254 
Poft flores in eodem calice bacca excrefcit, ma- 
gnitudine baccarum Jupiperimajorum , primo viridis, 
dein nigerrima, infra coronata, per longitudinem in 
uinque diftinéta fulcos 3 quorum interftitia notata 
unt punctulis eleyatis¿ & characteribus ; acfi liter 
effent, interne veto replete fant he bacce medulla 
alba, & ficca: Semina vero vetufta parum corrugan- 
tur, & oblonga funt, & laxiffime pericarpiis inherent; 
que tum ample extenduntur, unde & illa facile de- 
cidunt. i SC ENAR 
Radix Raphanüm tefert ; nunc folitatia, hünc bifi- 
da, fibi incumbens, perfecteuti in Mandragora, ex- 
terne nigra, ac fibrillis fere deftituta, fedin longam 
extenditur caudam, unde & glirem refert mortuum, 
interne alba eft, fuccofa ; & fragilis, nec tam ingras 
tum acremve habet faporem, quam folia, fed magis 
aquofa eft, nec edulis. Facile tota evelli poteft , ac diu 
confervari, ac de novo plantari, ficcata vero exter- 
ne transverfales quosdam exhibet circulos, uti Me- 
choa-canna, pro qua a quibusdam etiam agyrtis ven- 
ditur. 
Nomen. Europa) Scriptores ipfi diverfa tribuunt 
homina; prout quis fefe miretur de ejus forma. Ex 
Cluf. loc. cit. Indie Occidentalis , & Peruviana nomi- 
na funt Hacbal Indi, licet melius Arabica effe. vide- 
antur. Hifpani ipfum vocarunt Maravillas del Peru, 
& Arreboleras ; atque hinc Latine Mirabilis Mexicana; 
Grece Tbaumantias, Belgice Marvelje, in Germania 
ab Hortulanis quibusdam audivi vocari Sweyt/er-bo- 
fens h.e. Caligas Helveticas a florum forma. Alii au- 
tem hanc plantam, fed fine ratione vocarunt Fasmi- 
num Mexicanum , in tota enim planta nil obfervatur 
ad Jasminum adcedens, nifi longus florum tubus. 
Propius autem adcedunt, qui illam vocarunt Solanum 
edoriferum. In India nota eft nomine Malaico Bonga 
Watu Kitsjil, h. e. parvus temporis flos, ad diftin- 
&ionem majoris, qui eft flos borarius libr. 6. defcrip- 
tus. ES ; 
` Portugallice vocatur Fulba quadtoboras, h. e. 
flos hore quarte , quum eo tempore fefe aperiat , li- 
cet melius effet , fi quinte hore diceretur, item Fulba 
merenda, & Fulba rabicqui , h. e. Umbellarum flos , a 
purpureo ipfius colore, Javanice, & Baleyice Wot- 
sja, feu Notja, & Cambang Norotja, item Cambang 
ore, h: e. flos wefpertinus, quod nomen commune 
eft cum illo Abutili libr. 6. defcriptis 
«Locus. In omnibus obvia eft hortis, uti & ad aréa- 
tum oras, ubi fefe quem maxime multiplicat per fe- 
men deciduum in folo arenofo , ubi potiffimum amat 
erefcere, fique ejus abfcindantur caules, ita ut radix 
fola in terra fuperfic, dein regerminat hzc planta, 
majora producens folia quam antea, fed fimul pau- 
ciores flores. 
Ufus ejus in re Medica huc usque igüotus eft, 
unde potiffimum ob floris elegantiam in hortis coli- 
tur, qui vefpertino tempore debili, fed grato odore, 
vicina replet loca; forte magis expeteretur, D flos 
ejus mirum iftum haberet colorum lufum , quem 
Mexicana profert planta , licet binz ejus fpecies pur- 
purea nempe & alba alternate locata elegantem quo- 
que przbeant adfpectum, Clufium l. c. aliosque cum 
eo ftatuere, rubram fpeciem. ortam fuiffe ex grano 
rubri floris forte in quodam ftipite produ&i , fieri po- 
tuit in Europa in planta Mexicana, fed in Indie O- 
rientalis plantà hoc concedere nequeo, quum certus 
fim, tres fupra memoratas fpecies naturales, & In- 
diz indigenas efle plantas; immo in Manilhis intel- 
lexi ftipites hos unicum tantum proferre colorem , 
purpureum nempe fuum , & album itidem. 
In Ternata fuit in quodam ufu apud Hifpanos , quum 
hi ibi habitarent, pr&fertim A apud e treet e- 
jus enim radix cum Oryzae farina; & Sandalo albo 
in pultem contrita, & faciei inlinita » puftulas, for- 
didasque tollit maculas. Ipforum matronz nobilifli- 
mz, fi per diem fefe exponere velint Soli, vel exire, 
faciem obliniunt floribus albe fpeciei; ‘ne a Solis æ- 
ftu flavefcant,: : at? 
Gere 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII. cap. Ly, 
Na de bloeme groeid in dezelfde kelk een befien. ; 
grootte als de grootfle Fenever-befien, eer/t EE Kiel 
na kool-zwart, beneden met een kroontje, langs beenen 
met vyf ribben afgedeeld. De tufJcben-plaatzen ZYN ge- 
teekend met verheve punêtjes; en cbaratteren ; als of bat 
letters waren, binnen zyn zy uitgevuld met een wit, en 
droog merg: De oude zaden krimpen wat in, en werden 
lankwerpig , bangen zeer los in bare kelkjes , die als dan 
wyd geopend flaan , en vallen licht uit. 
De wortel is als een Radys, zomtyds enkeld, zomtyas 
in twee fcbenkels verdeeld, en wat over malkaar gejla- 
gen ‚regt als de Mandragora, van buiten zwart , en lier 
zonder vazelingen, maar in een lange fieert eindigende, 
en daar door een doode ratte gelyk, binnen iffe wit, zap. 
pig, en breukzaam , %00 on Si yk, nog. zoo Jtberp van 
Jimaak niet als de bladeren, maar wateragtiger , doch niet 
bekwaam om. te eeten. Men kan ze licht gebeel uittrek: 
ken, en langen tyd bewaren, daar na weder planten, 
en de gedroogde vertoond van buiten overdwers eenige 
cirkelen, gelyk de Mechoa-canna , waar voor ze ook 
van zommige Kwakzalvers verkogt werd, ` 
Naam. De Europifche Schryvers geven bem vetfebeidg 
namen, na dat ieder verwonderd is over wyne gedaante, 
Uit Clufius loc. cit. bebben wy zyne Weft-Indifche , en 
Peruviaanfcbe namen Hachal Indi, hoewel zulks beter 
Arabifch gelykt. De Spanjaards bebben "t genaamt Mas 
ravillas del Peru, en Arreboleras, en daar van in 't 
Latyn Mirabilis Mexicana, in ’t Grieks T haumantias; 
In "t Nederduit/ch Marvilje, in °t Hoogduitfch beb ig 
bet van zommige Hoveniers booren noemen Sweitzer-ho- 
fen, dat is Caligas Helveticas oan bare gedaante; Ans 
dere bebben bet, doch zonder reden Jasminum Mexicas 
num genadmt, want in de gebeele plante niets na Je, 
mynen gelykt , bebalven de lange bals van. de bloeme; 
Nader komen zy, die bet Solanum odoriferum genaamt 
hebben, :: In Indien is bet bekend met de Male yt/che naam 
Bon a Waétu Kitsjil, dat is kleene tyd-bloeme , toton- 
f H Ser" geogte .. "t welk is. Bos horarius Tib. 6. e 
chreeven. = 
In *t Portugees noemd, men $e; Fulhä Guadrohoras , 
dat is vier uuren bloeme , om dat ze als dan open gaat, 
hoewel men °t beter op de yf uuren ftellen zoude, als 
mede Fulha merenda , e» Fulha rabicqui ;-daf is Nora 
nafvols-bloem van bare purpere coleür . Vaak en Bae 
leyts Notsja, of Notja, en Cambang Norotja, als ook 
Cambang Sore, dat is Avondbloem , een naam gemeen 
met Abutilon boven lib. 6. be/chreeven. 
Plaats.. Het is bekend in alle tuinen, en langs de kans 
ten van de erven, daar bei zig zeer vermenigvuldigd; 
door "t uitgevalle zaad, inzonderbeid op een wee An 
daar ’t liefft waft, de fiokken afgefneden, dat de wortel 
alleen in de aarde blyft, zoo fchiet dezelve egter. weder 
uit met grooter bladeren, dan te vooren, maar draagd 
weiniger bloemen, 
Gebruyk. In de Medicyne is zyn gebruik nog onbekend; 
dies bet meeft alleenlyk om de fcboonbeid van de bloeme in 
de boven aangequeekt werd, die in de-avondftonden met 
een flapper, doch aangenamen reuk, de naafte plaatzen 
vervuld. Men zoud "er miffcbien meer werks af maken, 
badden de bloeme die wonderlyke ver fcbeident herd. van co- 
deuren „dewelke de Mexicaanfche beeft. Hoewel die bei" 
de flokken van purper , en wit door malkaar geplant , me- 
de een fraay aanzien geven. Dat Clufius 1. c.. en zonm- 
ge met bem ftellen , dat de roode zoorte ge/proien 2) 
van een korl, juiftvan eenroode bloem op een andere ; ok 
gewaffen, kan wel gefchied zyn in Europa aan de Mext- 
caanje, maar aan de Ooft-Indifche kan ik het zelve niet 
toeftaan , als verzekerd zynde, dat de drie bovengenoemde 
zoorten-natureel zyn van dit ons Indiën; zelfs in de Ma* 
nilbas , x00 ik verftaa, zyn van eenderlei coleur , op eene 
Haks te weten de purpere op baar eigen , en de witte ims 
gelyks. 
n Ternaten beeft ze eenige gebruik gebad by de ae 
jaarden , doen die daar nog woonden, meeft by bet Frou- 
volk , want de wortel met Ryftmeel , en witte Sandel tot 
pap gewreeven , enop bet aangezicht gefmeerd, Ver draft 
de vinnen, a ¿cad , en po dezelwe. uitvallen 
De aanzientykfte Vrouwen onder baar. lieden , als zy uit 
willen gaan over dag, fmeeren haar aangezicht met de 
bloemen van de witte zoorte ZEWTEEVEN 3 om geenletzeLvan 
de Zonnebrand te krygen. Í iU) ón 
