544 HERBARIIAMBOINENSIS Liber VII cap. XLIX; 
autem lachrymantur & clamitant , alii inquieti fant, 
mirasque formant corporis commotiones , donec in 
fomnum incidant, vel foporofi quafi garrulentur , fed 
hac omnia fine ingenio vel memoria peraguntur, in- 
terea {corte tales cum concubinis rem habent, ac per- 
agunt, quz volunt, ac licet hec confpiciat jpfé ma- 
ritus , non afficitur , nec aliquidyrecordari poteft, 
quum ad fe redeat, putans, fefe dormiviffe. Per ex- 
perientiam edocte {unt hoc adeo temperare toxicum, 
ut hzc infania in quibusdam per viginti quatuor ho- 
ras, in aliis per aliquot modo horas, in aliis vero ad 
quatuor fexve perduret dies. 
Atque hzc familiaris ars eft Goe,tam per Portu- 
alas mifticas ; quam indigenas mulieres, ac licet 
Bees ple&antur pcena, fi detegantur, hanc tamen 
relinquere nolunt artem. Nee moe 
In hisce Orientalibus infulis hec crimina non itan» 
ftituuntur, nec opus clt ea addifcere, vel quomodo 
quidam nebulones Zythopeople cerevifiz admifceant, 
licet per 4600 milliaria ab India habitent , ut convive 
inebrientur. . 
Hac tantummodo hic conmemoro, ut Dutre vires 
& operationes cognofcantur , ac quis fibi ab ea ca- 
veat. 
Remedia , que Portugalli contra hanc adhibent; 
nulla funt, quum hilaritas tantum fit fatuitas , hzc 
enim pierumque fponte difparet intra femi diei fpa- 
tium , fi vero infania fit longioris temporis, Portugal- 
lici Medici primo exhibent vomitorium ; ut reítans 
femen educatur per fuperiora, & per inferiora acres 
injiciunt clyfteres, dein zgrum ligant , ac fortiter ip- 
fius artus fricant , vene fectionem inftituunt, ut & 
cucurbitulas figunt. Indici vero magiftri; qui non a- 
mant fcarificationes vel Vene fectiones, tanturffmo- 
do vomitoria dant, fortes inftituunt frictiones, & ar- 
cus ligant, fique hoc non fuccedat, egrumtepido inpo- 
nunt balneo, ac fudores fortiter dein promovent. 
Poft vomitum ipfi exhibent vinum vel debilem po- 
tum Arack, in quo aliquid Piperis ac Cinnamomi eft 
infufum , ac tandem gallinarum carnem. 
Chriftopb. Acofta fcribit, in iisdem regionibus vete- 
ris nempe Indie binas alias obcurrere Dutre fpecies, 
uas hic tamen non obfervavi, formam habentes ac 
olia vulgari fimilia; flores quoque ejusdem funt for= 
mz ,fecunde vero fpeciei effent lutei , & in fundo 
purpurafcentes. Tertie fpeciei flores magis cum Hyo- 
fcyami conveniunt.-- . 
Utraque ifte fpecies ibi non adhibebantur-mtü-ad — 
mortem jn dam: Bracmani tamen ex femine lu- 
tex fpeciei pilulas noverant preparare, in Diarrhea 
& Dytenteria cum ardentibus febribus, quam maxime 
utiles , quarum compofitionem apud memoratum vide 
auctorem , uti & in Clufii adnotationibus in iftud ca- 
put, ubi & Stramoniam Auftriacam oblongos geren- 
tem fructus defcribit. l 
Radicis drachma in vino adfumpta profundum ad- 
fert fomnum miraque infomnia. Semen per noctem 
in aceto maceratum, ac dein in pulticulam contritum 
Herpeti inlinitur Miliari , uti & Phlegmoni prorepenti, 
intra duorum triumve dierufn fpatium inde cu- 
rantur. . In Amboina vidi recentia ejus folia Phleg- 
Moni inpofita, ficcaque recentibus iterum mutuata. 
Frane.-Pyrardus per naufragium in Maldivas de- 
latus, ze per aliquod moratus tempus, fcribit per 
infanam herbam multas puellas iftarum in- 
fularum fuiffe (tupratas & inpregnatas , nefcientes 
a quonam, quz enim homines in hac peragunt infa- 
nia, obliviscuntur, quum iterum ad fe redeant, vel 
fi forte quedam eer putant fuiffe infom- 
nia. Obíervavi quoque, infaniam per banc herbam 
tam cum Lethargo & infomniis fuiffe fociatam, 
quum vero ipfus operatio ceffaverit, tantam noxam 
non adtuliffe ingenio , quantam Ginji fupra deferi- 
pum... B. : 
c c mei" iptores teftantur "neminem ex 
fac inthe. vel thargo mori, alii tamen func, di- 
centes" fefe expertos fuifTe ,. fucci vel feminis hu- 
jus drachmam propinatam homines enecafle, 
-Quum 
nen te lachen „en vrolyk te zyn, zommige te builen en fcbrepu. 
wen, andere te woelen , zeldzamie grimasjes te maken, tot 
dat zy in flaap vallen, of al dutignde met zig zelfs pra. 
ten, dog alles buiten verftand y ondertu[fcben fpeelen dè- 
Hoeren met baare Pollen mooy weer, en al ziet bet de 
Man, weet by egter daar van niets te verhalen, als 
wakker word , als latende bem voorftaan, dat bet een 
droom geweeft xy. Zy weeten bet door de ervaringe zoo ` 
te temperen, dat deze dolligbeid by zommige een etmaal 
by zommige eenige uren , by andere ook 4 en 5 dagen 
duurd. 
Het is een gemeene kunft te Goa , zoo wel by de Pops 
tugeeze Mixtizen als Inlandfcbe Vrouwen , en of "er wel 
Jcberp regt over gedaan werd, als °t uitkomt, zoo am >" 
zy egter daar van nièt af te Jcbrikken. ee 
In deze Oofterfebe geweften weet men van deze [chel- 
meryen zoo niet, en "t iy ook niet nodig dezelve te leren, 
nog ook boe bet zommige fnoode Brouwers gébruyken (al 
wonen zy 3600 mylen van Ooft-Indién ) onder baren 
drank, om de gaften dronken te maken. 
Dit werd dieat bier befcbreven , om de werkinge 
van de Dutra te leeren kennen ‚en zig daar voor te waga 
ten. 
De remedien , die de Portugezen daar tegens gebruiken, 
zyn voor eerft niet met al, wanneer de vrolykbeid maar 
in zotbeid beflaat, want dat gaat gemeenlyk van zelfs 
over binnen een halve dag, maar zoo de dolligbeid langer 
duurd, en fwaarder is, zoo gebruiken de Portugeze Art- 
zen voor eerft braakmiddelen om bet refterende zaad weder 
uit te brengen door braken , van onderen fcberpe clifteren, 
daar na binden zy en wryven de leden ftrengelyk, zet- 
ten koppen, em aderlaten. De Indiaanfche Meefters , die 
van koppen en laten niet houden; gebruiken Jugis braak- 
middelen, fterke wryvingen, en binden der leden ¿en zoo 
het daar mede niet overgaat , zoo zetten zy den Patient in 
“warm water, en brengen bem tot flerk fweeten: Au ^i 
braken geven xy bem «wyn of flappen Arak te drinken, 
daar in wat Peper en Caneel gemengd xy „en voorts Hoen» 
dervleefch te esten. z 
Chriftoph. Acofta /cbryft , dat in dezelve Landen 
van Oud- Indien nog 2 andere zoorten van Dutra zyn, 
die tk bier niet Leg: bebbe , van maakzel en bladeren de 
gemeene gelyk;de bloemen zyn ook van dezelfde gedaante, 
dog die van de tweede zoorte zyn geel , op den grond wat 
rood, Die van de 3de zoorte , komen met bloemen van 
Hyofcyamus meer overeen, 
die-weonten werden aldaar niet gebruykt dan om 
te dooden. Egter wijten de Bramines SZ bet Ge van de 
geele eenige pillen te maken, die zeer geprezen zyn in 
“buyk en bloedlopen , daar beete koortzen onder lopen, wel- 
kers compofitie ziet by dien Autheur , als mede in de aan- 
teykeningen van Carol. Clufius op "t zelfde Kapittel, 
daar by ook een Stramoniam Auftriacam met lankwerpi- 
ge vruchten befcbryft. 
Van de wortel een dragma in wyn ingenomen, brengt 
een diepen flaap aan met wonderlyke droomen, ’t zaad cen 
nacht in azyn geweekt , daar na tot een papje -gewreven , 
Jmeerd men opde Herpes Miliaris y en op de rooze , 
om zig vreet, dewelke in 2 of 3 dagen daar van genezen. 
In Amboina beb ik gezien de verfche bladeren op de rooze 
with en de gedroogde telkens weder met ver/che te ver- 
willelen. 
rangois Pyrard door febipbreuk in de Maldivas vere 
wallen , en aldaar een tyd lang gewoond bebbende, f 
dat door de Soranei Mut-ol of dol-kruyd , veele Dog- 
ters in dexelve Eylanden befwangerd werden, zonder dat 
zy weeten van wie, want al wat de menfch in ded er? 
zinnigheid doed , vergeet hem, als by weder tot zig zelfs 
komt , ofte bet weinige, dat by er van onthoud, acht 
voor een droom. Zoo beb ik ook bemerkt , dat de dolligbeid 
van dit kruyd gemaakt , wel met fwaare . „ziekte en 
drcomen £ d is, dog als deszelfs werkinge overge- 
gaan is „zoo veel letzel en fchade aan "t verftand niet toe- 
brengt als bet boven befcbreve Ginji. e 
De Portugeeze Schryvers getuigen wet, dat 'er nie- 
mand van d dolligheid en Jaapsekte dood onis KN 
ter zjn er andere „die zeggen ondervonden te bebben » 
van *t zap of zaad bet gewigte van een lood ing 
zynde, de menfcben ter dood brenge. De 
