VHI Bock. XLV Hoofi?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Contra per, culturam in hortis magnitudinem , & 
latitudinem fere adquirit Japonenfis, unde fere con- 
cluderem , cunctas Amaranti fpecies non differre nifi 
cultura, & folo, uti hee & fubfequens fpecies tales 
habet varietates, ut dubitandum fit, ad quas redu- 
gende fint, nil autem refert, quum easdem habeant 
vires. 
“In infulis Indie Occidentalis plures alie obcurrunt 
Amaranti fpecies, ac varietates, que formam fuam 
adeo mutuant , ac variant 4 ut nulla ipfis certa tribui 
offit fpecies, immo memorata Quinua, quam ma- 
gni Clufii auctoritate ad Bliti fpecies fupra cap, 42. re- 
tuli, potius eft Amarantus 
Tertio Amarantus caudatus, feu Cauda felis, Ma: 
laice Bajang Eckor, Kutsjing non altior excrefcit vul- 
gari Blito, paucos erectos emittens caules. Folia e- 
jus longa funt , & angufta, omnino fimilia illis Perfi- 
cariz , fed nullis maculis notata , pallide virentia ; 
uedam etiam flavefcentia; fummis: caulibus incre- 
cunt Se digitum longe, & craffe inftar caude 
felis, fimilibus ex fquamofis petalis formate, in qui- 
bus femen obcluditur nigrum , ipforum vero color 
pallide purpureus eft, que vero fponte proveniunt , 
& filveftres, fünt albicantes, Plerumque fponte cre- 
fcit in defertis hortis in arenofis areis, fimulque hu- 
midis, uti ad luminum ripas, & in litore, raro enim 
ipfi conceditur locus in cultis hortis; Spica hac ple- 
rumque fimplex eft, fed pingui crefcens folo adpen- 
dices format; minores spices reprefentantes , color- 
que magis purpureus eft, . E xi 
y Quarto. Amarantus verficolor Eu Bajang Caffomba , 
quatuor & quinque pedes altus eft, raros & rectos e- 
mittens caules; Folia ejus elegantiffima & mirabiliffi- 
ma funt omnium plantarum, fupra enim defcripfimus 
quidem folia arborum & fruticum bicoloria , uti in- 
ter arbores eft Gelala alba, inter frutices Codieum , & 
Cabi Cabi , hujus autem tricoloria fünt; fed non omnia, 
inferiora enim & vetuftiffinia obfcure virent ; fupre- 
ma maxime lutea , media vero eleganter pitta funt ex 
viridi; rubro & luteo colore, fed infuper quam ma- 
xime finuofa & rugofa, quod elegantiam magma ex 
parte perdit. yi : 
Flotes ejus funt fpica tenues feu cauda , plures fi- 
mul locate , mediaque femper longiffima eft, intenfe 
carmefini rubri coloris, parumque inflexa : Semen eft 
uti in prioribus. _ 
Hujus & varietas eft; cujus folia obfcure rubent , 
intermixto pauco viridi colore, angufta inftar tertiz 
fpeciei. Flores ejus funt caude pufille , carmefini 
rübri coloris üti prioris, 
Nomen. Omneshz fpecies Amarantus vocantur Grae 
ca voce; quum flores ipforüm non marcefcant ; binis 
autem prioribus fpeciebus proprie hocce. competit 
nomen. Malaice Baja . Cabegette Portugallico. voca- 
bulo, feu potius vero Malaico Rara ayam, juxta for- 
mam criftz galli. Tertia fpecies eft Amarantus pee 
tus feu Caudatus & Cauda felis, Malaice Bajang Eckor 
Kuisjing, i. e. felis caude. Quarta fpecies Amaran- 
tus verficolor & tricolor. PLINIO Sympbonia. Malaice 
Bajang Caffomba, & Bajang Bonga, quum tota planta 
florem reprefentet. Belgice Papegaye-kruyd feu Pfit- 
taci berba, quum ejus folia piétas iftius avis referant 
alas, "à e ` 
3 Tau Prima fpecies in Amboina ignota eft; fed 
copiofior Bataviz , fecunda & tertia Socios in quibus- 
dam Amboinz obcurrit locis , fed tricolor raro , quam 
copiofam vidi in ‚Manipa, in ruderibus antiquis, & 
in Cerama prope Tanuno, fponte enim amat crefce- 
Te magis quam in hortis. EE af 
us. Prima fpecies curiofitati infervit ; tres aliae 
‘oleri, licet vilifimum: habeant faporem , amas 
ricantem nempe , ac proinde contemptiffimum om- 
nium Bajangas fpecierum , unde & non adhibentur 
nifi defectu aliorüm. 
In re Medica ipfi 
fenteriz fluxum 
emoptöen , 
Pe&toris vena, 
he tribuuntur vires, flores Dy- 
iflere; ac mulierum menftrua ; item 
Kan Oriatur ex rupta pulmonis vel 
ullus alius ufus incolis notus eft. 
A Bon- 
can 
23 í 
„Daar en tegen door oeffeninge in tuinen werd ze zoo 
ghost, en breed, febier als de apunfeDe waar, uit ik 
bykans befluiten zoude , dat alle de zóorten van Amaran- 
tus anders niet en verfchillen, dan aan oefening 5 en 
grond, gelyk deze, en de naafte zoorte zulke veranderin- 
gen door malkaar maken, dat men tavyffelen moet, onder 
welke van die alle men ze brengen zal, doch daar en is 
ook niet aangelegen, want zy meeft van eene kragt zyn. 
In de Weft-Indifche Eilanden beeft men nog veel meer 
zoorten , en veranderingen van den Amarantus, die haré 
gedaante zodanig verwiffelen, en door malkander Slinge- 
ren, dat men bun geen vafte geftalte geven kan , ja de 
voornoemde Quinua, die ik ook door autboriteit van: den. 
grooten Clufius onder de zoorten van Blitum , boven cap. 
42. befchreven beb, is veel meer een Amarantus. 
De derde Amarantus caudatus, of Cauda felis, Kat- 
tefleert, in 't Maleyts Bajang Eckor Kutsjing, werd 
niet booger dan bet gemeene Blitum, met weinige en regt 
overeind ftaande takken, De bladeren zyn lank, en fmal, 
gantfch gelyk die van Perficaria, doch zonder droppen, 
bleek-groen „en zommige wat geels bebhende, Op de top- 
pen waffen aairen, een vinger lank, en dik als katte- 
fleerten , van diergelyke fcbubagtige blaadjes gemaakt, 
daar in zwart zaad fcbüild, en de coleur is bleek-purpers 
aan die in °t wild waffen, Het waft meeft van zelfs in 
verlatene tuinen op zandplekken, daar vogtigbeid onder 
is, gelyk aan de Rivierkanten , en op ftrand, want zel- 
den vergunt men bem plaats in geboude tuinen; Deze 
aaire is meeft enkeld, maar op een goede grond waffende , 
gewind ze byvoegzels als kleene aairen „en werden booger 
van coleur. 
4. Atmarantus verficolor of Bajang Coffomba, werd 
en 5 voeten boog, ook met weinige en regt opfbaande 
fielen » de bladeren zyn de fcboon[le en wonderlykfte on- 
der alle planten; want wy hebben boven wel befchreven 
“bladeren van boomen en beefters , die met’ tweederley co- 
leuren gefchilderd waren , gelyk onder de bomen de witte 
Gelala - onder de beeflers de Codiho, en Cabi Cabi, 
doch aan deze zyn drie coleuren te zien, niet aan alle, 
want de onderfte en oudfle zyn donker-groen , de boven- 
Ste meeft geel, maar de middelfte zyn fcboon. gefcbilderd, 
van groen, rood , en geel, dog daar by zeer gefronft en 
Dez: t welk al de woorfchreve feboonbeidt weder be» 
er; t. 2 ‘ ` $ : 
e bloemen zyn dunne aairen ofte fleertjes 3 ettelyke by 
malkaar flaande ; en bet middelfte altyd het lang fte 5 boog 
carmozyn-rood, en wat neerwaarts hangende: °t zaad i$ 
als aan de voorige. 
Dit beeft nog een verandering , waar aan alle de bla- 
deren donker-rood zyn, met weinig groen gemengd , /mal, 
en met de derde overeenkomende. De bloemen zyn kleene 
Jleerten , en carmozyn-rood ; als aan °t vootige; 
Naam. Alle deze zoorten werden Amarantus genaamt 
in’t Griex , van «vegens de onverwelkelyke bloeme „doch 
de 2 eerfte zoorten komt deze naam eigentlyk toe. Maleyts 
Bajang Cabegette met een Portugeefch woord , of in 
oed Maleyıs ara ayam , na de gedaante van een Hanes 
m. * De derde zoorte is de Amarantus fpicatus of Cau- 
datus en Cauda felis. Maleyts Bajang Eckor Kutsjing, 
dat is Katte-fleerten. De wierde zoorte Amarantus ver- 
ficolor, en tricolor. By Paus Symphonia, Maleyts 
Bajang Caffomba, en Bajang Bonga, om dat de gebeele 
plante een bloem gelykt. Op ’t Duitfcb Papegaye-kruyd, 
om dat de bladeren gelyken de gefchilderde vlerken van 
dien Vogel, . 
Plaats, De eerfte zoorte is in Amboina onbekend , en 
maar op Batavia te zien. De ode en yi zoörte heeft men 
bier en-daar in Amboina, maar bet Papegaye-kruyd zel- 
den, bet welk ik veel gezien hebbe op Manipa, en dat op» 
otide puynbopen , en op Ceram by Tanuno , want bet-avil 
liever in't wild «va[Jen , dan in de tuinen. RD 
Gebruyk. De eerfle zoorte diend maar tot eenrariteyt, 
de andere drie zoorten tot moeskruyd , boewelze de flegtfle 
wan fimaak , bitterachtig, en dierbalven de veragıfle zyn 
onder alle Banjangs-zoorten ‚daarom men ze ook niet neemd 
dan by gebrek van andere. 
In de Mediceynen werden bem deze Ce toegefchre- 
ven, dat de bloeme opdrogen; kan de bloedloop des buyks y 
en der Vrouwen Maandjlonden , als mede bet bloedfpou- 
wen, als bet zelve komt van een geborften adertje im de 
bor ft of longe. Ander gebruik is by de Inlanders nog met 
ekend. 
Gg3 Bontius 
