VII Bock. XLIX Hoof. AMBOINSOH KRUYDBOEK. 44} 
uum Bande tam copiofe crefcat in plateis, hinc 
fepe noftri milites hac falluntur , qui magna ejus 
fumunt folia; ipfisque inponunt coctam Oryzam, pi- 
fces, aliosque cibos canquam orbibus} quibus ctiam 
hos obtegunt , unde cibus talis tantam contrahit 
noxam, ut omnes hunc comedentes primo vertiginofi 
evadant ‚dein cantent, & miras peragant geftationes,- 
ac tandem fomnolenti fint, licet excubias teneant, 
unde & hzc monere hic voluimus. * 
Amboinenfes ac T'ernatenfes primores aliquando fe- 
mi fcrupulum hujus feminis cum potu quodam adfü- 
munt, ut hilares fint, Moluccenfe enim femen non 
tam noxium eft Goénfi. Ejus antidotum eft hic, ut 
primo vomitum excitemüs copiofo butyro in cerevifia 
calida propinatd; manus ac pedes lavemus calida a- 
qua, iplosque fortiter ligemus. Alii acetum propinant, 
ut fatuitatem a Dutra excitatam tollant; hoc autem 
ulterius indagandum eft, in dementia enim ex Opio 
& Gingi orta, Acetum, Limonum füccus , aliaque 
acida nocent. 
 Sinenfes Chirurgi docent; Dutram. feu Bantoboe 
atrie fue easdem operationes ac commotiones cau- 
hvite , quas talis peregit ; qui ejus femen ac folia 
conlegit: Exempli gratia quidam faciem tingit nigro 
colore inftar Diaboli, OC agit inter conligen- 
dum femen gefticulationes. Hoc alicui exhibitum, 
ejus fenfus adeo conmovet; ut eosdem faciat motus. 
Alii illud no&e conligunt, veftes fuas furfum ele- 
vantes, acfi per aquas procederent, quod tum puel= 
lis exhibent, quz hoc idem die peragunt &c. ; 
Has fimilesque vires quidam forti adfcribunt ima- 
ginationi , que ex Paracelfi doétrina ex nobis exhalans 
rtem inpreffionem & alterationem aliig inpertit cor: 
poribus.. Alii id fuperftitiofüm putant. Ego meum jue 
dicium fufpendo ; Iidem porro Sinenfes dicunt, Du- 
tram qualitatem habere, fi aliquid ejus interne ingera- 
tur; cuncta alia enervare medicamenta, licet millia 
adfumerentur. Sinenfes autem folent per millia nu- 
merare, fique plurimis admifceatur ; Cunétoram vi- 
tes obnebulat , unde dictum obtinuit nomen, quam 
tamen interne adhibent contra quosdam morbos, 
* Garzias ab Orta lib. 2. cap. 24. narrat quoque , quo 
tnodo fures Goz hominibus norint exhibere Dutre 
flores ac femina, quz cibis vel potibus admifcent , ut, 
quum fint hilares, ac dein infani ; -exde» fuas fpoliare 
melius poffint. P ; 
Eujebius libr. 14. cap. 112, Cobobbe vires defcribit ; 
fed neutiquam ejus formam , putoque potius Dutram 
effe quam Tabacum. : 
. Nigra Dutra aque incoéta , atque hac cubilia de- 
purata & lota cimices fugat. Qui ab inpuris mulie- 
ribus vel fcortis infecti funt, ac Gonorrhza laborant, 
vel fimili malo, ex doctrina Ternatenfium Chirurgo- 
rum hujus radicem exfodere debent ad Orientem fpe- 
&antem; ejusque partem adfumere primo nempe. die 
fruftuluin articuli longitudinis, fecundo die binorum 
articulorum , tertio die trium, promittentes ejus cer- 
tam curationem , agrum interim oportet quzdam con» 
minifei, & ludibria peragere, Ternatenfium enim Du- 
ira potius operatur per imaginationem quam per foms 
num. Vidi homines per aliquot feptimanas immo 
menfes continua fatuitate laborantes & inpregnatos, 
fed qui parum dormiebant, ac putabantur Dutra effe 
infeCtos, mihi autem non videtur verum effe, tam 
diu ejus operationes ac vires perdurare, 
Zingiber quoque antidotum eft Dutre, uti & tener 
lappus propinatus fed viridis, uti Cajappa: Pumila, 
quod etiam prodeft aliis fructibus & fuccis , qu anxie- 
tatem & vertiginem adferunt , uti rcenti Pangio & 
Opio. Foliorum füccus cum fuligine cacaborum vel. 
cum pulligine mixtus, nigrum exhibet pigmentum, 
quo exterior fuperficies clypeorum Amboinenfium o- 
liniuntur, que dein fuperducitur vifcofo late Arbo- 
ris Pinguis & La&arie , ut fplendor ipfis concilietur, 
hec autem ars non inftituitur pro plebeis, fed pro pros 
pugnatoribus , qui per adfpe&um hujus nigri colo- 
ris hoftes quafi terrefacere & vertiginofos reddere 
putant, 
Dute 
. Dewyl *t in Banda zoo overvloedig op flraat waft ,z0@ 
werden "erzomtyds onze Soldaten mede bedrogen jdewelke 
de groote bladeren nemen , den gekookten ryft, viffcben, en 
andere koft daar op leggen „als op teljoren; ook daar mede 
toedekken , waar door de koft zodanige fchadelykbêid ont- 
fongd, dat alle die "er van eeten „verft duizelig werden ; 
daar na zoo aval zingen, en grimmasjes maken} en einde- 
lyk van de flaap overvallen werden „al Baan zy op fcbild- 
wacht, weswegen wy dit tot waarfchouwinge willen ge- 
zegt bebben. 
e Amboin/che of Ternataanze Grooten, nemen zomtyás 
een halve fchrupel of minder van "t zaad in; met eenige 
drank om oroolyk te worden, Want men acht bet Moluxe 
200 quaad niet als dat van Goa. Zyne tegenbaate albier 
is, dat men voor eerft braken maakt , met veel boter in 
Warm bier ingedronken , banden en voeten waffchen met 
warm water , en dezelve fterk binden. Andere geven ook 
azyn te drinken, om de gekbeid van Duter komende, te 
benemen , doch dit moet men nader onderzoeken , want in 
de dolligheid van Ampbioen en Ginji, konnen den. Azyn, 
Lemoen-zop ‚en andere zuure dingen fcbadelyk zm, 
.. De Sinceze Meefters leren, dat de Dutra of Bantohoe 
van baar land even zoodanige «verkingen en fratzen ver- 
oorzaken „als die geene gedaan beeft , die °t zaad ofte bla- 
deren vergaderd beeft. By exempel iemand fchilderd zyn 
gezigte met [warte verwe als een Duivel , en bedryft 
zeldzame grimasjes onder °t vergaderen van 't zaad. Dit 
dan iemand et zynde , beroerd bem de zinnen zoo- 
A dat by dezelve fratzen na doed. Andere vergade- 
ren bet 
ye gingen, ^t welk zy dan de myden geven; die dat 
. Eufebius libr. 14. cap. 112. befcbryft wel de kragten 
van Cohobba , maar geenzints de gedaante , ik oordeele 
bet veel meer Dutra te zyn dan de Tabak. 
De [warte Dutra in water gekookt , en daar mede de 
bedfteden gexva[Jcben , verdryft de Zeien Die van 
onreine Vrouwen een Gonorrbea of dierge "M befmettinge 
bebben bebaald, moeten na de leere van de Ternataanze 
Meefters „deze. wortel uitgraven ; die na "t Ooften ziet , en 
daar van innemen, de eerfte dag een flukje van een lid 
lank; de 2de dag van 2 leden, de gde dag van 3 leden, 
en beloven daar op een onfeilbare genezinge , dog moet den 
Patient ondertu[Jcben wat apen en fantaferen , want bet 
Ternataanze Dutra werkt meer cen fantazy „dan een flaap. 
Ik bebbe perzonen zien lopen eenige weeken en maanden 
lank met een geduurige gekbeid beladen , maar van weinig 
fNlaap ; die men fuftineerde , dat met Dutra vergeven wa- 
ren, maar by my is bet tot nog toe niet wvaar/chbynelyk y 
dat zyne kragten zoo lang duuren kunnen. 
Gember i$ ook een tegengift van Dutra , als. mede 
een jong Calappus gedronken, van dat groene geflachte, 
gelyk Calappa Pumila, °t welk ook belpt tegens andere 
vruchten en zappen , die benouwd en duizelig maken, als 
verfcbe Pangi en Ampbioen zelfs. Den zap der bladeren 
met roet van kookpotten of fwartzel gewreven , geeft een 
Jwarte verwe, waar mede men de buitenfle vlakte van 
de Amboinfche fcbilden beftrykt ,’twelk men daarnaover- 
Sirykt met de kleverige melk van den boom Arbor Pinguis 
en Lattaria , om de glans te geven, dog deze konft is 
niet voor Fan Hagel „maar voor eenige Voorvechters , die 
door bet aanfchouwen van deze warte verwe de V'yanden 
quantswys willen duizelig maken en verfchrikken. 
Hh 3 Een 
