270 
CAPUT SEXAGESIMUM 
PRIMU™M. 
Carum , Ammi Iudicum. Aydjuan. 
Djintam foa, & Muf]. 
IE tres in urio capité defcribemus lierbas, quum 
H a vulgo confundantur, & promifcue una pro al- 
tera SCH Defcriptio mea incipit a vero 
Aydjuan , quod pro Indico habeo Carui. Caulem e- 
mittit tenuem, ac ftriatum ad ulnz altitudinem, in- 
terne junceum, feu potius ferulaceum, qui in paucos 
dividitur laterales ramos. Prima, & inferiora folia 
cum illis Paftinace conveniunt, fed multo minora, 
ad ipfius faporem accedentia > EX glauco nigricantia ; 
faperiora cum illis Foeniculi conveniunt, fed brevio- 
ra funt, & craffiora. wr ME e 
Flofculi multis increfcunt pufillis umbellis, con« 
ftantes ex quinque albis bifidis, ac minimis petalis, 
qui in centro aliquid purpurei habent. — 
Hos infequuntur femina pufilla, minora illis Petro- 
felini, vel vulgaris Carui , ftriata, ac bina fibi adcum- 
bentia granula feminälia binas quafi referunt lunulas, 
coloris gilvi , feu pallide ruffi. Ipforum fapor acris eft, 
linguam vellicans , fed gue , inftar vulgaris Carui , 
arum tamen ad Petrofelini faporem adcedens; Cau- 
es interne medullam gerunt albam , & ferulaceam, 
qualem omnes producunt umbellifere herbe, 
Planta hzcflorens, velfrugifera pauca gerit folia, 
atque hac in paucas lacinias funt diftinéta. Radix 
ejus tenuis eft, recta, & parum divifa. Semen diu 
fruticulo infidet, antequam maturefcat, 
Nomen. Latine Carum , & Careum Indicum. ` Belgice 
Favaanjche- Carwey , ob ejus faporem , puto autem 
. Verum efle Ammi. Portugallice, & Bengalice—4: 
djuan. Malaice Djintam Joa, verbum eft quafi 
Sinenfe., denotans Cumimuminítar arene pufillum. 
Verum Ammi Arabibus dicitur Nanacha, & JNickda. 
Perfice Nanchauwa, | 
- Locus. Crefcit in Bengala, & Java, unde deducta 
eft hec planta in Amboinenfes infulas, & in hortis 
colitur, fed humilis eft herba , non facile fefe pro. 
Agans. . ei 
E. Da A longo tempore Ammi ufitatum eft , ut cibis; 
& pani bonum conciliet faporem , tefte Dioftoride libr. 
„cap. 70. Jave in aromaticis capfulis venditur. Mu- 
cerca hoc admifcent potibus Djudjamboe ditis , quos 
propinant ad ventris tormina, & flatus; hoc femen 
cum Affa foetida, & Acori radice contritum pueris 
exhibetur , ad vermes expellendos. Malabarenfes , 
& Bengalenfes fuo utuntur Aydjuan in cibo. frequen-« 
tius, quam ulla alia natio, quod admiícent Kerris y 
& condimentis pifcium, & carnium , Unde & quidam 
noftre nationis illud vocant Cuminum Bengalenfe, 
ac Malayenfes Djintam Bengala. | 
Amudium ab Eufeb. Nierenbergio libr. 15. cap. 84: 
defcriptum , in Philippinis crefcens infulis;-iderr vi- 
detur cum precedenti Aydjuan, licet dicat, mágni- 
tudine , foliis, & femine convenire cum Apiopalijiri. 
fed ejus femen gratiorem habere faporem à 
'num adcedentem; illud ibi in ufu e : 
num conciliandum faporem preter multas alias virtu. 
tes Medicinales, quas ibi vide. XE 
Muffi fimile eftdemen, fed magis ad illud Petrofe- 
lini adcedens, pro quoa quibusdam habetur, unde & 
a noftra natione vocatur Petrofelinum J'avanicum , cum 
priore Aydjuan tantam etiam habet fimilitudinem, 
ut pro uno eodemque habeatur femine, immo ab ip- 
fis Bengalenfibus, & indigenis feminis, que experte 
pre fe ferant effe curatrices, uti & noftri Chirurgi 
illud quoque pro Ammi habent, & pro hoc exhibent. 
Ego autem magnum inter hzc bina femina obfervo 
ditcrimen, Muffi enim paulo majus eft, rotundius , 
$ viridius, rugofüm quoque, & ftriatum , omnino in- 
ftar feminis Petrofelini, quum Aydjuan gilvum habe- 
at Cgrui colorem. 
.Cumi-- 
Ey dn 
Mutz 
HERBARII AMBOINENSIS 
ffet ad cibis bo- 
Liber VIIL cap. LXú 
LXI. HOOFDSTUK, 
De Favaanze Carwey, Ammi, Ebc, 
[7 L moeten bier drie kruiden in een Capittel befebry, 
ven, om dat z vande gemeene man geconfundeerd 
werden , en bet ene Voor bet ander genaamt 
werd. Myne befchryvinge begint van bet regte Aydjuan ; 
bet welk ik voor een Indiaans Carwey boude. Het febjez 
op met ech dünne, en wat geribde fleel, een elle boo, 
binnen biesacbtig , verdeeld in weinige zyde-takken, Be 
eerfte , en onderfte bladeren gelyken die van Paftinaca 
doch veel kleender , ook na derzelver finaak trekkende 
zwart Zeg groen, de bovenfte gelyken die van Venkel, dos 
korter , en dikker, i ) an T 
De bloempjes flaan aan veele kleene dollen, van 
witte gekloofde, en zeer kleene blaadjes gemaakt, in de 
midden wat peers vertoonende. 
Daar op volgt kleen zaad , kleender dan Peter/elie, of ge- 
meen Carwey,gefbreept heeft uit twee greintjes zaad tegens 
malkaar gezet, als twee bale maantjes , van coleur vaat 
of licht-ros. De fmaak is feberp. op de ton e wat byten- 
de, doch aangenaam „als gemeen Carwey , of een Weinig 
na Peterfelie trekkende; De qa hebben van binnen een 
wit, of biesachtig merg, gelyk alle doldragende planten, 
Het bloeyende , en zaad dragende beeft weinige bladeren; 
en dezelve in weinige fnibbelen verdeeld, ` De. wortel. is 
dun, regt, en weinig verdeeld. Het zaad ftaat mede 
lange aan den [tok , eer bet rypt. tA 
Naam, In "t Latyn Carum ,& 
% Duits Javaanze Carwe d 
t voor eenregtAmmi. Int Po y end 
Aydjua, en Aydjuan. Jn’t Maleyts Djintam foa, een 
half Sinees woord , willende zeggen Comyn, dat 200 kleen 
is als zand, Het regte Ammi biet in^t Arabis Nanachas 
en Nickda. Perfiaans Nanchauwd.  . SE 
Plaats. Het waft in Befigale , en op Fava, van daar 
bet overgebragt is in de Amboinfthe Eylanden, en in dé 
tuinen ook opgekomen, doch bet blyft-laag , eft «vil niet 
ce ee E: 
ebruyk; Al van oude tyden is bet Ammi gebruikt, 
om de ijf. » en bet brood één goede fmaak te geven, zoo als 
Diofcorides lib, 3. cap. 70, getuigt. Op Fava werd bet 
in de kruid-dozen verkogt, de Vrouwen mengen ’t onder baar 
Djudjambu , °t welk zy maken tegens buikpyn, en win- 
den; dit zaad met Affa foetida, em wortel van Acorus 
tzamen gewreeven, geeft men de kinders in om de buik- 
wormen uit te jagen. De Malabaaren, en Bengaalers 
gebrwiken-haar Aydjuan meer dan andere Natie in de dae 
gelykze koft , om kerris, of foucen over Nh , en vleefch 
te maken „daarom. bet zommige van onze Natie Bengaalze 
Comyn noemen, en de Maleyers Djintam Bengala. 
Amudiunr py Eufeb. oe Rs 84. 
befchreeven , en in de Philippienfe Eylanden groeyende , 
Careum Indicuii, In 
i ou- 
zegge wallende , fcbynd bet zelffte te zyn met bet voor- 
r eve Aydjuan, hoewel by zegt aan grootte bladeren; 
en zaad gelyk te zyn bet Apium paluítre , doch bet zaad 
zy Se, oan fmaak, na de Comyn trekkende , bet 
zelve zoudealdaar gebruikelyk zyn in de koft te doen, om 
een goede fmaak te geven, bebalven veele andere Medici- 
nale kragten, welke ziet aldaar. ` 
Mufü nu is een diergelyk zaad , doch bet Peterfelie 
zaad nader komende , waar voor bet ook aangezien werd, 
en van onze Natie gebeeten Javaanfche Peterfelie. Met 
bet voorfchreeven Aydjuan beeft bet ook zulke gelykenis- 
Je, dat bet voor een en ’t zelfde gebouden werd, zelfs 
by de Bengalers, en Inlandjche Vrouwen , die ervaare 
meeftreffen willen wezen, gelyk bet ook onze Cbirurgyns 
voor Ammi bouden, en daar voor ingeven. Ik nogtans 
bevind een groot onderfcheid tuffcben die beide, want bet 
Muffi is wat grooter , ronder, en groender van koris , 
mede gerimpeld , en geftreept , t’ eenemaal als Peterfelie- 
zaad , daar bet Aydjuan de waale coleur van 
beeft, : 
Mu 
