VIII Boek. LIV Hooff. 
Tabula Nonagefima Prima 
Ad Figuram Primam Sinenfem Matricariam exhibet, feu 
Serune. 
Figura Secunda Artemifiam denotat latifoliam cum ejus 
furculo radicali. * 
OBSERVATIO 
Matricarià hec per plurimam Indie partem obvia ac nota 
eft, unde & ab aliis etiam auctoribus jam obfervata, voca- 
turque Matricaria flore pleno magno in Muf. Zeyl. pag. 33. 
& Thef: Zeyl. p. 153. & Matricaria Zeylanica, hortenfis, 
flore pleno, D. Scherard apud Ray tom. 3. p. 224. Ma- 
tric. Maderasp. flore pleno flavefcente Petiv. Muf. no. 786: 
Matricaria Indica, latiore folio, flore pleno. Bobart. Hifl. 
Oxon. tom. 2. p. 33. eftque Matricaria Japonica maxima, 
flore rofeo, five fuaverubente pleno , elegantiflimo Breyn. 
Prodr.2. nov. edit.p. 78: ubi & notat varietates, floribus fua- 
verubentibus , candidiflimis ; purpureis, luteo obfoletis , 
carneis , atque Pheniceis : dein alia minor quoque ibi notatur 
fpecies, flore albo. fimplici & duplici; vide & Ray. zem. 3. 
£e 224. y 
x 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
261 
De een en negentig fle Plaat 
Vertoont in de eer/fe Figuur den Sineeze Mater of Serune. . 
. De tweede Figuur wyft aan de breedbladige Artemifia ofte 
byvoet , met zyn fcheutje uit de wortel, 
AANMERKING. 
Deze Mater is door- het grootfte gedeelte van Indie be. 
kend en voortkomende, waarom, ze ook vân meer andere 
Schryvers al is aangewezen, en wert genaamt Mater met 
een dubbelde groote bloem in het Muf. Zeyl. p. 33. en de 
Thef. Zeyl. p. 153. en Zeylonfche Mater der tuinen met 
een dubbelde bloem van Scherard by Ray tom. 3. p. 224. 
en Maderasp. Mater met een geele dubbelde bloem van 
Petiv. Muf. no. 786. en Indifche Mater mer een breder 
blad, en dubbelde bloem van Bobart. Hift Oxon. tom. 2. 
P. 33. en is de Japanfche zeer groote Mater met een roo- 
ze of aangename roode dubbelde, en Zeer ‘fchoone bloem 
van Breyne Prodr. 2. van de/nieuwe druk; ps 78: alwaar 
hy ook de veranderingen aantoont, te wéten met: een zeer 
fchoone roode, fpier-witte , purpere, flegt-geele , vleesaptige; 
en roodagtige bloemen, als mede. nog een kleinder zoort 
met een enkelde en dubbelde witte bloem 5; ziet-ook het 
derde deel van Ray pag. 224 
CAPUT. QUINQUAGESIMUM 
: QUA RT UM, 
 rtemifia latifolia. Baru Tjebina. 
Reditut hac Artemifie fpecies delata quoque 
E fuiffe ex Sina, tantamque cum. priore Serune ha. 
bct convenientiam , ut ab-ipberich rer (alui 
diftingui poffint ; 11 neutra floreant , foliaque fua.te- 
nera. producant , qui vero.rite adtendic, di inétionem 
facere poteft, Artemife enim folia funt longiora, te- 
nuiora, profundius incifa, fubtus alba , ac fuperius 
magna ex parte maculis lentigineis notata. . 
- Odor faporque Serune amaricat , & unguentaceus 
eft, Artemifie vero peculiaris ac notus. Quum 
floreant, nullus labor eft hasce dignofcere , Artemifia 
enim longum habet caulem ulnam circiter altum, nul- 
la gerentem folia, undique producentem mufcofa 
capitula, quz flofculos referunt flavefcentes , nulla 
relinquentes femina, plurima autem. ejus. pars hisce 
in terris juxta terram proferpit in fafciculis foliofis 
conle&a, nullos emittens caules vel flores, radix e- 
nim ejus longe lateque prorepit fub terra füperficie, 
novasque profert plantulas „unde quam maxime mul: 
tiplicatur, & in areis Quas dili lunc irpari po- 
teft, licet excidatur, fi enim minima ejus pars in ter: 
ra Dë, regerminat, prefertim in molli arenofo- 
ue Solo. " i 
$ Hujus rubra fpecies filveftris quafi fponte crefcit in 
infula Tagoelanda , ad borealem Celebis partem fita, 
ad ulnz altitudinem , plerumque-emittens caules ere- 
&os, pun&ulis notatos, ac plerumque. fufcos ‚feu. 
rubentes, hujus folia minora, &tenuiorafunt;- quam 
albe fpeciei, qualis eft noftra Europea: planta. O- 
dor ejus quoque non ita penetrans efti, quam albe 
peciei. 
Nomen. Latine Artemifia latifolia, in Amboina nul- 
lum aliud gerit nomen quam Malaienfe Baru Tschina 
h. e. Sinenfis fomes igniarius , Sinice. Gynja, quod 
idem denotat, vulgo autem Hyaa. 
Locus. Circa annum. 1660. primum ex Java in Am- 
boinam delata eft „ ubi ex! Sina, uti dicitur, feu ex 
Taywana venit, nunc autem in Amboina quam ma- 
xime eft multiplicata, =% oig. 
Ufus. Apud -noftrates , & Amboinenfes ejus ufus 
huc usque nondum intotüit, qüum planta fit exoti- 
Ca, qui tamen meo judicio fine periculo defumi pæ- 
tet ex Europzis libris, in quibus Artemifia alba de- 
fcripta eft, nunc aütem in hifce terris incipit adhi- 
beri ad placentas herbofas. 
Sin- 
LIV. HOOFDSTUK. 
De breedbladige Artemifia „ofte Byvoet. 
En gelooft , dat deze zoorte van byvoet ook uit Sina 
M afkomftig is , en dezelwe beeft zoo, groote gelykeni[Je 
met bet voorgaande. Serune, dat ze de onervarene 
k onder/cheiden konnen „als ze beyde nog geen bloe- ` 
ragen, en met baar jeugd zyns 
quaal 
men 
de Byvoet beeft.een langen Steel, omtrent een elle SCH 
ee 
zaad vergaan, het meefde deel egter bier te lande Eh 
Jie 
len of bloemen voort te brengen, want de wortel kruypt 
meu 
Naam. Jn ’t Latyn Artemifia latifolia, In Amboina 
beeft bet 4d ander naam dan de Maleyife Baru Tschi- 
na, dat Sineeze Tontel. Op. Sinees jas °t welk 
bet tzelfde beduit, doch in "t gemeen Hyaa: 
Plaats. Het is omtrent bet jaar 1660. eerft in, Amboi- 
na uit Fava gebragt, alwaar bets 200 men zegt , geko- 
men is uit Sina, of Taywan, nu'ter tyd is bet in Am- 
boina zeer vermenigvuldigt; 0 sno mr In 
Gebruyk. By de onze, em de’ Amboineeze is zjn ge. 
bruik nog onbekend, dewyl bet eenuitlanis kruyd Ge 
den welken men mynes oordeels zonder fcbroom mag ne- 
men uit de Europifebe boeken, daar de witte Byvoet be- 
Jebreven ftaat , en men begint bet nu bier te lande onder 
kruit-ftruyf te nemen. 
Kk 3 Een 
