VII Beek. LXII Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
In Außuario Alöe Americana, que a vul. 
go filveltris Anafja habetur, fequenti 
defcribitur modo, 
Anno i697 in colle prope fluvium D'Alph , feu Bå- 
toe Gantong rara detecta eft planta, que potius ars 
porefcens frutex eft, & incolis penitus ignota fuit, 
ac proinde tanquam exotica planta habenda, aliunde 
dedu&a, eoque magis , quum in deferto crefcebat hor- 
to, qui ante fex feptemve annos cultus, & ornatus 
yo forma magna ex parte conveniebat cum Alöe 
Americana a Clufio rar. plant. libr. 2. pag. 9o. defcrip- 
ta, ex Hifpanis Scriptoribus potiflimum defumpta, 
aliaque fimilis planta quoque reperitur in Epbemer. 
German. annn. 1. obfero. 90. & 91. parva autem ha- 
yum plantarum differentia regionum varietati adferi- 
benda eft. Ejus formam hic exarabo, qua tum temi- 
poris fefe obtulit, que generaliter erat tanquam A- 
naffe frutex, fed in omnibus partibus major. 
- Folia ejus in inferiore fruticis ftipite in orbem lo- 
cantur fere fine ordine , quatuor circiter pedes longa, 
ac ftipitem formant cruris craffitiem habentem, qui 
cito adrenuatur, feu anguftatur ad craffitiem brachii 
viris. Hecque erant quinque, ac fex pedes longa, 
palmam lata, fuperius plana , & concava, inferius 
ex plano convexa, adeo firma, ut puer uni infiftere 
offic; Ad oras acutis, fed curtis, & duris fpinis ar- 
mata, que ad digiti circiter latitudinem diftabant, 
& omnes fere furíum incurvate erant. Ipforum ex- 
tremum terminabatur in durum, & nigrum apicem 
inftar fübuli, illorumque fubftantia dura eft, & ex 
craflis conftat fibris, que repleta erat fucco vifcofo , 
in ore parum amaricante ,-& ingrato , parumque 
te. : M s = 
er lie centro, uti dictum eft , caulis adfurgit 
ad altitudinem trium quatuorve virorum, cujus media 
pars ad binas circiter orgyas ornatur parvis foliis, 
que omnia tamen terminantur 1n fimilem durum api- 
cem, & inftar fquamarum etiam cauli adcumbunt. 
Stipes , feu caulis hic externe durus eft, fed non cras- 
fam gerit lignum, inftar filveftris Pinange, fonitum 
edens, quum pulfetur. Interna ejus fubftantia mol- 
lis et, & vifcofa. Superior ejus pars fefe dividit in 
quindecim, vel fexdecim laterales ramos, tres circiter 
pedes longos, lentos admodum ; & firmos, qui vix 
difrumpi poffunt, vel diffecari , ac fuperne quadra- 
gonifünt, quorum bina latera latiora, & glabriora 
funt binis aliis, quique in plures fimiles minores di- 
viduntur firmos ramulos, in quorum extremo multi 
confpiciuntur corymbi umbellas referentes , inque iis 
“duplex florum forma. Quorum prima funt viridia, 
& tenuiter ferrata foliola, pollicis unguem circiter 
longa, interne parum concava, & conniventia unde 
& optime florem reprefentant, qui tamen non eft, 
ex ipforum enim media parte alia iterum excrefcunt 
fimilia foliola ,- qua fenfim poft priorum lapfum ge- 
nuinum exhibent florem. Altera itaque forma verum 
conftituit florem, qui plerumque ad latera umbella- 
rum iftarum confpicitur, & in inferiore parte bina 
craffa gerit foliola. Flos hic raro fefe extendit , con- 
flatque ex fex oblongis, & concavis petalis , que 
plerumque cinguntur, € quafi clauduntur ab extre- 
mo maximo, quod retrorfum flectitur, coloris ex vi- 
ridi flavefcentis, : 
In floris centro piftillum adparet, quod tamen fo- 
liolum magis refert, cum fex craffis firmisque ftami- 
nibus, antheras gerentibus, & in orbem pofitis, uti 
dn Liliis albis; ed inodori funt hi flores , an vero 
hilatius fefe extendant , pro certo adfirmare nequeo, 
dm pluviofis menfibus hos obfervaverim, & de- 
cripferim, Sic quoque me latet, an fru&us fubfe- 
Quantur , licet quam maxime multiplicetur , & propa- 
qu hee planta, “(es videtur duplici modo. 
d quandam enim diftantiam a matricis ftipite multe 
regerminabant plantule, ex quibus diftinéte adpare- 
t effe propagatas ex diétis iftis fpuriis floribus, feu 
fafciculis iftis foliofis, qui cum tubo incurvo in ter- 
ram prolapfi novas formabant plantulas, an vero hz 
ette evadant, dicere nequeo. : 
Tom. Y, Undi- 
273 
In het Audluarium werd de Américadnfché 
Alée , welke in ’t gemeen voor een 
wilde Ananas werd aangezien; op 
de volgende wyze beichreeven, 
Anno 1697. is op een heuvel aan de rivier D' Api 
of Batoe Gantong evonden , een zeldzaam gewas, of ed 
meer boomacbtige [iruik , by deze Inlanders ganfch onbe- 
kend, en gevolgelyk voor een vreemd gewas te bouden; 
van elders ingebracbt , te meer , dewyl bet in een verlaa- 
ten tuin flond , zes a zeven jaren te vooren gecultiveerd; 
Zyn gedaante kwam genoegzaam overeen met de Alte 
Americana be/cbreeven door Carol. Clufius rar. plant. 
lib. 2, pag. 90. meeft uit Spaanfe Autheuren, en nog 
een andere fes Plante in Europa, te zien in Anno 
I; Ephemer. ermanic. obferv, go. en 91. zynde bet 
kleene verfchil de verfcheidenbeid der landen toe te febry- 
ven. Ik zal zyn gedaante albier zetten, zoo als by zig 
doenmaals opgedaan beeft. Hy badde in "t generaal de ge- 
daante van een Ananas ftruik, dog in alle deelen grooter. 
De bladeren ftaan rond om de onderfte Schier zonder or= 
der, omtrent vier voeten boog , en formeeren een fiam; 
in de dikte van een dye, en fchielyk verdunnende, tot 
de dikte vaneen mans arm. De bladeren waren vyf axes 
voeten lank, een band breed, boven vlak bol , beneden 
vlak rond , zoo ftyf, dat een jong op een blad Baan konde, 
aan de kanten met feberpe, og korte, en barde doornen. 
bezet , omtrent eenvinger breed , van malkander „en meeft 
alle na vooren gekromt. Haar uiterfteeyndigt in een barde, 
en zwarte [pits , gelyk een priem , baar binnenfte fubftantie 
is bard, en grofdraadig , gevuld met een kleverig Zen, 
o e mond wat bitter, dog onaangenaam, en wat jete 
ende, 
Uit de midde des ftruiks febier als gezegt , een fiam 
op, im de boogte van drie a vier man, welkers middel 
omtrent twee vaadem boog bezet is met geen groote , maar 
kleene bladeren , alle eyndigende in een diergelyke barde 
fpi , en als velletjes tegens den ftamaanzittende. De ftam 
eeft buiten een bard , dog geen dik bout, gelyk de wil- 
de Pinang klinkende, als men daar tegen klopt. Het bin- 
nen(le is week, en flymerig. Het bovenfte verdeeld zig 
in vyftien a zefbien dwers-takken, omtrent drie voeten 
lank, zeer taay, en Da. kwalyk om af te breeken, en 
door te fnyden, na vooren toe vierkantig , waar van twee 
breeder , en gladder zyn, dan de twee andere, in veele 
mindere; en diergelyke flyve takken verdeelt. Aan’t ute 
terfte der zelven, ziet men veele trosjes , of dollen , en 
daar op tweederley gedaante , die na de bloemen gelykema 
Het eer [le zyn groene „en fyn gezaagde blaadjes, omtrent 
een nagel van een duim lank, binnen wat bol; en na 
malkander gekeert, en dierbalven zeer wel een bloem ver= 
beeldende, doch zyn bet niet, want uit baar midden kas 
men-al wederom andere diergelyke blaadjes voort „of men 
moet giffen , dat met ter tyd ‚-nu”v afvallen van de buis 
tenfte blaadjes de regte bloeme voortkomt. De andereges 
daante nu is de eygentlyke bloem, die cs crime: 
zyden van de voornoemde dollen ziet , bebbende aan baar 
onderfle nog twee diergelyke dikke blaadjes. Zy pr 
baar weinig in zes lankwerpige , en van binnen bolle 
blaadjes , die meeft omvat werden van bet uiterfte, en't 
rootfte , "t welk zig naar achteren kromt, van coleur 
cht geel , na den groenen trekkende. 
In de midde ziet men nog een pildartje , doch meeft na 
een blad gelykende , met nog zes dikke ftyve draaden rond- 
om , met balkjes boven op, gelyk in de witte Lelie, zon- 
der reuk; of zy baar nu wyder opend , kan ik niet zege 
en, dewyl ik ze in de regen-mou/Jon beb moeten be- 
chryven. Men weet niet, dat bet vrutbtedraagt, boe- 
«vel bet zig zeer vermenigvuldigt , z9obét fcbynt ,- op Grieg, 
derley manier. Want wat ver van de moeder-ftam f 
den jonge plantjes , waar van men düidelyk bekennen kone 
de, datze Waren voortgekomen, uit de bovenftdande val 
Sche bloemen , of troepjes van bladeren gémaakt, dewelke 
met baar krom balsje op de aarde vallende; tot nieuwe 
plantjes werden, doch of zy tot perfeltie komen, kan ik 
nog niet zeggen; 
Mm Wan 
