VIH Boek. LII Hoof. 
| AMBOINSCH.KRUYDBOEK. 275 
Flores eadem gerunt petala fupta generaliter nòta- 
ta, quorum fuperiora ac corniculum feu facculus lete 
vi.laceus vel purpureus eft; Inferior pars intenfe pur- 
purea feu carmefini coloris eft: Siliculz ejus funtbre- 
viores & rotundiores quam in prima fpecie, Altera 
varietas parum rubet in inferiore trunci parte , ac 
prope nodos, reliqua pars albicat, uti & foliorum ner- 
vus medius. 
Flos elegantioris eft forme quam antecedens, fu- 
perior enim ejus pars alba eft, ad oras parum purpu- 
reus cum viridi apice, inferior pars elegantem car- 
mefinum habet colorem uti in priore. Radix fimiles 
erit fibrillas, rubentes , & quam maxime nodofas ; 
fine primaria radice uti in Succifa, unde terre non 
firmiter inheret. 
- Tertio Lacca alba humillimum habet ftipitem, ac mi» 
nima folia , fine ulla rubedine in ramis vel nodis. Flos 
ejus omnino albus eft, aliquando luteis notatus ma- 
culis in inferioré ipfius parte, qua etiam confpiciun- 
tur in quibusdam varietatibus fecunde fpeciei , cujus 
ale duplices quoque funt, & ex qua plures poffunt 
concipi fpecies fed non conftantes , & ab una in aliam 
degenerantes. Silicule albe fpeciei minime funt & 
rotundiffime, fine ullo fulgore; Omnium harum trium 
fpecierum flores ad vifum elegantiffimi funt, fed ino- 
dori penitus , nec decerpi poflunt , ut geftentur , quum 
pedunculos gerant adeo curtos , ipforumque petala 
quam maxime fint decidua, m 
Nomen. Latine Lacca Herba ad diftin&ionem Lacce 
fruticis qui eft Alcanna, item Lacce ligni, quod eft 
lienum odoratum, ut & ad diftin&tionem Gummi Lacce. 
Vocari quoque poteft Bal/amina femina Indica. Malai- 
ce Lacca Kitsjil, & Lacca Ambon. Javanice & Baleyice 
Batsjar & Batjar. . Amboinice Alballa Ambon, bono ` 
autem verbo Malaico Inne Ayer , h. e. Alcanna aquofa. 
Ternatice Mardeni. 
Locus. Nota eft hec planta a Java per omnes Mo- 
Juccas & Orientales infulas , amatque crefcere in folo 
` umido $ arenofo, primaque fpecies elegantiffima & 
quam maxime luxurians obcurrit ad oras rivulorum 
currentium circa Hilam in Hitoéa. Sinenfes Batavi 
habitantes in ollis ac ciftis eam plantant ac deponunt 
‘ante feneftras, rubentes enim caules ac flores inter 
luxuranrem viridem eminentes foliaturam gratum 
prebent fpe&aculum. Negle&a fepe obcurrit ac fpon- 
te crefcit in Amboinenfium pagis, in arenofo litore 
fitis, ubi terra fubtilis ac nigra intermixta eft, qualis 
eft in Manipa prope Tomalehu, & in Amboina prope 
Hoecmalo. ! 
Ufuss Potiffimum colitur .delectationis cauffa , uti 
fupra dictum eft, ut ante feneftras ponatur , ut & in 
parvis hortorum areis , omni enim die fuos profert 
flores. Baleyenfes quidam ejus folia aliis admifcent 
oleribus , hoc enim folium nullum peculiarem habet 
faporem , fed fatuum eft, feu aquofum cum levi ama- 
ritie. Plurimus ejus ufus eft, ad Alcanne defectum 
fupplendum , que non ubique obcurrit, in tingendo 
nempe digitorum ungues rubro colore; Folia enim 
hzc five fola contrita, five cum aqua calcis, vel Li- 
monum facco conmixta, & per noctem unguibus in- 
pofita, hos rubro tingunt colore , qui tam firmus ac 
perfiftens eft quam Alcanne. eg 
Maturi fructus leniter decerpti, & alicujus manibus 
inpofiti , fi leviter conprimantur , aliquem terrefaciunt 
& conmovent, quum filicule hz vi diffiliant , fefeque 
convolvendo contrahant, quum talis putet viventes 
vermes in manibus tenere ‚qua in re hzc herba con- 
venit cum illa, que Herba inpatiens feu Noli me tan- 
gere vocatur, czterum filicule he fponte diffiliunt , 
quum mature fint, vel per Solem tangantur; vel per 
ventum ad aliam allidantur rem. Decidua femina in- 
tra paucos progerminant dies , novasque producunt 
plantulas, quarum quadam evelluntur , ne fefe. inyi- 
cem fuffocent. T 
Eft quoque herba vulneraria , Baleyenfibus & Java- 
nis ufitata in vulneribus levibus ac recentibus per 
cultrum vel arúndinis fragmentum infliétis , quum 
recentia ejus ac contrita folia ipfis inponantur , quod 
in mea etiam familia comprobatum eft: Sed fimul 
expertus fui in vulnere parvo circa articulos vel di- 
gitos non valere,quum nimis cito exficcentur , & ar= 
ticulus quodammodo inflammetur , ceterum ad un- 
gues fiffos vel confractos confolidandos easdem cum 
Alcanna habet virtutes, 
Tom. Y Porro 
De bloemén bebben dezelfde bladeren als boven in *t ge: 
neraal befcbreven Baart. waar van de bovenfte . en bet ae 
rentje of zaxken ligt-violet, of peers zijn. De onderfte 
lelle is boog purper of carmoxyn-rood , de bouwen zyn wat 
korter en ronder dan aan de eerfte zoorte. De tweede ver= 
andering beeft maar weinig rood aan de onderfte ftam en 
by de knien , de reft is witachtig, als mede de zenuwen 
der bladeren. 
De bloeme is fraayer van aanzien dán de naaft voor- 
gaande, want bet bovenfte deel derzelver is wit 5 aan de 
kanten een weinig peers , met een groen Jpitsje, bet onder- 
Jte is feboon carmoxyn, als bet voorgaande. De wortel 
beftaat van diergelyke vazelingen , roodagtig',en vol kno: 
_pen, zonder booft-wortel , gelyk aan de Succifa; daarom 
gant/ch niet vaft in de aarde. 
3. Lacea alba is de laag fte van ftam, en kleenfte van 
bladeren, zonder eenige roodigbeid aan takkèn en knien 5 
de bloeme is gebeel wit, en zomtyds met geele plekken op 
de lellen, dewelke men ook ziet aan zommige veranderin- 
gen van de tweede zoorte , welkers lellen ook dubbeld zyn 
waar van men 200 veele zoorten maken kan , die dog nie 
beftendig zyn, maar van de eene tot de andere overgaan, 
De bouwen van de witre zoorte, zyn de kleenfte en rond- 
Ste, zonder eenige weerfchyn. De bloemen van alle deze 3 
zoorten , flaan wel fchoon in "t oog ; maar bebben geen 
reuk, en men kan ze niet afbreeken om te dragen, dewyl 
zy zoo korte ftelen hebben, en de blaadjes zoo ligt afval- 
en. . 
Naam. Jn ’t Latyn Lacca Herba tot onderfcheid van 
Lacca frutex, welk i$ de Alcanna, als mede van Lacca 
lignum, '£avelt is een welriekend hout ‚en van bet Gum- 
mi Lacca. Men mag bet ook bieten Balfamina femina 
Indica. Maleyts Lacca Kitsjil, en Lacca Ambon. Fa- 
vaanjch en Baleyts Batsjar en Batjar. Zmboinfcb Alhalla 
Ambon, maar in’t goed Maleyts Inne Ayer , dat is, Al 
canna aquofa, Ternataan/cb Mardeni. 
. Plaats. Het is bekend van Fava aan door alle de Mo» 
luccos , en Oofterfche Eylanden, het waft gaern op een 
vogtige zandige grond , en de eerfte zoorte vind men zeer 
Schoon en weelderig aan de kanten van lopende beekjes,om- 
trent Hila op Hitoe. De Sineezen op Batavia , plantenze 
in potten en kiften voor de venfters, want de roode Delen 
en bloemen tuffchen bet weelderige groen, geven een aan- 
genaam fpectakel. Men vind bet dikwils achteloos van zelfs 
waffen in zommige SE Negoryen, die op een zan- 
dige Jirand leggen, daar warte Frof-aarie onder loopt, 
ge X op Manipa by Tomalebu , en in Amboina by Hoec- 
malo. 
Gebrúyk. Het werd meeft om pleizier geoefend, als 
boven flaat , voor wenfters, en voor kleene bedden in de 
tuinen , want men ziet et alle dagen bloemen aan. Zom- 
mige Baleyers mengen bet onder ander moeskruyd , want 
‘aan dit blad alleen is eén zonderlyke fmaak , maar is fmiets, 
of wateragtig , met een kleene bitterheid. Zijn meefte ge- 
bruyk is om bel gebrek van de Alcanna te /uppleeren , des 
welke niet overal gevonden werd, in ’t rood maken van 
de nagels aan de vingers ; want de bladeren,’t zy alleen 
gewreeven ,'t zy met kalk-water of Lemoen-zop gemengd, 
eene nacht op de nagel gebonden , verwen denzelven vuur- 
rood y zoo vaft en onwitwiffelyk als de Alcanna. 
De rype vruchten zagtjes afgebrooken „geeft iemand in 
de band, en laatze bem zoetjes t'zamendrukken, zoo zult 
bem fcbielyk verfchrikt zien , wanneer de bouwe in 
Pakken Jpringt, en zig in malkander rold waar door by 
meend dat by levende Wormen in de band beeft , waar in 
dit kFuyd overeeñkomt met de Herba impatiens of Noli 
me tangere, anders JPringen de bouwen ook van zelfs 
open, als-%y ryp zyn, of door de Son geraakt, en door 
de wind tegens iets aangedreven worden. Het uitgévalle 
zaad komt als dan in weinige dagen op , en brengt nieuwe 
, Plantjes voort, waar van men een deel uittrekken moet , 
op dat zy malkander niet verftikken, 
Het is ook een wondkruyd by de Baleyers en Javanen, 
tot ligte vlee/chwonden , met een mes of [pits riet gemaakt, 
wanneer men de verfche of gewrevene bladeren daar op 
bind, zynde zulks in myn buis geprobeerd. Doch ik beb 
ook e » dat bet in een kleene wonde ae Weër ge- 
wrigten of vingers geen goed doed , als te b rogen- 
de „en bet lid eeni Detrol, anders Was) + 
en gefcheurde nagels te geneezen beeft ke dezelvekragten , 
gelyk Alcanna, 
Kk Voorts 
