256 HERBARII AMBO 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Lacca Herba, Lacca Kitsjil. 
India intelligatur , fupra 
Uid per Lacce vocem in 1p 
Quis fexto diximus. Hic eft herba humilis, 
gua nobis in India reprzfentatur Balfamina fe- 
mina, feu Balfamina altera. Planta eft elegans, in- 
ftdt regularis arbufcule excrefcens, erectos proferens 
ramos fesqui pedem, immo binos pedes altos. Hive 
ftipes p & rami crafli funt, fed fragiles, ac fuccofi 
inftar interne partis ftipitis Braffice, in amplos artis 
culos diftinéti nodis protuberantibus. pe GU 
Folia ejus folitaria locantur, Salicum foliis fimilia, 
fed breviora , ad oras denfe & fubtiliter ferrata , inftar 
illorum Cirfi, ultra digitum medium longa, transver- 
falem digitum lata , inferius quam acutiffime definen- 
tia usque ad ipforum ortum, ita ut fine petiolis, feu 
feffilia ramis infideant, flaccida, glabra, paucisque 
obliquis coftis notata. Be? 
Ex ipforum alis flores excrefcunt, curtis incurvis- 
que infidentes pedunculis, fimplices, vel gemini, il- 
lis Viole majoris fimiles, inferius incurvum gerentes 
corniculum inftar Delphinii florum. Superior ipfo- 
rum pars ex tribus componitur petalis, concavis, ac 
fuperna parte viridiapice notatis, in quorum centro 
iftillum. locatur breve, quod in fructum excrefcit. 
nferior floris. pars ex binis conftat petalis, uvulam 
referentibus, & inferius conjunctis, que multo ma- 
jora funt fuperioribus, atque inftar uyulæ dependent, 
incumbunt autem facculo concavo, feu calopodio, 
quod iftud. format corniculum, Dein fubfequitur fru- 
&us , coniformis., ab utraque acuminatus parte, digi- 
ti articulum: longus, herbaceus, pallide virens, feu 
albicans , mollis, & ad tactum lanuginofus,. Mature 
hz filicule in quinque diffiliunt partes , fi modo levi- 
ter conprimantur, fefeque introrfum circumvolvunt 
tanta vi. ut nullo modo recta fervari poflint , ach fee 
men abfcondere vellent ; cujus tamen maxima. pars 
diffilit per hunc actum. - 
Semina funt rotunda gtanula, paulo majora femine 
Rape, circa piftillum herentia inftar Uvarum, fu- 
fca, multisque luteis pun&ulis notata, ach effent p 
lulæ pent fd lorum' color , numerusque petalo- 
rum diverfi fant ratione variarum fpecierum, quarum 
plutes.o&to femel, & fimul in meo numerayi horto; 
quas reduco ad tres primarias fpecies „ rubram. nem- 
pe, purpuream , & albam. i l 
Primo Lacca Coccinea, Malaice Lacci Api, h. e. 
Lacca ignéa , omnium“ elegantiffima ; & maxima eft 
fpecies, binos cum dimidio pedes alta, in multos ra- 
mos divifa; Ejus ftipes, ac rami late rubent, feu 
igneum habent colorem , ultra GR Craft, pir. 
gues, fuccofi , & fémi pellucidi , acf Corallium effent. 
Folia paulo longiora funt digito , ac profundius fer- 
Tata, ach mollibus fpinulis effent notata. Nervus me- 
dius quoque rubet, atque prope folii ortum ad utram- 
que ejus partem bina ternave excrefcunt rubra capitu- 
la; Flos quoque major eft, magisque extenfus quam in 
ulla Viola, qui bina alia minora gerit petala in infe- 
rioribus labiis, que quatuor tenerrima elegantiffimi 
carmefini funt coloris, fuperior vero floris pars, & 
calcaria incarnata funt, fupremusque"apex viridis eft. 
Silicule feu fructus ultra digiti articulum longi funt, 
rubrumque habent reflexum. e 
Radix congeries eft fimplicium ac brevium fibrillarum, 
quales in Calappo obfervantur, funtque rubra, fuc- 
cofz , fragiles,nodofe admodum , & verrucis obfite, 
laxe terre inherentes, ita ut minimo nixu évelli pof 
fint. Hzc fpecies quasdam habet varietates ¿fi enim 
folo crefcat ficco, tum flos non plenus eft , fed fimplex 
colorque ejus fcharlatinus in leterubentem degenerat, 
fere in incarnatum. g 
Secundo Lacca purpurea folia gerit paulo magis vi- 
rentia, ejusque ftipes & rami inferius parum rubent, 
fuperius pallide virentes , femper vero prope nodos 
arum rubent , binasque habet notabiles varietates. 
rima gerit ramos plerumque rubentes vel purpura- 
Ícenses, qualis etiam eft foliorum nervus medius. 
Flo- 
INENSIS Liber VIL cap, Lay 
^ LIL HOOFDSTUK 
Het Lacca-Kruit. 
At bet woord Lacca in Indien al beduide hebben: 
wy boven lib, 6. gezegt. Albier is het cen laa. 
ge plante , verbeeldende ons in Ooft- Indien de 
Balfamina femina, of Balfamina altera. Het is een 
cierlyke plante, als een wel. gefcbikt boompje, met regte 
takken opwaffende, anderbalf en twee voeien boog. De 
fiam, en takken zyn wel dik, echter bros, zappig, als 
bet binnen[le van een Koolftronk, in wyde leden ver 
met uitbuilende knien. 
De bladeren ftaan enkeld , de Willige-bladeren gelyken. 
de, doch korter, aan de kanten digt, en fyn gezaagd 
gelyk die van. Cirfion „ ruim een middelfle vinger lank. 
een dwers-vinger breed, agter zeer final, toelopende tot 
aan baren sies zoo dat zy zonder flelen aam bare 
iain zitten, flap, glad, en met weinige Jcbuinze ribe 
en. 
Uit baren {choot komen de bloemen: voort op korte kroma 
me. fleeltjes, een of twee by. malkander „de groote Vio- 
len gelyk, van onderen met een krom boorentje als Rid. 
der-fpooren , bet bovenfte vam deze bloemen beftaat uit drie 
blaadjes, die een bolligbeid , of verwulfzel maken, voor 
aan met een groen [pitsje.,. en in de midden met. een. kort 
pilaartje, waar uit de vrucht, werd, Het onderfie, van 
de bloeme beftaat uit twee bladeren , die een buig gelyken, 
en agter ook aan malkanderen bangen , veel grooter. dan 
de bovenfte , en.als lellen afbangende, van onderen, rus- 
Len. xy op een. bolozakje y. of booze, die bet. voornoemde 
boorentje maakt , daar op volgd de, vrucht, Kegelformig , 
agter en, vooren toege/pit{t, een. lid. van een winger. lank, 
kruidachtig „ bleek, groen , of witachtig, zogt 5 of wollig 
in "t. aa , De rype. bouwen. berflen. in «yf. delen, 
als men ze maar een weinig drukt, en rollen- baar binne 
avaarts. t’zamen met zulke kracht-, dat men. ze. s 
regt houden kan, even alsof zy- t zaad. wilden. werber- 
am „waar van echter 3 meefte weg fpringt door dit wor- 
elen, 109 
Het Zaad zyn ronde korreltjes, wat grooter als Raap 
zaad, rondom een pilaartje bangende als Druiven, bruin: 
achtig, met veele geele. flippeltjes, regt als vergulde pil» 
„len. Décoleur. der bloemen, en getal. den blaadjes zyn 
verfcheiden, na de verfcheide zoorten , waar van ik over 
de: acht eenmaal in: myn tuin. geteld hebbe’, dewelke ik 
tot drie booftzoorten bremge , te weten, de eerfte roode, 
de tweede purpere, de derde witte, : 
De eerfte Lacca Coccinea , in "t, Maieyts Lacca Apis 
dat is vuureroode Eacca y is-de ftboon[fe j'en grooifte 
van allen, twee en een balve voeten boog , in veele take 
ken verdeeld; De takken, en Bon zyn licht, of vur- 
rood, ruim een vinger dik, vet, zappid „ em balf door- 
es als of men een Cöraal boompje Zh. u, 
e bladeren zyn wat langer dan éen vinger, d 
gezaagd, als of bet weeke doorentjes waren. De middel- 
zenuwe is mede rood, en by den oorfpronk te weerzyden 
aan den fleel ziet men 2 a3 roode knopen: De bloeme 15 
ook grooter en meer geopend dan eenige Violen, hebbende 
nog 2 andere blaadjes op de 2 onderfte lellen, welke 4 
“zeer teer en fcboon fcbarlaken rood zyn, dog bet bovenjie 
` van de bloemeen /pooren zyn incarnaat , en bet voorjte 
. Jbitsje\ groen, : 
— De bouwen en vruchten zyn ruim een lid van een vile 
„ger lank, en bebben een roodagtige weerfchyn. — 
¿Der wortel is een bofcb van enkelke korte vazelingen , 
lyk men. aan de Calappus-bomen ziet, rood , zapptg „bros, 
zeer knobbélagtig , en met wratten bezet, flappelyk im de 
. Garde boudende , zoo dat menze met de minfle ruk uittrekken 
- kant Deze zoorte beeft eenige veranderingen; want 
\ 2 op een drooge grond ftaat „zoo vertoond baar de bloeme 
“niet meer dubbeld, maar enkeld , en de fcharlaken coleur 
„veranderd in ligt-rood, fchier als incarnaat. 
2. Lacca purpurea beeft zyne bladeren wat hooger” 
groen, de ftam en takken zyn beneden wat roodagtig » bo: 
ven licht groen, dog altyd by de knien wat rood , en Jg ` 
2 merkelyke veranderingen, De eerfte beeft de ere 
doorgaans meeft roodagtig of peers ,gelyk mede de middel- 
zenuwe der bladeren, 
De 
