248 
Secundo Capficum minus rubrum, eft arbufcula fru- 
ticofa , fefe ipfam fuftinens, quatuor, & quinque pe- 
des alta; ramos gerens denfos , inferius lignolos, 
virides , & angulofos, erectos , fed fimul fragiles. 
Ejus folia minora funt quam in precedenti, plerum- 
que enim in hisce quo minores funt frü&tus, eo & 
minora obfervantur folia, digitum longa, minimum 
digitum lata, inferius. quafi dentata, non directe ex. 
tenfä, fed finuofa, & inflexa. : 
Flores ejus albi funt uti in priore, fed minores , ple- 
rumque ex quinque acutis petalis conftantes cum pe- 
dunculis deorfum flexi. i RE 
'Siliqu& tenuiores funt, $ minores prioribus , qu&- 
dam binos, quadam tres articulos longe, vix mini- 
mum digitum crafle , fuperius acuminate inftar e- 
piftomii, quod dolio intruditur, feu uti Gafcones a- 
pud Scaligeruin comparant cum canis pene, externe 
intenfe rubre , & fplendentes, non glabre, fed tu- 
berculis, & punctulis rotate, intus replete tore fimi- 
libus, oblique, & per longitudinem locatis feminibus , 
uz oblongiora funt prioribus , ad primum guftum adeo 
ervida, & acria, ut labia, & fauces quafi exurant 
magis quam ullum Piper. Harum filiquarum longis- 
fime deorfum pendent, breviores, & rotundiores fur- 
fam elevantur, hzc quoque fpecies breves, & obtu- 
fas gerit filiquas, ita ut tres quatuorve hujus medie 
fpeciei fint varietates. : 
. Tertio Capficum minus flavum fimilis eft lignofus 
frutex, multoque minora magisque inflexa gerit fo- 
lia, ejus filique femi digitum circiter longz funt , ul- 
tra pennam craffie, feminibus quoque referte , fed 
rotundioribus quam in antecedente, primo virides, 
dein plumbez, feu ex nigro, & viridi mixte , ac 
tandem intenfelutez, Hujus {peciei plurime erigun- 
tur, quzdam longiores oblique locantur, quiedam e- 
tiam deorfum. Interfunt etiam quzdam fuperius ob- 
tufe, vix flave, fed nigricantes fere. Ita ut fi quis 
tales velit notare varietates, in India Orienrali zoue 
im poteft numerare ipecies, quam memora- 
us Gregorius de Reggio in Europa. 
Hec tertia, feu flava fpecies omnium fervidiffima 
habetur, quod & re vera comperitur, atque miran- 
dum eft, omnium Capficorum, feu Tschilis femi ma- 
turos fructus, h. e. qui ex viridi colore per nigrican- 
‘rem tranfeunt ad flavum ; vel rubrum colorem, mul- 
to acriores effe penitus maturis , licet doétiffimus 
saliger exercit, 141; hoc comprehendere nequeat , fed 
'danum a Ut hoc rite intelligatur , fciendum 
eft, hanc acrimoniam non ex fervore oriri, qui, uti 
Scaliger dicit, in maturis fructibus neceflario major 
eni fd ex corrofivo quodam humore, qui in inma- 
t i fructibus major, & acrior eft quam 
in maturis. . Omnes porro fpecies, quas in Portugal- 
lia obfervavi ex Brafilia delatas, ibi licet luxuriofe 
crefcerent , humiliorem gerebant fruticem , fed mul- 
to majora folia, ac fructus, quam unquam in India 
Orientali confpexi, filiqueque ultra digiti longitudi- 
nem, & craflitiem habebant, omnes eleganter rubrz, 
auam recordari poffum , multó minus acres illis 
Indiz Orientalis, licet intellexerim in infula St. Jago 
parvam quoque ejus obcurrere fpeciem, à 
. Hzc familia per fata propagatur femina, nullique 
ramuli , quum excrefcant he plante , abrumpendi 
fant, donec juftam adquifiverint magnitudinem , ra- 
mique fint penitus lignofi. Aliquando fubcedit, ab. 
ruptos ramos terre conmiffos progerminare fed ra- 
ro, & tantummodo calido, & pluviofo coelo. Lux- 
uriofe crefcit, fi in aperta locetur area, fepibus cir- 
cumftrutis , disque quisquiliis circumjectis. 
Nomen. Latine Capficum Orientale ad diftinctionem 
majoris Occide „quod in Hifpania, & Portugal- 
lia obcurrit , ero ars primum ab Aétuario pro- 
:du&um eft. Apud Plin. libr. 9. cap. 12. Siliguaftrum, 
& Piperitis obcürrit, que nomina multi docti hisce 
uunt plantis , quibuscum huc usque confentio, 
«uum nullam aliam. noyerim plantam, hujus Piperis 
fervorem habentem , & fimul filiquofam. Contra 
non adfentio, ab Avicenna füb nomine Zingiberis Ca- 
mini defcribi , licet non declarare poffim , quo nominé 
Tschili apud Avicennamobcurrat , puto autem , ipfuni 
tantum illas defcripfiffe res, que ipfi ex India adfe- 
TOR > ac forte nunquam vidit Tschili ficcatas fi- 
iquas. CS MT 
No- 
Sun 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII. cap, Ty 
De tweede Capficum minus rubrum werd cen bee 
Steragtig boompje, dat op zig zelfs vier, en vyf voeten 
boog fiat, digt van takken , die beneden boutagtig gras- 
groen, en geboekt zyn, overeind flaan, en mede bros 
De bladeren.zyn kleender dan aan ’t voorige, want boe — 
kleender de vruchten vallen, boe kleender de bladeren nd 
zyn in "t gemeen, een vinger lank, en een pink breed 
agter alsof zy getand waren, niet regt uitgebreid; maar 
bochtig., en gekruld. ` 
De bloemen zyn wit als aan” voorgaande , doch Ae, 
der, ordinaris van vyf [pitsjes gemaakt , met bare Jle- 
len neerwaarts gebogen. 
De houwen zyn dunder , en kleender dan de voorgaan” 
de, zommige twee, zommige drie leden lank > Schaars 
een pink dik, vooren toege/pift gelyk een zwik , die men 
in een vat fleekt ; of gelyk bet de Gafconjes by Scaliger ver. 
elyken by Hondspint , van buiten mede boog-rood, en 
Slinkende niet even, maar pukkelagtig , binnen heel uit- 
gevuld met diergelyke zaden, die [chuins , of in de leng. 
te gerangeerd leggen , en lankwerpiger zyn dan de voori- 
ge, ter eerflen proeve zoo beet, en fcherp, datz lippen, 
en. keel verbranden , meer als eenig Peper, Pan deze 
bangen de lang Be neerwaarts, de kortere , en rondere 
Jlaan opwaarts, zoo zyn er ook van deze zoorte korte, 
en jtompe , zoo dat men drie, of vier veranderingen van 
dit middel geflacht beeft. : 
, De derde Capificum, minus flavum is ¿en diergelyk 
houtachtig beefter , beeft nog kleender , en gekrulder bla. 
deren, de bouwen zyn omtrent een balve vinger lank, 
ruim een fcbaft dik, mede met zaden, die weder ronder 
zyn dan aan de voorige, uitgevuld, eerft groen, daar 
na loodverwig, of uit den zwarten , en groenen gemengd; 
ten laatften boog-geel. De meefte van dit geflachte ftaan 
overeind, zommige , die wat langer zyn, bp Jcbuins , 
zommige ook neerwaarts. Daar zyn er ook, die vooren 
Stomp: werden, weinig eel » maar blyven zwart-groen. 
y 
In Jumma die op diergelyke veranderingen wil zien, die 
kan er in- Ooft- Serie BEE E m orto Ed ze ES de 
‘voornoemde Gregorius de Reggio in Europa gedaan 
heeft. Ii eg otto gute 
. Dit derde, of geele geflacht werd voor *t allerbeetfte- 
gehouden , gelyk men ook in der. daad bevind, en bet is 
te verwonderen van alle Tschilis ; dat de balfrype ,. dat 
is die van de groene verwe door ‚bet zwart-groene overs 
gaan tot bet geele, of roode, [cberper. bevonden ‘werden 
dan de gebeel rype, boewel den boog-geleerden.. Scaliger 
exercit. 141. dit niet begrypen kan, maar Cardanum 
daar over berifpt. Om dit dan te verftaan, zoo moet 
‚men weeten., dat deze fcberpigbeid juift niet van bitte komt, 
die, gelyk Scaliger zegt, in rype vruchten grooter moct 
zyn, maar van een corrofive vogtigheid , die Pa 
in onrype vruchten meerder is dan in rype. . Alle diege- 
ne nu, die ik in Portugal gezien hebbe uit Brafil overgé- 
bragt, enaldaar weeldrig genoeg waffende , waren lager 
van feruik » maar veel grootier van bladeren, en vruch- 
ten, dan ik ooit in Ooft-Indiën gezien beb, de bouwen 
meer dan een vinger lank, en dik, alle fcboonerood, en 
na myn onthoud verre zoo fcherp niet als bet Ooft-Indi- 
Jehe , boewel ik verftaa, dat "er op t Eiland St. Jago 
ook een kleene zoorte vald, "is 
Dit gewas werd door zyn zaad gezaaid, en men moet 
in "t opwafJen geen takjes daar van afbreekén , tot dat bet 
zyn volkome grootte heeft, en met houtachtige takken vere 
zien is. Het gelukt , dat zomtyds de afgebrokene takken 
in de aarde gezet , beklyven, doch zelden, en alleen by 
warm regenweer. Het groeid weeldrig als men t in een 
open plein plant, beiningen rondom maakt, en bet uit- 
e l van ’t buis rondom fmyt. 
aam. In *t Latyn Capficum Orientale tot onder- 
derfcheid van °t groote Occidentale, bet welk men 12 
Spanje, en Portugal. ziet, zynde deze naam erf van 
Atuarius voortgebragt. By Plin. lib. 9. cap. 12. v! 
men Siliquaftrum, en Piperitis, welke namen veele ge- 
leerde op dit gewas paffen. waar mede ik my by provifie 
conformeere , vermits ik geen ander gewas ken , bet wel 
200 beet zy als Peper . en bouwen dragende. Daar enter 
gen kan ik niet toeftaan, dat bet by Avicenna onder de 
naam van Zingiber Caninum befchreven zy, boewel ik 
ook niet aanwyzen kan, boe Tschili by Avicennage 
zy, maar fuftineere, dat by befchreven beeft alleenlyk 
die dingen, die bem uit Indiën toegebracht wierden, € 
milfcbien beeft by de gedroogde Tschil wen nooit Des 
