238 
A Bontio libr.6. cap. 5 1. defcribitur Betonica frutice» 
feens, ex cujus verbis non aliter concludere poflum , 
quin intelligat Amarantum , vel Blitum tricolor , excep- 
to quod nullus Amarantus vel Blitum flores gerat cya- 
neos, fi autem ejus Salvia Indica feu Sombong cyaneos 
quoque habeat flores, tum per-hanc vocem flavefcen- 
tem colorem intelligere oportet , hullum enim Som- 
bong cyaneos unquam produxit flores, ex hoc quoque 
Puimonariam facit ob foliorum maculas, vel quod 
ejus decoctum adhibeatur contra pulmonis morbos; 
Hemoptöen, Phthyfim, & Afthma,qui omnes mor- 
bi vulgo Sackit Hati dicuntur. Foliorum fuccus €x- 
preffus conducit etiam ad morfus ferpentum , [corpio- 
num, & Millepedum &c. 
Tabula Odlogefima Quarta 
Amarantum exhibet Indicum crifatum, qui ef Amarantus 
capitulis fubrotundis lateralibus, foliis lanceolatis acumi- 
natis. H. Cliffort. p. 444. qui Amaranto tricolori vulgo 
jungitur a Linneo. e ; 
WE. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII. cap. XLVI; 
Bontius libr. 6. cap. 51. befcbryft een Betonica fru- 
ticefcens, uit wiens woorden ik anders niet befpeuren 
kan, als dat by een Amarantus of Blitum verficolor 
verftaat , bebalven dat geen Amarantus of Blitum 
blaauwagtige bloeme beeft , doch zoo zyne Salvia Indi. 
ca of Sombong ook Cyaneos flores beeft, zoo moet men 
door dit woord licht-geel verftaan , want nooit eenig Som. 
bong met blaauwe bloemen gezien is; by maakt ook een 
Pulmonaria daar van, wegens de plekken op de bladeren 
om dat zyn decoëtum gebruykt wort tegens de gebrecken 
der longe , bloed/pouwen , teering ; en kort aa[Jem , alle welke 
gebreeken de gemeene man Sackit Hati noemd. Het za 
uit de bladeren geperft , diend mede tegens de beten van 
Slangen, Schorpioenen , en Duizendbenen 9c. 
De vier en tachtig fle Plaat 
Vertoont de Jndifebe gekamde Amarantus , welke is de 
: Amarantus met rondagtige zyde- hoofdjes, ofte bloem 
knoppen met lankwerpige puntige bladeren van de Hy 
Clifort. p. 444. welke by de driekleurige Amarantus ge- 
voegt wert van Linneus. . 
E 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
SEXTUM. 
Trongum bortenfe. Trong. 
Rong eft Solanum Indicum efeulentum , quod in’ Ins 
dia ad: cibum adeo familiare eft ; quam apud nos 
Cucumeres , cujus tres funt fpecies, una dome- * 
ftica’, binequefilveftres; ^ ^ À ' 
Primo -Trongum bortenfe feu domefticum arbufeule 
formam habet , tres-pedes altum , paucos emittens li- 
gnofos ,'incurvos , & extenfos ramos ‚quibus infident 
folia rara ac fimplicia. H&c cum illis conveniunt 
Solani bortenfis Europeorum, quinque fexve pollices 
longa, quatuor lata digitos , vetuftiffima vero minora 
funt, ad ofas finuofa, & angulis protuberantibus au- 
Eta, qui vero non profundi: vel regulares funt, qui 
character eft omniüm Solanorum , quod una nempe 
- folii dimidia pars prope petiolum+femper brevior fit 
altera , ue porro rugofa, feu ad tactum arenofa 
quafi, & pallide virentia. © 0° 0 ad 
« "Flores folitarii locantur, & in quibusdam locis rari, 
expanfi inftar ftellularum hexagonarum, coloris late 
purpurei ,'cum tubo medio , cui totidem junguntur 
ftaminula. - 
Fructus formam habent minorum Cucumerum , in- 
ferius autem anguftati funt - ubi barbato infident peri- 
carpio, fuperius lati, xcd naturz & coloris; nam 
Trong Mera, feu fufcum Trongum fru&us gerit quin- 
que pollices longos , externe glabros ; plerumque pal- 
lide violaceos inftar Rapbani majoris, folia non mul- 
tum differunt , fi vero rite adtendatur , illa fufcze 
fpeciei obfcure virent , albz pallida, & mortuis quafi 
maculis adfperfa. : 
Trong Puti, feu Trongum album majores gerit frü- 
&us , inftar vulgaris nempe Eé ; albos, & gla- 
bros externe, vetuftiores vero flavefcunt, corticem 
Set duriorem , qui pro femine relinquuntur & fic- 
“Hee alba fpecies tres iterum habet varietates, ma: 
xima enim & albiffima ; Trong - Tsjina vocatur ; cujus 
fructus femper albus eft , feu in fumma maturitate fa- 
oe » alba An SE fpecies minores: gerit fru- 
us, qui in Juniore etate prope pericarpium:aliquid 
fufci habent , in fene@tike-davefcanr = Sense 
= interne a ei ` = ein En 
"Trong "Tamatte tertia. alba-fpecies eft, raroque ob- 
currit, fructus gerens rotundos inftar Zëss 
Sinenfis, externe albos , & per longitudinem fulcis 
notatos, inftar Peponis minoris, feu fiu&pum Pomi 
amoris. Mälayenfibus Tamatte didi. see =- 
Omnes hz fpecies interne coc EN bem, 
Je 
molliorem illa Cucùmeris , ac refertani siii] 
nis & albis. » minibus ple 
* © Fructus 
* 
XLV HOOFD S TU K. 
Het tamme T rong. = ña 
' dién zoo gemeen tot de koft als by ons de Komkommers, 
` waar van men 3 zoorten beeft, een tamme , en 2 
wilde: 
3n Trongum hortenfe of de tamme Trong , beeft de. 
edaante van een boompje, 3 voeten boog , met weinige 
outagtige , kromme ‚en uitgebreyde takken , daar aan wei- - 
nige en enkeldé bladeren fiaan. Dezelve gelyken die van 
bet Europifthe Solanum hortenfe, oyf en zes d 
lank, vier vingers breed „doch de oudfte zyn kleender „aan — 
de kanten met bogten, en uitfleekende boeken , doch niet 
diep noch‘ ordentlyk ; vertonende duidelyk bet merkteeken 
van alle Solanums , te weten , dat de eene. belft van "t 
blad agter by den feel altyd: korter zy dan de andere belft, 
ruyg, of zandig in’ aantaften, en doods-groen. ` — 
` De bloemen flaan enkeld „bier en daar weinige „als zere 
hoekige fterretjes, licht-purper van coleur ‚met een 
in de e zoo veel fLiletjes in Raan. 
De wruchten bebben de gedaante van kleene Komkom ` 
n agter [mal ‚daar zy in een gebaarde kelk _ 
Jiaan, en vooren: breed, van tweederley aard en coleur, 
want de Trong Mera of bruyne Trong, beeft vruchten, 
mers , doch zyn 
5 duymen lank, van buiten offen, glad, doorgaans licht- 
violet , als Rammanaffen. De bladeren «erjcbillen niet 
veel, doch als men naauw oplet , bewind ‘men die van t 
bruyne geflacbte , donker-groen:, die van ^t witte bleek- 
groen, en met doodze plekken bezet. Ge ; 
-Trong Puti of witte Trong; beeft grooter orachten, 
de weten als een middelbare Komkommer , wit , en glad 
van buiten, doch in den ouderdom worden zy geel, beri 
agtig van fchelle y en die laat men om zaad te dragen. 
‚Deze witte beeft weder driederley veranderingen, want 
bet. grootfte en witfte is bet geene men Trong Tsjina 
noemd, blyft altyd wit of in den ouderdom bleek-geel , bet 
witte ée SS blyft Rleender van vruchten, 
diein baar, jonkbeid by de kelk wat bruyns bebben , in den 
ouderdom worden xy geel, en bebben meer korls van bin- 
men. weer ren. as HF A Ya 9 Ern HI o £ 
BN NEN HOME.» i IE ZR 
"Trong Tamatté ts de ade witte zoórte „en werd wei 
nig gevonden , rond van vruchten, al een Sineeze zoete 
appel „ van buiten mede wit, en in de lengté met voorens 
afgedecld y gelyk een kleene Pompoen; of de orucbt Po: 
mum amoris; By de Maleyers T'amatte genaamt. ` 
Alle deze zoorten. bebben van. birihén een-waterachtig 
vleefch , weeker dan Komkommers, en vol dunne, platte, 
en witte zaden. : Zy 
^q Rong is een Indiaans Solanum efculentum , in In? 
