230 HERBARII AMBOINENSIS. - Liber VIN: cap. XLI 
natur. lib. 15. cap. 1. ex 
Mexicanorum fructum 
eft- 
Eufeb. Nierenberg. Hift. 
Francifci Hernandis feriptis Mexi 
Mazaili deferibit, quem Hifpani Pineam vocant, 
que fine dubio idem cum Analía, 
Rochefort. Hiftor. Antili. narrat, in Antillis , feu 
Caribeis infulis Anaffam crefcere , cjusque reperiri 
tres quatuorve fpecies, quarum iila optima cenictur , 
nz a Gallis incolis ibi Za Rezette vocatur. Cujas 
"folia tfansverfalem palmam lata funt, fructusque ex- 
terne multis flofculis inter fquamas prodeuntibus gau- 
dent, qui ad Solem reflexum inftar Iridis exhibent. 
Hecque planta femel tantum fructus profert; 
Ex maturo, & femi putrido fru&u [ncolz ibi vi- 
num preparant dulce inftar Malvatici, item Marme- 
ladam mollem , quz omnium rerum delicatiffima eft, 
qua ex India defertur. Dicit quoque per experimen- 
“ta quedam comprobatum effe, ejus fuccum fpiritus 
animales excitare, ventriculum corroborare, naufe- 
«am prohibere, & adpetitum excitare. Prodeft quo- 
que miro modo Nephriticis, urine enim fubpreifio- 
nem promovet, ac venenorum noxiam temperat , & 
exftinguit &c. quae omnia in Orientali Anaflı non 
funt inftituta, excepto quod languidum, & debilita- 
tum reftauret ftomachum, ac tali modo fpiritus re- 
focillec, & urinam promoveat. 
Alius porro Anaflae ufus in India Orientali notus 
eft, fed potiffimum filveftris, ex cujus foliis fila for: 
mantur tam fubtilia quam craffa. Longiflima filve- 
ftris fpeciei eliguntur folia, quae prius exficcantur, 
ac dein in aqua putrefcant, tum longa ex iis fila du- 
ci poffunt, qualia ex Lino , & Cannabe formanturs 
Haec cum Goffipio mifcentur , connectuntur , ac 
textura quaedam ex iis componitur. Crafliffima adhi: 
bent Maccaffarenfes, & Boegenfes ad pluviae tuni- 
cas pro magnatibus, fubtilisfimis autem pro munétori+- 
is in Bengala, & alibi utuntur. 
Ad clavos pedum, & Cadal curandum teneri, vel 
femi perfe&i fumuntur’ Anaflae fructus, qui fcindun- 
tur, & cum alio lato folio inponuntur Cadal per no- 
Gem, tum cutis tam tenuis reddetur, ut omne Ca. 
dal, que materia proprie eft calcea, ac fquamofa, 
abradi poffit, clavis vero calidi inponendi funt Ari 
foliis involuti, & plantis pedum adligati, quumque 
frigefcant, denuo calefaciendi funt quam calide tole- 
rar poteft per totam noctem. Hoe craffam cutim 
"clavosque adeo adtenuat fine ullo dolore, vel rofio- 
ne, ut abradi quoque inftar calcis poffint, plantaqué 
‘pedis ita adtenuabitur , ut intra binos dies procedere 
alis nequeat, fenfim vero iterum indurefcit, & cla- 
“vi evanefcunt; 4. 
Alia infuper filveftris Anafla eft, a vera differens; 
Quz frutex eft arborefcens , nihilque aliud quam Pan: 
danus litoreus , feu Keker , quod genus füpra libro fe- 
Xto ad finem defcriptum eft; u 
Concludo itaque Anaffam Indie Orientalis plantam, 
ac nomen effe, a Portugallis adfumptum , & in Bra- 
filiam transldtum , cujus dete&tio multo pofterioris tem- 
poris eft illa Indiz Orientalis, uti quoque in India 
Occidentali peculiare fuum gerit nomen. 
- Huic vero rei repugnare videtur D. Pifonis teftimo- 
hium, qui libro 4. cap. 37: fcribit, a fenibus Brafi- 
lienfibus fefe audiviffe , ipforum fructum, Vana aPortu- 
gallis vocatum , in Brafiie 
ndiam (wee aed s Nova Hifpania 
nempe primum in Philippinas infülas, & inde in Si- 
nam, & Moluccas, a f = A 
. Quoad ejus delicatum faporem, ac medicinalem u- ` 
fum, quam maxime convenit cu iptioné 
un ma m defcriptione füpra 
data, addens, fuccum , feu vinum ex Anaflä e 
ru. promo MAN imptum , renum dolores fedare, 
urnam o + & expellere. Ipfius Nana x 
wa videtur quoque € ie p pra 
Tabula Octogefima Prima 
Nobiliffimam exhibet Anafe plantam Cam fru&u ei 
transverfim fecto, ut interna ejus e ve 
‚rum fitus ad peripheriamadpareat. € 4 o 
` OBSER- 
a a effe indigenum , & ex hare- 
ione translatum in Peruam, unde Caftiliani boa > 
Eufeb. Nicrenberg Hift. Natur. lib. 15. cap. 1. uit 
de febriften van Francifcus Hernandes,, befebryft de 
Mixicaan/e vrucht Mazatli , dewelke de Spanjaarden 
Pinea noemen, en is buiten twyfel niets anders dan de 
Ananas. 
Rocheforts Hiftotic van de Antil. meldt ‚dat in de Aj. 
tillis , of Carybifche Eilanden , de Anafa ook waffe, van 
drie of vierderley zoorten , waar van die voor de befte gebore 
den werd, die van de Franje Coloniers aldaar La Renetté 
genaamt is, De bladeren zullen een dwers band breed 
zjn, de vrucht buiten bm met veele kleene bloempjes tus. 
[chen de fchubben bezet , dewelke in de Zon een weerfchyn 
geven, als een Regenboog. De ftruik draagd ook mao 
eens in zyn leven. 
Uit de rype, en balf verrotte vrucht maken dà Inia: 
ders aldaar een Wyn, zoo zoet als Malvazey , als mede een 
weeke. Marmelade, xynde een van de wel/makelykfte din: 
gen, die men uit Indiën brengt. Ze zegt ook door ee. 
nige ervaringe bewezen te zyn, dat bel zap de geeften 
"an 't bart verquikke , de mage verfterke, dé val ing 
benéeme , en den appetyt wederbrenge, Hy belpt ook 
wonderbaarlyk de Graveelige , beneemt bet opbouden van 
t wateren, en breekt de kwaadbeid van 't venyn Gc. al : 
*t welk aan de Ooft-Indifcbe Ananas niet geprobeerd is 
bebalven dat ze een verbitte, en verbuisde mage kan ver. 
SZ , en zoo delevensgeeften opwekken , ook water doen 
tollen. ; 
Voorts is nog een ander gebruik in Oofl-Indién van dé 
Ananas bekend, doch meeft van de wilde , uit wiens bla: 
deren gaarn gemaakt werd, zoo wel fyn als grof. Men 
neemt de lang[ie bladeren van de wilde zoorte, droog, 
die eerfl, en laat ze dan in water totten, 200 kan men 
lange dradén daar uittrekken, gelyk men met Vlas, of 
Kennip doed. Dezelve werden met Cattoen-gaarn gemengd, 
getweernd, en zeker geweef daar uit gemaakt, De grofs 
Jie neemen de Maccaffaren, en Boegis tot regenrokken 
van groote luiden, de fynjie tot neusdoëken in Bengalen, 
en elders, : x ; 
. Om de krabben aan de voeten , en bet Cadal te gene: 
zen, neemd gebeel jonge ; of balfwafJene Anana[fen , [myd, 
én floot die kleen, bind ze met een ander breed blad op 
bet Cadal een gebeele nacht, zoo zal bet vel zoo dun daar 
van werden, dat men al bet Cadal (zynde een fcbubbige 
en kalkacbtige materie) affchrappen kan, maar op de 
krabben moet men ze warm maken, en met éen blad van 
Aron op de woet-Zoolen binden, en als ^t koud werd; tel- 
kens weder. warm maken , zòo beet men 't lyden kan, 
én voorts éen gebeele nacht daar op latén. Dit zalde 
ikke buid , en krabben zodanig afeeten , doch zonder Ee 
ten, of pyn, dat men ze mede affcbrappen kan, als kalk, 
„en de voet-zoolen eindelyk zoo dun werden, dat menin twee 
dagen daar op niet gaan en kan, doch allenskens werden 
Ze weder bard, en de krabben zyn weg. E 
. Daar is nog een ander wilde Ananas, van de regte 
ory wat SEH een boomagtige beefter , en anders 
niet dan de Pandanus littoreüs, of keker , wiens ge 
Jagten boven lib.6. dan*t eind befcbreven zyn. — 
Ik befluite dan, dat Ananas een Ooft-Indifche plante, 
en naam is, van de Portugezen aangenomen, en overge 
voerd in Brafil , wiens ontdekkinge veel later is dan die 
van Ooft-Indién, gelyk ze ook in Weft- Indiën baat byzone 
or ero beeft. e uff qe 
och bier tegens fcbynt te firyden, het getuigeni[Je van 
de Heer Pifo. deir lib. = gie 37. nf van oud? 
bieden in Te geboord te hebben, dat bare ech? 
e Portugeeze Nana genaamt, in Brafil oorfpronkebykzy» 
en uit dat-land 4 Sain in Peru, hee pele de Cafti- 
lianen in Ooft-Indién gebragt hebben, te 
va Hifpania eerft in de Pbilippinas, van daar in Sinas 
en in de Moluccos. ` > E ud 
` Aangaande haar lekkerny, en medicinale gebruik; komt 
by met de bovenftaande befcbryoinge meeft overeen, daar 
by doende, dat de zap, of wyn uit Ananas gemaakt , 1n. 
Kleene menigte gedronken , de pyn in de nieren Die, de 
watergangen opruime , en den uryn dryve. Zyne Nand 
ri E mede overeen te go ui Pandanus lito- 
CUS n E ; ys 
L2 : 
we: LL : tie 
De ten en tachtig ffe. Plaat 
Vertoont de zeer vermaarde Ananas-plant met zyn cht, 
` A door midden gefneden, op dat zyn binnenfte fubftan- 
tie, en de plaatzing der korls aan de hoeken gezien kan 
worden, 
AAN: 
