vul Boek. LV Hoofiff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 263 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
QUINT UM. | 
Bafilicum Indicum. Sulaf}. 
Afilicum in India aliisque calidis regionibus tot 
B habet fpecies, ut vix dignoíci poflint , queque 
cum Mentira adeo quadrant , ut de quibusdam 
vix dici poffit, ad quodnam pertineant genus. 
Indica mihi nota Bafilica ad tres refero primarias 
fpecies , uti primo Bafilicum feu Sulaffi bortenfe , Se- 
cundo Sulafi agrefle, tertio Comangi , cuivis autem 
fingulare tribuemus caput, 
afılicum bortenfe „feu Sulafi verum tres iterum ha- 
bet fpecies, potiffimum foliorum ac caulium colore 
differentes , fruticulus eft lignofus inftar Hyffopi , 
multis adfurgens rectis, tenuibus , & quadragonis cau- 
liculis, quam maxime fragilibus & ficcis. 
„Folia fibi obpofita funt & cruciata , binos articulos 
longa, fed plerumque breviora, vix digitum lata , ad 
oras fubtiliter dentata, ex quavis fere foliorum ala 
novus excrefcit caulis, feu fafciculus foliofus. Cau» 
lium vertex in longam terminatur fpicam , que flores. 
fuftinet verticillatos , feu in circulo fupra fefe invicem 
locatos note forme, inftar illorum nempe Sclarez 
vel Rosmarini , qui inter foliola fquamofa eminent. 
pamm b KS A 3 " 
m eft, ex fufco nigrum , ac 
Semen ejus pufillum 
aulo majus illo Sajor Bajong , parumque angulofum. 
adix pufilla eft, in paucas fed longas lignofasque fi- 
brillas diftindta. j 
Prima ac vulgatiffima fpecies eft fufca, cujus rami 
obfcure fufci funt, foliorum petioli magis pallide fu- 
fci, ipfumque folium intenfe viride , fique foli vel ad 
lucem obponatur, parva in ipfo confpiciuntur fora- 
minula , fquamz -verticillorum ex fufco & viridi mix- 
te funt: Flokuli vero albi, purpureis lineis & pun- 
Gulis notati. ps 
Secunda alba fpecies eft haud multum diverfa a 
rioribus forma, excepto quod omnes petioli ac fo- 
ia pallide virefcant, feu parum fufca fint ad inferio- 
rem caulium partem. Flofculi ejus albi funt; utriusque 
fpeciei folia glabra, zqualia, flaccida, & mox mar- 
Cefcentia , guum decerpantur, faporis mixti,ex dulci 
parum acri & unguentaceo , quique ad illum Menthe 
adcedit. d 
Hec alba varietatem habet, quam puto effe genui- 
nam albam , nil enim fufci in tota adparet planta. 
Ejus folia rotundiora funt, ad oras & petiolos rugofa 
feu hirta , faporis gratioris, qui non unguentaceus eft, 
fed magis ad illum Corticum Citri adcedit. i 
Tertia nigra eft Sulaffig-altiorem gerit fruticem 
fed pauciores numero habet ramos ac folia, que lon- 
ora funt omniam przcedentium. Ejus petioli ex fu- 
co nigri funt feu nigricantes , folia ex obfture nigró 
& fufco colore diftinta : 
fed magis unguentaceus , unde nec apta funt „ut cibo 
admifceantur. 
Cun&z Sulaffi fpecies fefe multiplicant per deci- 
dua femina , atque inde progerminantes plantulz , 
transplantande funt menfibus pluviofis , tumque: ra- 
muli abrupti terre conmiffi quoque progerminant. 
Hoc autem omnes laborant vitio, quod formicis & 
vermiculis fcateant , unde folia fepe convolvuntur in 
globum quafi , atque facillime degenerant , & filve- 
ftrem induunt naturam, ni continuo transplantentur. . 
Nomen. Latine Bafilicum feu Ocimum Indicum , Pot- 
tugallice Mangelicaan feu Mangiriquam, Malaice Su- 
laf, quo nomine ubique notum ett. Belgice Vlee/ch- 
kruyd , & Doods-kruyd. Baleyice Sula(fi Mibic. Arabes 
Cunéta talia olera dulcia & odorata vocant Haback, 
a quo Hifpani compofuerunt per literarum mutatio- 
nem Albabaca & Albafega , & adjeCtione cujusdam 
vocabuli diftinguuntur, uti Habaco- Nabati, eft Bafili- 
cum Arabicum. Habaco Trungani eft Meliffa ad Citri 
odorem adéedens, & Habaco Miai eft Artemifia. 
Bafi- 
Odor faporque dulcior, fi 
LV HBOOFDSTUA 
Het tamme Indifche Bajilicum. 
Afilicum beeft zoo veele zoorten in Indien , en alle 
beete Landen, dat men xe qualyk onderkennen kan, 
en dexelve nog met de Mentha zoo vermengd , dat 
men van zommige quaalyk giffen kan , onder wat voor ge» 
Jlachte men ze brengen zal. 
De Ooft-Indifche my bekende Bafilica, breng ik onder 
3 booft-zoorten , als 1. tamme Sulaffi, 2. wilde Sulaffi, 
3: Comangi, zullende ieder zyn bezonder Capittel beb: 
n 
Bafilicum hortenfe of regte Sulaffi , beeft wederom 3 
zoorten , mech aan de coleur van ftelen en bladeren ver- 
Jcbillende , bet is een boutagtig beefterken, gelyk de Ifop, 
met veele regte „dunne , en vierkantige ftelen op/chietende, 
die zeer bros zyn, en licht verdroogen. 
De bladeren ftaan tegens malkanderen, en in ’t kruys , 
2 leden lank, meeft korter , en fchaars een vinger breed, _ 
aan de kanten Jubtiel getand, maar fant uit den fcboot 
van ieder blad komt een nieuwe fleel voort, of bosje met 
jonge bladeren: Het opperfte van den fteel eindigd in een 
lange aaire. daar de bloemkens in kransjes of wervels bo- 
ven mälkanderen flaan, van bekende fatzoen, te weten 
als die van Scharley of Rosmaryn , tuffchen kleene blaad- 
jes als fcbubbekens uitkykende. 3 
Het zaad is kleen en wart bruyn , wat grooter dan dat 
van Sajor Bajang , en boekig. De wortel is gering, in 
weinige , dog lange boutagtige Vazelingen verdeeld, 
De eerfte en gemeenfte zoorte is de bruyne, wiens take 
ken donker-bruyn zyn, de fielen aan de bladeren ligter- 
bruyn, "t blad zelfs beog-groen, en als men "t tegen den 
dag houd, ziet men kleene gaatjes daar in, de fcbubbekens 
aan de kranskens wit den bruinen en groenen genoemd „de 
bloemkens wit, met peerze linien of puntjes, ` 
De tweed? zoorte ver fcbild niet van de voorgaande van 
fatzoen , bebalven dat alle de flelen en bladeren digt grees 
zyn, of een weinig bruyns aan de onderfte flam bebben. 
e bloempjes zyn «vit , de bladeren van beide deze zoor- 
ten zyn Kaal, effen, zeer Dap, en firaks verflenzende , als 
men ze afbreekt, van een fmaak gemengd, uit zoet een 
weinig Jcherp of zalfachtig , dog na de Munthe trekkende, 
Van de witte heeft men nog een veranderinge ‚dewelke 
ik voor de regte witte boude, want daar is niets bruyns 
aan de geheele [Lok te zien. De bladeren zyn ronder; aan 
de kanten en fielen baairig of ruuw, van fmaak lieffely- 
ker „niet fa ig, maar meer wa Citroen-/chellen trek» 
De ode fwarte Sulafh werd hooger van ftruyk , doch 
Bee takken en bladeren , die fenger don alle de 
voorige. De fleelen zjn [wart-bruyn, of fcbier [wart , de 
bladeren uit den donker-groenen , en bruynen gemengd , de 
maak en reuk wel zoo zoet , maar zeer zalfagtig , en niet 
bequaam om in de koft te doen. 
Alle Sulaffis-zoorten vermenigvuldigen baar genoeg- 
zaam door "t uitgevalle zaad, en de opkomende plantjes 
moet men dan verplanten in de regen-maanden, dan kan 
men ook de afgebrooke jonge takken verplanten. Zy bebben 
dit gemeene gebrek, dat zy vol Mieren en kleen gewormte 
zyn, die dikwils de blaadjes zoo t'zamen krullen , dat zy 
een bol fcbynen , en licht verwilderen , als men ze niet 
gedurig verplant, 
Naam. br Latyn Bafilicum of Ocimum Indicum, 
în "t Port or Mangelicaan, of na de boeken Mangi- 
riquam. Maleyts Sulaffi, met welke naam bet overal be- 
kend is. In’t Duitfch Vleefch-kruyd, en Dooden-kruyd. 
Baleyts Sulaffi Mihic De Arabiers noemen alle zulke zoet- 
riekende Moes-kruyden Haback , waar van de Spanjaar- 
den gemaakt bebben door letterwiffeling Albahaca en Al- 
bafega, met een byvoeginge van een woordeken werden 
zy als dan onderfcheiden ‚als Habaco-Nabati is bet Ara- 
bifche Bafilicum. Habaco Trunga is de Meliffa, na 
Citroenen riekende, en Habaco Miai is de sneer S 
oc 
