HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. Lan 
Locus. Magna copia obcurrit in Cambaja, ac fere Plaats. Men heeft bet in meenigtein Cambaja , en fcbier 
in tota Indoftanausque in Bengalam, & Sinam, item in gebeel Indoftaan tot Bengala, en Sina toe, als mede 
in Zeylana, minori autem copia in Java, atque inde op Ceylon, maar in minder quantiteyt vald bet op Fava, 
per Orientales infulas usque in Timoram, undeanno en van daar door de Oofterfche Eylanden tot Timor toe 
1666 per plantulas in Amboinam juffi deferri , ubi van waar ik bet Anno 1666. met plantjes in Amboina 
multo minor eft quam in memoratis regionibus, nec beb laten brengen, daar bet verre zoo groot niet werd 
unquam flores produxit, & poft viginti annos inte- als in de woorfchreeve landen, ook nooit bloemen gedra. 
riit. gen beeft, en na twintig jaren weer uitgegaan is. 
U/us. Maximus ejus ufus eft in ora Cormandala, ^ Gebruyk. Zyn meefte gebruik op de kufé Coromandel 
ubi ejus-glutinofus fuccus cum tenui mifcetur cal- is, dat men zyn flymerige zap met fyne kalk Vermenge 
ce, quz Ítabilem prebet teftam muris, & cifternis. "7 welk een vaft ciment geeft tot muuren, en cifternen, 
Malayenfes fuccum ex calidis expreflum foliis cum De Maleyers mengen zynen zap uit de warme bladeren 
albo conmifcent Saccharo, quem propinant contra gedrukt met avitte-Zuiker , en drinken bet tegens Altbma: 
Afthma. Idemquoque fuccus, velcontufafoliacom- of engborfligbeid. Hetzelve zap, of de geftoote bladeren 
buftis inpofita partibus, ardorem fortiter extrahunt, op verbrande leden gebonden, trekken den brand kragte- 
curantque fine cicatricibus , vel veficulis. Medici lyk uit, en geneezen bet lid zonder blaaren. De Sineeze 
Sinenfes hoc itidem utuntur fucco cum Saccharocon- Medicyns gebruiken bet zap RH met Zuiker tegens 
mixto contra Afthma, uti & convulfivum; Malaba- de engborftigbeid , en kinkboeft; Een Malabaarze arte 
ricus quidam Medicus foliorum vifcum adhibebat, gebruikte den flym der bladeren, dezelve door kleynzende, 
filtratum, ac dein cum Saccharo cantho depuratum, daarna gezuiverd met Kandys , of Ryft-water gemengd, 
vel Oryze aqua conmixtum, & propinatum contra en ingenomen tegens bet bloed, en etter-piffen. 
fanguinis, & puris mictionem. 
Den ftruik van de Indifche Alöe met een ftuk van de 
Alöes Indice frutex cum radicis fegmento abfciffus, 
argilla obduétus , & linteo involutus , per annos «wortelen afgefneeden , met kley-aarde be/meerd in een doek. 
poteft in domo fufpenfus fervari, decrefcentibusfen- je gewonden, kan men jaar en dagen in de buyzen op- 
fim vetuftis foliis, atque ex ejus centro novis propul- ‘hangen, verminderende allenskens de oude bladeren, en 
lulantibus , que fefe furfum incurvant ; fique radix daar en tegen uit bet midden nieuwe aanwafJende, die 
linteo obvolvatür humectato oleo Olivarum , tum hun opwaarts krommen; als men de wortel met een doek 
ejus folia hydropica quafi evadunt, ita ut tandemde- bewind, die in Olyven Oly bevogtigd is, zoo werden 
272 
hifcant, & rumpantur, copiofam effundentia lym- 
pham. 
Hie mihi conmemoranda venit certa Alöes fpecies, 
quam Carol. Clufius libr. 5. rarior. dit tap. 25. vO- 
cat Alöem Americanam, quam ipfe vidit crefcentem 
circa urbem. Valentiam in. Hifpania , cujus. formam 
ibi in defcriptione fecutus fuit, quumque Clufius ipfe 
fateatur , unam eandemque efle plantam cum Maguey, 
feu Met] Mexicanorum a Gomara defcriptam in hifto- 
ria fua Mexicana, & genuinam Francifci Hernandis , 
& apud Eufeb. Nierenberg. bift. nat, libr--2--eap. IT. Hernandes, en by Eufeb. 
obcurrentem, ex quorum defcriptione adparet, Ma- 
y feu Meth non habere convenientiam 
cum. Aloe, fed foliorum formam aliasque qualitates 
demonftrare, majore jure pertinere ad Pandani Indi- 
cifpecies, que ad finem libri fexti defcripta funt, 
tis notum eft, quo modo hi fruticuli füb nomine 
Hifpanici Sempervivi ex Portugallia, & Hifpania de- 
duétifint in Germaniam , ac dito modo ornamenti gra- 
= fufpendantur in Phamacopeis, & Chirurgorum of- 
einis. ung iru. 
Baub. libr. 30. cap. 38. vult vocari Sempervioum ma- 
rinum, non tantum , quum crefcat in litoribus Algar- 
biz, & Andaluzie, licet etiam in ipfa ac media re- 
periatur regione, fed etiam quia trans mare in Ger- 
maniz regiones deferatur, neque ubique fit amarum, 
unde nec Alóe ex illo confici poteft. 
Poftremo difcrimen notandum eft inter Alóem V. 
& N. Teftamenti, Alóe enim V. T'eftamenti eft He- 
breorum Abalim, five Agallochum lignum odordtum , 
quod adhuc in officinis Lignum Alöes vocatur. Illa 
vero N. Teftamenti eft Alöe Catbartica five purgatoria 
Siriace Ngalui, /Ethiopice Ngalea di&a. ~~ 
Folia ejus decorticata , ipforumque medulla con- 
fciffa, ac cum Syrupo, & aqua Rofarum comefta in- 
ftar Tsjintsjau ` 
monem in phthyfi incipiente, ut & inftar calcis crase 
fam expellit urinam in Gonorrhea, 
OBSERVATIO. 
Quum hzc planta toties-fit exhibita, & ab omnibus exo- 
ticarum fere Auctoribus conmemorata, hinc Rumphius bre- ` 
vem tantum hic, & obiter quafi- ejus dedit defcriptionem , 
quumque fatis nota fic planta, nullam ejus fubjunxit iconem, 
eftque fine dubio eadem, que Ale foliis (pinofis, confertis, 
dentatis vocatur in H. C//forz. p. 130. que eft Alóe vulgaris 
Au&orum , & vera Muntingii icon 69. nec non Kadanoku, 
vel Catevala H. Malab. Tom. XI. Fig. 3. &c, 
In 
faporem habet fatuum , curatque Puls 
de bladeren waterzugtig , dat xy ten 
en veel water uitgeven. 
Jk moet bier aanroeren een zekere zoorte van Alte, de- 
welke Carol. Clufius lib. 5. rarior. plant. cap, 25. 
noemd Alóem Americanam , en zelfs beeft zien waffen ; 
omtrent de ftad Valentia in Spanje , na welkers gedaan- 
te by ze befcbreeven beeft , maar dewyl Clufius zelf be- 
kend, dat bet dezelve plante zy met bet Naguey , of 
Mett der Mexicanen befchreeven-van Gomara, in. om 
Mexicaanfe. Iliftorien., doch origineel by Francifcus. 
ier - lib: r4. hift,nat. 
Cap. 11. uit welke Bee blykt, dat Maguey, of 
Merl zeer kleene gemeen/chap bebbe met Al6e , maar dat 
de gedaante der bladeren, en andere eigen/cba, 
brengen, dat bet met beter reden onder onze Ooft-Indifche 
Pandangs te brengen zy, dewelke in "t einde van 't zes- 
de boek befcbreeven zyn. 
Het is genoeg bekend , boe men deze ftruiken onder de 
naam van Spaan/che Sempervivum uit Portugal, en Span- 
jen in Duit/chland brengt , en op voorgemelde manier op- 
EE een cieraat in Apotheeken, en Barbiers-win=. 
Rels. Tuis 
Bauhinus lib. 30, cap. 38. wil bet Sempervivum Ma- 
rinum genaamt hebben, niet alleen om dat bet op de firan- 
den van Algarbia, en Andaluzia groeid, boewel bet ook 
landwaart in waft , maar ook om dat men "t over Zee in 
Duitjche landen brengt, en zy niet over al bitter, daar- 
"om men ook geen Aloe daar van maken:kan. 
' Eindelyk moet men bet onderfcbeid tuffcben Ale van bet 
oude en nieuwe Teftament aanmerken, want de Ale van 
bet oude Teftament is der Hebreuwen Ahalim , ofte bet 
ruikende Agelhout, het geen ook nog in de Apotheeken 
Alóes-hout genaamt werd. Die Vus ber meat T. efta- 
ment is de Purgeerende Alöe, op bet Sirie/cb Ngalui, 
ZEtbiopie[cb Ngalea genaamt. 
“De bladeren gefchilt , en "t merg in ftukken ge/needen 
met Syroop, en Roozen-water gegeeten , gelyk Tsjintsjau; * 
is laf van fmaak , geneeft de longe in de beginnende Tee» 
ring, en kalkagtig piffen in Gonorrbaa. s 
aat Len openberften , 
AANMERKING 
Wyl deze plante zoo dikwils al isvertoont, en fchier van 
alle Schryversder vreemde gewaffenaangehaalt, hierom heeft 
Rumpbius alhier zeer kort, en als terloops hem maar d 
roert, ofte befchreeven, waarom hy ook daar van geen La 
ding gegeeven heeft , en iszonder twyfel. dezelve , welke Alöe 
met doornagtige, by een gedronge, tandige, fcheedagtige » 
platte, en gefpikkelde bladeren genaamt werd , in de H 
Cliffort.pag.130. welke is de gemeéne Alöe-plant der seng 
vers, en de regte Alöe van Munting 69. figuur, en ook de 
Kadanoku, ofte Catevala van dé H. Malab. Tom. Xl. Fig: 
3. Ke. 
1 ; 3 In 
