‘6 HERBAR II AMBOINENSIS Liber VIII: cap. XLV, 
Nomen. Latine Blitum fruticefcens. Malaice Bajang . 
Befaar , & Bajang Pobon. Javanice Pautsja, feu Pant- 
sje Lobo. Ba eyice Bajam Loubur: x a 
Locus. Crefcit in Java, Baleya, & Amboina, hic 
autem raro obcurrit, atque tantummodo hic & illic 
unus alterve ftipes prope arva edium. à 
Ufus. Apud Tavani > & Baleyenfes eft Sajor ole- 
raceum , quod coquitur , fed femper aliis mixtum 
foliis; folum enim infipidum eft. Radix cum aceto 
aqua fubaéto , & pauxillo aluminis contufa , & ex 
preffa , ipfiusque fuccus per nares adtraétus, phlegma- 
ta vehementer extrahit , Cephalalgiam curat ex tali 
cauffa ortam. Hoc adhibent Baleyenfes in pueris , & 
puellis fuis, fi inter laborandum fomnolenti fint, quum 
fenfus valide adficiat. Folia quoque inponuntur cali- 
dis ulceribus , & Apofthematibus , ut maturefcant , & 
aperiantur. Eadem folia in copiofa contrita aqua 
propinantur in variolis expellendis , unde & vulgo 
Oebat Lute Lute vocatur. : 
Naam. In’t Latyn Blitum fruticefcens. Zn’ Ma” 
leyts Bajang Befaar, en Bajang Pohon. In Favaans 
Pantsja , of Pantsje Loho. Op Baleys Bajam Louhur 
Plaats. Het waft op Fava, Baly, en Amboing doi 
bier is ’t weinig te vinden, bier en daar een ftok in de 
erven by de buizen. 
Gebruik. By de Javanen, en Baleyers is bet een kooks 
Sajor, doch altyd met andere bladeren gemengd, dant 
alleen is bet onfmakelyk. De wortel met gewaterden An 
zyn, en een weinig Ajuin uitgeduwd, en in de gen So, 
gehaald , trekt geweldig veel fluimen uit, en geneeft bee- 
te Hooftpyn daar, van komende. Dit gebruiken de Baley: 
ers aan bate jongens, en meiskens , als zy in ?t werken 
Jlaperig zyn , om dat bet wakkere zinnen maakt. De 
bladeren werden ook gebruikt op beete zweeren, en Apo- 
fiemen, om die te rypen, en open te trekken, Dezelve 
bladeren in rykelyk water gedreven; geeft men te drin- 
ken om de kinderpokken uit te dryven, daarom bet by de 
gemeene man Oebat Lute Lute genaamt werd, 
4 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
QUINTU M. 
Amarantus. Bajang Cabecette. 
Marantus congener eft Blito, femper major; & 
A altior excrefcens, florem gerens emarcidum , cu- 
jus quatuor obfervavi fpecies hoc in capite de- 
{criptas. 
Primo Amarantus Faponicus elegantiffima fpecies; 
orta ex femine Japonico, ac Batavie plantatur in,ol- 
lis, & ciftis ornamenti gratia. Frutex ejus binos pe- 
des altus eft; multis caulibus ex radice excrefeens. 
Caules hi angulofi funt, ftriati, ex viridi, & purpu- 
. reo colore diltinéti. ' 
Folia cum illis Perficarie conveniunt, fed paulo 
majora funt, quedam penitus viridia, quedam fupra 
virentia , fubtus purpurea, quivis autem caulis in 
fummo mirum profert florem , palmam latum , & 
in multos lobos diftin&um inftar collarium antiquo- 
rum Germanorum, vel uti Pancreas ventriculo vac- 
carum nectitur, eftque elegánter ruber, feu Carmes 
fini coloris ; atque inferius ex fquamulis, fuperius ex 
apicibus componitur. Aliquando lete purpureus eft, 
& infra ad caulem albicans, ubi & fqamulz certas 
formant filiculas, in quibus latet femen nigrum, ac 
fplendens, uti in vulgari Blito, fed quod majus eft ; 
ac facile quoque decidit, & progerminat. 
Hujus floris circinne miro decurrunt modo: fuperi- 
us extenfz , omnesque cauli neétuntur per anguftos 
tubos: Odor non eft notabilis , vel faltem ftramineus. 
Abruptusque flos diu purpureum fervat colorem , tan- 
dem marcefcit, ac porro ifta forma incorruptus ma- 
net, inftar ficce fpica. a 
Secundo Amarantus vulgaris multo altior excrefcit 
ad altitudinem feptem, & octo pedum, longos emit- 
tens laterales caules mox füpra radicem, qui firmi 
funt, ftriati, ac fere lignofi, ex viridi, & purpureo 
colore mixti. Tenera folia cum illis Sajor Bajang 
conveniunt, fed duplo, & triplo majora, $labriora, 
füperne virentia, & inferne purpurea, vetufta vero 
fuperne quoque rubent , feu obfcure rubent inter- 
mixto viridi colore. Superiora. & inferiora caulis 
folia anguftiffima funt, & longiffima, Flos cum illo 
precedentis plantz convenit, palmam quoque latus , 
ejus vero lobi funt craffiores, & rotundiores , palli- 
ioris carmefini coloris, criftamque galli, magis re- 
erunt, inferius ad caulem magna ex parte rugofi, 
ac fquamofi , albicantes, fimilique nigro, & fplen- 
dente femine referti , quod magna copia excidit, fi 
conquatitur, nullum quoque fpirat odorem hic flos, 
purpureusque ejus color poft tres dies pallefeit. 
_ In incultis, & defertis crefcit hortis, prediis, & 
faxofis locis circa mare, fi humida modo fint, in il- 
lis vero, qui in tam gracilibus crefcuntlocis, acfpon- 
te proveniunt , flos parvus eft, non in cincipnos, fed 
in caudas, & fpicas divifus, uti fubfequens fpecies. 
Con- 
ABV, HOOF DST Bx. 
De Indifche Amarantus. 
E Amarantus is een. mede zoorte van Blitum, Ou 
grooter , en booger op/chietende, met een onverwels 
kelyke bloem, waar van ik vier zoorten aangemerkt; 
en in dit capittel befchreven beb. 
De eerfte Amarantus Japonicus is de /choonfte zoorte ; 
voortgekomen van zaad uit Japan gebragt, en werd op 
Batavia in bloempotten , en kiften tot. een rariteit geplant, 
de firuik is omtrent twee voeten hoog , met veele jtam- 
men , of fielen uit de wortel opfchietende. De flelen zjn 
boekig , geribd, wit den groenen, en peerzen gemengd, ` 
De bladeren gelyken > van Perficaria , doch ruim 
zoo groot, zommige gebeel groen, zommige boven groen, 
en Lec Ds. dir ps zyn top “rade een rare 
bloem, wel een band breed, uit veele o n 
lyk de kragen van de oude Duitftben , of gelyk bet Pane 
creas aan de mage van de koebeeften , (ham Cafmozyne 
food, beneden van kleene fcbubbetjes , boven van fpitsjes 
emaakt. Zomtyds iffe licbt-purper , en beneden om 
teel witagtig , alwaar de fcbubbekens zekere buiskens mae 
ken, daar in zwartblinkend zaad fcbuild , gelyk aan 't 
gemeene Blitum, doch grooter, dat mede licht uitvalds 
en voorticeld. — een 
De krullen van deze bloem loopen zeer aardig door mal- 
kander boven uitgebreid, en alle aan den Deel vaft, met 
finalle -balaen. De-reuk is niet merkelyk , of immers 
firooagtig. De afgebrokene bloem beboud langen tyd bar 
re purpere coleur , eindelyk verblecktze, en blyft voorts 
in dezelffte gedaante onbedorven, gelyk een drooge aart. 
De tweede Amarantus vulgaris fcbiet wel hoger ops 
tot de boogie van zeven, en acht voeten, met lange zyde- 
takken , die mede kort boven de wortel beginnen , ftyf, 8% 
ftreepi, en fcbier p uit den groenen, en peer- 
zen gemengd. De jonge bladeren gelyken die «an Sajor 
Bajang , doch wel twee, en driemaal grooter, gladder s 
boven groen , en onder peers , doch de oude werden boven 
ook roodagtig , of met donker-rood , en groen gemengd. 
De bovenfie, en onderfte aan den flam zyn de finalfte, 
en langfte. De bloeme gelykt de voorgaande , mede een 
band breed, maar de lobben zyn dikker , enronder , blee- 
p V ebrios , €n een nie elyker , beneden aan a 
eel een groot einde ruig, of /chubagtig, witagtig, 
met diergelyke zwart, en blinkend Es Poms Aa dat 
mei menigie uituald, als men ze fcbud, daar is 00% 
ganifch geen reuk in debloemen, en baar purper verbleekt 
na drie dagen. ies l SC 
Het waft in ongeboude, en verlatene tuinen, hoffte- 
den, en. eenagtige plaatzen omtrent de Zee, als er maar 
vogtigheid onder is, doch Aan die, welke op zulke magere 
jpiaatzen , enint wild avafJen , blyft de bloem kleen , niet 1 
krullen , maar in fleerten, of aniren verdeeld, gelyk de 
volgende zoorte, Daar 
