262 
Singulare hujus plantae experimentum didici con- 
tra nervorum contractionem, uti & venarum obftru- 
&iones. Recentem recipe Artemifiam fupra porphy- 
ritim contritam , quam Emplaftri forma inpone ; Apud 
Sinenfes autem & Japanenfes in magno ufu eft, ac 
potiffimum ut ex ejus foliis ac caulibus fomes ignia- 
rius. preparetur,quo multis utuntur in morbis, præ- 
fertim in Cephalalgia & Odontalgia , atque hoc alicu- 
jus cutim adurunt, quz apud hanc nationem vulgaris 
eft cura. 
Hic fomes vulgo Moxa vocatur, per longúm au- 
tem tempus detegere non potui, quenam vox Moxa 
effet, quumque animadvertebam a Sinenfibus hic ha: 
bitantibus non intelligi, hinc concludi , Portugallicam 
effe corruptam vocem, derivatam a Mocho, h. e. 
Muco, cum quo forte Portugalli ficcatum hujus her- 
bz fomitem comparant. 
Tandem edo&us fum nomen effe fapanicum , no- 
tüm enim fatis eft, a Sinenfibus hic habitantibus , tam 
hanc herbam quam ejus fomitem , non Moxa, fed 
Hyaa vocari: Apud Europzos tamen fcriptores Moxa 
nomen jam diu innotuit „uti & nil aliud efle quam Ar- 
temifiam „uti inter ceteros id patet ex Epbemer. Acad. 
nat. curiof. Ao. 1. decad. 2. obf. 6. D. G. W.Wedelii, 
& Ao: 480. ejufd. decad. obf. 1. D. Andr. Cleyeri. Hoc 
aucem amplius defcribitur in peculiari tractatu a Wil: 
belmo ten Rbyne, Med, D. Batavo , qui ipfe Japane 
fuit, & inferibitur de Artbritide, in cujus tertio to- 
mo ample narrat, quo modo Japanenfes omnes fere 
curent morbos per uftionem fomitis hujus Artemifiz 
latifolie, quam pag. 79. dicit vulgatiffimam in Japana 
effe herbam ,in omnibus viis ac plateis provenientem 
& obviam, recentemque herbam Japanice vocari Fa- 
mongi & Nopbonti, ficcatam vero , ex qua fomes ignia- 
rius preparatur, Moxa. 
he 
Dein pag. 108. modum docet hunc preparandi : Su- 
mantur nempe furculi Artemifie latifolie , in umbra 
ficcentur., ac manibus conterantur, tum cauliculos 
ac venulas abjice, fuperfluam teneram lanuginem ine 
Ttar Goflipii, quz proprie Moxa dicitur, ad ufum fers 
va, modum hanc moxam Su adu: in quovis morbo 
& in quavis corporis parte feu articulo ample defcri- 
ptum vide apad memoratum auctorem. 
Addo porro ex Sinenfium doctrina, herbam hane 
effe wm. cer ea przcife meridie iftius diei ‚qui Si- 
nenfibus eft dies lufórius Lope, ac vulgo Pelo Pelo di- 
tus , qui quotannis eft quintus dies quinti menfis cits 
ca noftrum Majum vel initium Junii, quum dicunt 
hanc herbath effe efficaciffimam & Kn cipe fo- 
mitem ex ipfa conficiendum contra plurimos morbos; 
Eadem quoque hora ac die conligunt pluvialem & flu- 
vialem aquam, in qua queevis coquunt medicamenta, 
uam aquam credunt per totum annum incorruptam 
ervari poffe. 
Sinenfes KE docent, herbam Hyaam genibus fe: 
nilibus adplicatam, & adligatam efficere, ne defati- 
gentur, quz artes in Europa quoque note fünt, in 
itinere nempe recentem herbam prope genua vel füb 
plantis pedum effe applicandam , ne defatigentur , un- 
de & nomen adítantis pedis feu Byvoet accepit. 
, Katu Tsjetti Pu. Hort. Malab. part. 10: fig. 45. de- 
feriptum, videtur convenire cum Artemifia latifolia , 
ejus vero flofculi nimis magni funt depiéti ac defcrip- 
tl, € e plante gratus & aromaticus: adfcribitur o- 
dor, uti & multe preftantes virtutes Medica’, quas 
ibi Vide ; quim hic ignote fint. Adnotator vocat Am. 
c 
brofiam Malabaricam Artemifiz foliis, 
ët O:-B SER V-A TO 
D ^ = x ; v 
Hee éft nobilis illa planta; éx qua éelebris Moxa paratur, 
adeo decantata in Podagre curatione, que a Pluka de EN 
` mag, P. 5% wOcatur Artemifia Chinenfis , cujus mollugo 
Moxa dicitur, le in Phyt. Tab. 15. Fig. 1. exprimitur, fed 
cujus icon Ln tA differt planta, vide & Ray. tom. 
3e P. 233. an Artemifia Virginiana Park. Theat. «90. : 
~ CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VIM. cap. LAW 
Een byzonder experiment van dit kruyd beb i 
tegens bet krimpen van de zenuwen , bnp rant 
naamt. Neemt verfche Artemifia op een Deen Pura a 
en flaat dat daar over als een pleyfter. By de nan d 
Fapanders daar en tegen is bet in veel grooter Ee 
meet om uit deffelfs bladeren en ftelen een zekeren des j 
te maken, waar mede zy in veele ziekten, Inzonder ietis 
boofd- en tandpyn met kleene vlokken temand op deb + 
branden, zynde een gemeene Cuur by deze Natie, ma 
Dezen tontel werd in ’t gemeen Moxa gena 
ik bebbe lang niet raden vo > wat he "e 
Moxa zy, en dewyl ik bemerkte, dat bet by de Sineezen 
die by ons woonen , niet verftaan wierd , zoo maakte ik 
gifing , dat bet een bedorven Portugee/ch woord mochte 
zyn, afkomftig van Mocho, dat is Mucus , de Snot, 
waar mede de Portilgeefen de gedroogde Tontel vam dii 
kruyd vergelyken. A 
Cindelyk beb ik my onderrigten laten, dat bet een Fa 
panfe naam is „want bet is genoegzaam bekend „dat by de 
Sineezen, die albier woonen , zoo wel bet kruyd:als de 
Tontel daar van gemaakt , niet Moxa, maar Hyaa ger 
noemt werd: Echter de naam Moxa is by de Europifcbe 
Schryvers nu al lang bekend geweeft , als mede dat bet 
zelve anders niet en zy dan een Artemifia, gelyk onder 
anderen blykt ex Ephemerid. Academ. natur. curiof. 
Ao. 1. Decad. 2. obferv.6. D. G. W. Wedelii, & Ao; 
4. ejusd. decad.obf. 1. D. Andr. Cleyeri. Inzonderbeid 
kan men bet zelve wydloopig vinden in zeker Tra£iaatje 
door D. Wilhelm. ten Rhyne, Med, Batav. die zelfs in 
Japan geweeft is , geintituleert de Arthritide , in wiens 
derde deel by wytloopig verbaalt., boe de Fapanders ma 
alle de ziekten geneezen door ’t branden met de poppetjes 
van defe breedbladige Artemifia gemaakt, dewelke by p. - 
97. zegt "t gemeen[te kruyd in Fapan te zyn „aan alle wegen 
en firaten groeyende item dat men’t verjche kruydin’t - 
Japans noemd Jamongi en Nophont , maar ’t gedroogde, 
waar uit men de Tontel maakt, Moxa. í 
Daar na p. 108. leert by de manier om te preparerer 
neemt de jonge fcbeutjes van Artemifia latifolia, geg ; 
in de fchaduwe , vryftze met de banden, Dat de free tjes 
en aderen weg ,* refteerende teere avolligheid „het Catoen 
gelyk „en eigentlyk Moxa genaamt , verwaart tot gebruyk 
= de poppet. D. E van zulx te appliceren 
ieder ziekte o onder lid , ziet wydloopig by send, 
de Autbeur. = Ue Es Re, ES 
Ik voege dit nog daar by uit den Sineezen leer , dat mert 
bet kruyd vergaderen moet juyft op den middag. van: 
bekenden Sineezen Jpeeldas. ope , in "t gemeen Pelo Pelo: 
genaamt „vallende jaarlyks op de vyfde dag van bare. 
vyfden maand , omtrent onzen May „of begin van Jun), 
wanneerze zeggen dit kruyd veel kragtiger en bekwamer. 
zoude zyn ‚om Tontel tegens veelderbande gebreeken daar 
van te maken; op dezelve uur en dag „vergaderen zy ook 
bet rivier en regen- water , om alderbande Medicyn daar’ 
in te koken , welk water zy gelooven een heel Faar onbe- > 
dorven te konnen blyven. EE En Ke 
Noch leeren de Sineezen , dat bet kruyd Hyaa, op de 
knien van Oude Lieden gebonden , laat dezelve niet moe- 
de worden in "t gaan ; diergelyk kunsje is mede in Europa 
bekend, dat men in bet Reyzen bet verfche kruyd by de 
knien, of onder de woetfoolen draagt, om niet moede te 
werden , waarom bet de naam van Byvoet gekreegen beeft. 
t Katu Tsjetti Pu. i» Hort. Malab. part. ro. fig. 45- 
befcbreeven , febynd overeen te komen met deze Artemifia 
latifolia, dog de bloempjes zyn wat te groot geteikend en 
befchreeven , en de geheele plante werd een lieffelyke en 
aromatique reuk toegefcbreeven , als mede veele treffelyke 
oe > deweike ziet aldaar , om datze bier 
onbekentzyn. Den Annotator maakt "er een Ambrofia Ma- 
labarica van, met bladeren van Artemifia. SÉ 
AANMERKING 
- “Dit is die edele plant; waar uit het befaamde Moxa ge- 
maakt wert, -Zoò zeer in de Podagra gepreezen, welke by 
Plukn in het Almag. p. 5o. genaamt wert Chineeze Arte- 
mifia, wiens wolligheid het Moxa genaamt wert, welke in 
Phyt. Plaat 15.. Fig. 1.-afgebeelt wert, dog welkers Figuur 
veel van onze Plant afwykt. ziet ook Ray. tom. 3: pag. 233+ 
en mogelyk is het de Virginifche Artemifia van Parkins» 
Theatr. p. 90. i re 
LY. 
