 
voed wert; anders „indienze deze quade eygenfchap niet 
en badde „zoo zoude d me nder alle -Indifche 
vruchten billyk den prys bebouden hebben. ` 
"1 * fi S ^ 
_ In de Medicyne beeft ze dit gebruik, de jonge Ananas 
nog niet boven een Comcommer groot geworden zyndes 
werd in flukken gefneden, den zap uitgeperfl, en een 
Suche Ze de kinders ingegeven , bet welk de buik-wor- 
men doodbyt , en uitjaagt. Daar zyn ook fnoode Vrou- 
wen, zonderlyk onder de Ternatanen, die de ontfanke- 
niffe daar mede weeten af te zetten, en zomtyds zoo ryke- 
lyk innemen, dat zy er den bek by in/chieten ; want de- 
zen zap is zoo goed als een flegt fterk-water. Zooieman 
nu te veel bad ingenomen, en eenig letzel daar van ge- 
voeld, die zal inneemen zwart Acarbaar, dat is zwart 
Coraal , of Pliniaanfe Anthipathes , bet welk veel in 
Amboina gevonden werd, op ten Deen met water e- 
ven, want dit is een Antidotum; zoo tegens de Ananas, 
als andere corrofive planten. 
De Ananas met baar fteel afgefnêdén , en in een luchtige 
kamer opgebangen , vervuld dezelve met. baar zoete reuk s 
maar men kan ze niet wel langer dan zes dagen bewaren. 
Uit Guinea, Brafil, en Fava is dézà vrucht ook in 
Europa gevoerd gebeel in Zuiker gelegd, 
Hier van maken ook gewag Jofephus a Cofta Hift; 
Indic. lib. 4. cap. 19. onder den naam van Pinas, waar 
van die geene, die in ’t koude gebergte de Andes waffen, 
kleen, en onfmaakelyk zyn. Garcias ab Orta cap. rg. 
lib. 2: en "t dem arolus Clufius op °t zelfde Capit 
aanteekend. Chriftoph. Colta cap. 44. Nicolaus Mo- 
nardus onder den naam van Strobulus. de 
Op Hitoe wat een Anaffa-flruik, in eén vette mulle. 
grond flaande, aam wiens booft-vrucht wel dartig , of 
veertig afzetzels gezien zyn, dewelke allegaar bekwaam 
waren 0m afgefneden , en iiie eeng ook beeft 
men ervaren, dat ftukjes van de fcbelle dezer vrucht, 
daar de pukkeltjes , of oogen gebeel aan zyn, in de aarde 
gelfeken , nieuwe plantjes voorigebragt bebben, bet welk 
dan bet derde wonder zoudé yn deze plante eigen, doch 
eenigzints overeen komende met de Artisjokken, welkérs 
zaadkragt in de booft-ftelen, en wortelen Deckt, © 
Ff 3 Eufeb, 
