268 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
NON U M. 
Portulaca Indica. Gelang: 
N India tres obcurrunt Portulace terreftris fpecies, 
preter binas litoreas , feu maritimas. Tres ter- 
reftres in hortis quidem crefcunt, fed unica tan- 
tum harum colitur, ac funt fubfequentes. 
Primo Portulaca major fativa , Gelang Puti, feu Gê- 
lang Tsjina, notam habet formam, caules emittens 
craffos , pingues, & albos, vix fpithamam altos, quorum 
lurimi terra incumbunt,folia gerentes digiti articulum 
onga, fponte per femina fefe propagat, major autem 
€ pinguior eft, fi plantulz vel abrupu ipfius caules 
transplantentur. Folia fefe furfum claudunt poft So- 
lis occafum. me 
Secundo Portulaca rubra, feu Gelang Babi, mino- 
ra gerit folia, digiti unguem circiter longa , inferius 
anguftata. Ejus caules obfcure rubent, feu fufci funt, 
foliolaque magis obfcure virent. Spontein hortorum 
areis defertis crefcit, terre magis incumbens prece- 
denti, nec indiget cultura, 
Tertio Portulaca minima , feu Gelang Tana in hor- 
torum crefcit folo madido inftar zizaniorum , minima, 
ac pinguia gerit foliola, ac cauliculos rubentes, e- 
jus fapor acidulus eft, & quafi filveftris. 
Quarto Portulaca litorea, feu Gelang Pafir dege- 
neratio, feu media fpecies eft proxime antecedentis, 
foliola gerens media. Ejus fapor ex acidulo falinus 
eft, non tamen ingratus, In arenofis crefcit litoribus 
juxta mare, maxime cum Petrofelino marino in defer- 
tis infulis, & inhabitatis litoribus. 
Quinto Portulaca marina. Gelang laut eft Petrofeli«- 
num marinum mox memoratum, a Portulace forma 
maxime differens, ac proinde Hbro decimo füb aqua- 
ticis defcribetur herbis. 
Nomen. Latine Portulaca Indica cum dictis cogno- 
minibus juxta diverfas fpecies. Belgice Porceleyn , & 
vette kous. Malaice Gelang. 
Locus, Tres priores fpecies in cunctis obcurrunt 
hortis, quarum prima continua transplantatione co- 
lenda eft, alioquin perit. Binz fubfequentes. fponte 
crefcunt tam in hortis, quam areis , & juxta vias. in lo- 
cis humidis, & umbrofis, uti & in vallibus ac pro- 
pe & in muris. Quarta in litore reperitur parva Ce- 
rame citca Affahoedi, & in ejus parvis infulis. 
Ufus. Prima major fpecies vulgare eft olus, ad La- 
&ucam etiam ufurpata anoftra natione, & Sinenfibus. 
Indigene binis aliis, ac femi filveftribus utuntur fpe- 
ciebus ad pifces cum Tamarindis coctos. Ex fecun- 
da fpecie optima preparari poteft Lactuca, fiparum- 
per fervide infundatur aque, ac dein ipfi fuperfun- 
ditur oleum, acetum, &c. 
uarta feu litorea fpecies aliis quoque adcoquitur 
herbis, prima autem ejus aqua aliquando abjicitür , 
aliquando non, alioquin enim fepe fubfalfa nimis 
eft: Hz autem refrigerantes, & acres herbe inhifce 
fervidis regionibus quam faluberrimz fünt, & grate 
ad ftomachum refocillandum , & zftuantem refrige- 
randum fanguinem, unde & vulgo creditur, Portu- 
lacam fepius comeftam prodeffe Melancholicis, quod 
& experientia comprobatur. 
Porci, & aviculz ejus amant edere ac decerpere 
folia, prefertim ifte, que câveis includuntur, unde 
& exhilarantur quafi, fi ipfis minima obferatur Por- 
tulace fpecies. Qui ftomachi ru&ibus biliofis øb- 
noxii funt, feepius Portulace Laétucam vel olus e- 
dant. Bine minores fpecies adeo luxuriofe in hor- 
torum areis crefcunt, fi fue conmittantur nature, 
poft pluviofum nempe anni tempus, ut has penitus 
obcupent. Major fpecies fatis luxuriofe crefcit, quum 
inter Brafficam plantetur. y 
NB. Rumphius nullam fine dubio Porzulace addidit figuram, 
quum unicuique fatis nota fit, quieque in Hort. Malab. 
Tom. X. Tab. 36. exhibetur, 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII. cap. LIX: 
LX HOOFDSTUK. 
De Indifche Porceleyn. 
N Indien beeft men drie Land-zoorten van Porceleyn 
I bebalven twee Strand, of Zee zoorten. De drie lan. 
delyke waffen wel in tuinen , doch daar van «verd 
maar eene geoeffend , en zyn deze. 
De cer fte Groote tamme Porceleyn, Gelang Put 
of Gelang Tsjina, is van bekende fatzoen, met dikke, 
vette, witte fielen, fchaars een (on boog , doch die meeft 
ter aarden leggen , met bladeren een lid lank, bet zaaid 
zig zelfs voort, doch bet werdgrooter , en vetter , als men 
de plantjes, of afgebrooke ftelen verplant. De bladeren 
Jluiten baar na Zonnen ondergang opwaarts t’zamen; 
De tweede Portulaca rubra, roode of zwarte Porce. 
leyn, Gelang Babi, beeft kleender bladeren , omtrent 
een nagel van een vinger lank, agter toefimallende; Dé 
Jlelen zyn donker-rood, of bruin, de blaadjes mede don- 
kerder groen. Het waft van zelfs in de paden van de 
tuinen, op verlate bedden meer ter aarde leggende, dan 
bet voorgaande , en beboeft geen oefeninge. 
De derde Portulaca minima, of Gelang Tana groeid 
in de tuinen langs de grond, daar het wat vogtig 1s, als 
een onkruid, met zeer kleene , en vette blaadjes , ook rood- 
achtige ftelen, de fmaak is zuurachtig, met een kleene 
wildigbeid. > C 
De vierde Strand-Porceleyn. Gelang Paffir, is een 
verandering , of middelzoorte van de naaft voorgaande 
met blaadjes ook tuffcben beide. De fmaak is uit den 
zuurachtigen brak, doch niet onaangenaam: Het waft op 
zandige Stranden langs de Zee, en meeft gemengd onder - 
^t. Peterfelie d’Mär op eenzaame Eylanden , enenbewoon- 
OE LAAR ee -— 
—De vyfde Portulaca marina. Gelang laut is de an ` 
genoemde Peterfelie de mar, van bet fatzoen der Pots 
celeyne vry wat verfcbillende > en zal dierbalven in 
tiende boek onder de waterkruiden be/chreeven werden, 
Naam. In’t Latyn Portulaca Indica met de woot {cbreee 
ve bynaamen na baar geflachten. In't Duits Poreeleyn, 
en vette kous. Op Maleyts Gelang. rn > 
Plaats. De drie eerfle zoorten vind men in allerbandé 
tuinen, waar van men de eerfle door geduurig verplanten 
onderbouden moet, anders gaat ze uit. De twee volgen: 
de waffen- genoegzaam van zelfs, zoo in de tuinen, als 
in de erven, en langs de wegen, daar bet vogtig, en 
Jchaduwachtig is, als mede op de wallen , by en op de 
muuren. De wierde vind men op bet ftrand van kleen Cee 
ram, omtrent Allaboedi, en deszelfs kleene Eilanden. 
Gebruyk, De eerfte groote zoorte is een gemeen Moes, 
en Salaad-kruid by onze Natie, en Sineezen, De Inlan- 
ders gebruiken de twee andere, en half wilde zoorten by 
viffen met Tamaryn gekookt. Uit de tweede zoorte kan 
men ook een goede Salade maken, als men "t een weinig 
in beet water dompeld, daar na Oly, Azyn Gc. daar 
over giet. —— 
Det: of Strand-zoorte werd ook onder poespaé 
gekookt, doch bet eerfle water giet men zomtyds weg s 
zomtyds niet, om dat ze anders wat brak is, deze Ver- 
koelende 5 en fcberpe kruiden zyn in de beete landen zeer 
ezond , en aangenaam om de maag te verkwikken, bet 
ete bloed te verkoelen, en de tevens-geeften te verfris- 
Jen, daarom de gemeene man gelooft, dat de Porceleyn 
genuttigd tegens de Melancholy goed zy , bet geen ook door 
de ervarendbeid beveftigt werd. : 
Perkens, en kleene Vogeltjes eeten ze ook gaern, ie 
zonderbeid de kouw-Vogeltjes werden luftig , als men 
bun de kleene Porceleyn te eeten geeft. Die veel met de 
Joode , of opbreeken van de gal gequeld zyn , moeten dik- 
wils Warmoes , en Salade van Porceleyn eeten. De twee 
kleene zoorten waffen zoo weelderig op de bedden na de 
regen-mou[fon , dat zy dezelve gebeel beflaan , als menze 
begaan laat. De groote zoorte waft weeldrig, als menze 
tu[Jcben de kool plant. 
NB. Rumpbius heeft zonder twyfel geen figuur van de Por- 
celeyn hier bygevoegt, om dat ze ieder een genoeg De- 
kent is, welke in het X. Dee/Tab. 36. van de Hort. Ma- 
lab. afgebeeldt werd. LX 
