280 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SEX TU M 
Laganfa. Bredo Mamma. 
Æc herba adfinis videtur Feno Graco filveftri 
fecundo Dopon&1, que in binas dividitur fpe- 
cies , albam & rubram. 
. Primo Lagan/a alba vulgatiffima eft, ad binorum 
pedum altitudinem excrefcit fimplici fefe erigens 
caule , qui rotuudus eft & fuperius ftriatus, ubi & 
laterales fefe extendunt ramuli arbufculam referentes. 
Folia longiusculis infident petiolis in teneris fruticu- 
lis quinque femper fimul conjun¢ta, quorum medium 
binos articulos longum eft, reliqua porro breviora, 
fuperius lata, inferius anguftata , illis Feni Graci fi- 
milia, ex flavo virentia, flaccida, ipforum cofte ful- 
cos formant in fuperiore parte, quumque femen pro- 
ferat, tria Die conjunéta funt , aliquando etiam 
quatuor fimul, fed minora prioribus. 
Flores cum illis Eruce conveniunt, compofiti ex 
quatuor flaccidis & flavefcentibus petalis , ad unam 
partem inclinantibus , ad alteram vero erigitur Corni- 
culum viride, quod in fructum excrefcit, in floris 
centro locantur fexdecim flava & brevia ftaminula 
fufcas antheras gerentia. 
. Fru&us fant filicule tenues , minorem digitum lon- 
ge , externe oblique ftriatz , parumque rugofe & 
vifcof, culmum craffz, ex rotundo parum compreffz, 
ac maturz facile dehifcunt , tenuem enim habent pel- 
liculam inftar filicularum Sinapios, intus femina lo- 
cantur pufilla » rotunda, fed ad utrumque latus plana 
& comprefla, undique ftriata, & fufca, femini Feni 
Graci fimilia, fed minora, ac fere infipida, 
Tota planta ad tactum rugef ch & wifcofa, pr&- 
fertim tenera cjus aucule , odoris gravis, ex Sinapi 
& pice quafi mixti , qualis & fapor eft paululum acer 
& amarus, linguam vellicans: Contrita hzc planta 
cutim parum exurit, fi ipfi inponatur inftar foliorum 
Sinapios , fed non diu durat. 
` Radix alba eft, longa , perpendicularis, non mul- 
tum extenfa,nodofa, feu verrucofa, quales & fibrille 
funt, faporis Raphanacei, pro cujus radice haberetur, 
fi fubftantia ejus major effet, nec in medio gereret du- 
rum iftum nervum. 
Secundo Laganfa rubra paulo major & altior eft 
pos » fimiles gerens ftriatos caules ac quinque 
olia fimul, quz majora funt & latiora, non ita vi- 
fcofa, fed glabra, & maxime virentia, in fuperioribus 
caulibus tria quoque tantum locantur folia, faporis 
non ita amara vel acria quam prioris, fed Raphani , o- 
dorque ingratior eft, ex quorundam opinione non ad 
Picem adcedens , fed ad illum urine, licet magis edu- 
lis cenfeatur, 
Flos longo inde: pedunculo, compofitus ex qua- 
tuor albis & flaccidis petalis , cum tubis anguftis & 
purpureis, illa ad unam quoque inclinant partem, ita 
ut altera ejus pars nuda fit & aperta, Pedunculus per 
ipfum tranfit florem ad pollicis circiter latitudinem , 
ubi transverfaliter dividitur in fex longa & purpurea 
ftamina feu barbas, ac paululum pergens viride for- 
mat corniculum , quód in fructum excrefcit. 
Silicula ejus longior eft quam prioris, minorem di- 
gitum longa, ex rotundo parum compreffa , rugofa 
qM: fed non vifcofa, nec ftriata, ac parum fur- 
um incurvata inftar cornu Hirci. Mature dehifcunt 
in binas tenues pelliculas , atque in binis ordinibus fu- 
{cum exhibent femen, uti in priore fed quod rugo- 
fius eft; Radix ejus quogue alba eft, verrucis obfita, 
& faporis Raphanacei, fed debilior quam in priore. 
- Utreque hz fpecies fponte in hortis crefcunt, & in 
arvis cultis per femina decidua fefe - multiplicant , 
ita ut totas obcupent areas, adeo denfe & luxurio- 
fe , acf ftudio & labore ibi effent fate , fique ra- 
diis folaribus tangantur; fortem de fe fpargunt Picis 
odorem, qui capiti gravis & moleftus eft, fi diu iftis 
adftemus plantis, magnumque fatis prebent laborem 
in exftirpatione eo loci, quo non defiderantur; licet 
aliis herbis oleraceis nullum adferant damnum, Ob- 
currunt quoque circa edes poft pagos fponte crefcentes. 
A Nomen, 
HERBARII AMBOINENSIS 
„als er de Son op fcbynd ‚zoo geven zy een 
Liber VII. cap. LX VI, 
"LXVI. HOOFDSTUK. 
De witte ofte eetbare Laganja, 
[^w It kruyd wil zyn wit de maag [chap van i 
D Grecum filveftre KA Amel iom 
? Soa voce > witte en Vo: ; i 
1. Laganfa alba is de gemeenfte, waft 2 7 
met een enkelde fteel, Ce > , en boven Bh 
takken verfpreyd , als een boompje. De bladeren Staan op 
lankagtige ftelen, aan de jonge ftruiken altyd vyf by 
malkander , waar van bet middelfte 2 leden Bel is, de 
andere vervolgens korter, vooren breed, en achter Sal 
die van bet Foenum Grecum gelyk , geel-groen Slap. 
en bare ribben maken groeven aan de bovenfte zyde E 
als bet zaad draagd, ziet men meerendeels drie by mal. 
bos cad ook vier, en kleynder dan de voorgaans 
e. ; 
De bloeme gelykt die van de Rakette , gemaakt va 
geele en flappe blaadjes , die maar aan de E zyde pr. 
en aan de andere fiaat een groen boorentje ‚waar uit de 
vrucbt werd , bet midden be 16 geele en korte draad« 
jes, met bruyne moppen. 
De vruchten zyn dunne bouwen ; een kleene vinger 
lank , van buyten jeune geftreept, wat TUTE, "A 
verig , een ftroobalm dik, uit den ronden wat gedrukt, 
de rype berften ligt open , want zy bebben een dunne fcbaal, 
gelyk Moftaardshouwen, binnen leyd kleen zaad, rond, 
doch te weerzyden plat en ingedrukt , rondom geftreept, 
bruyn, bet zaad van Faenum Gr&cum gelyk, dog kleene 
der , en zonder merkelyken finaak. 
De geheele pl iz-rwyB in>t-aantaften, kleverig, in- 
zonderbeid de jonge bouwen , flerk van reuk , uit moftaard 
en pik gemengd , gelyk ook de fmaak is met een kleene 
Jeberpigbeid en bitterbeid , de tonge prikkelende. Het ge- 
wreevene kruyd brand ook wat op de buyd, als men t 
pet daar op firykt ,gelyk moftaard-bladeren „doch niet 
ange. 
e wortel is wit , lank ‚neergaande , weinig verfhr 
en met knobbelen of wratten Zeg aan de Vaze A 
Radysagtig van fmaak, zoo dat mem xe daar voor eeten 
zoude, als xe «vat meer fub[lantie , en in de midden die 
barde zenuwen niet en hadden. 
2. Sc rubra spend y^ booger en grooter als bet 
voorgaande , met diergelyke geftreepte ftelen, en vyf blar 
deren by malkander „dog e oda s. SE bre- 
der, zoo kleverig niet, maar glad em boog-groen , aan de 
bovenfte Delen aan ook maar 3 bladeren „van fmaak 200 
bitter en fcherp niet als de voorige , maar Radysagtig „dog 
de reuk is onlieffelyker , na veeler oordeel niet na pik, gt* 
lyk bet voorige, maar na piffe riekemde , boewel bet tot 
teeten bequamer gebouden werd. 
De bloeme flaat op een lange Deel „gemaakt van 4 witte 
en flappe bladeren ‚met lange en peerfche balzen „ook maar 
aan eene zyde flaande, zoo dat de andere belft open blyft. 
De Bel loopt door de bloemen een fluk weegs vort , om- 
trent een duym breed, daar by zig dan werdeeld overe 
dwers in zes lange en purpere draden of baarden „ loopt 
nog wat voort, en formeerd als dan een groen borentje s 
waar uit de vrucht werd, 
De bouwe is langer dan aan ’t voorige ,. een kleene vin- 
ger lank , uit den ronden mede gedrukt, wel ruyg , doch 
niet kleverig nog geftreept , en weinig voorwaards gekromd, 
als Boxhoren. De re berften open in 2 dunne vellekenss 
en vertonen in arygenhet bruyne zaad , als aan 't voorge, 
dog ruyger ; de wortel is mede wit „met. wratten bezet, 
en radysagtig van fmaak , doch laffer dan de vorige. 
Beide deze zoorten groeyen van zelfs in de tuinen , en 
op gebouwde Landen, door bet e zaad zig 200 
vermenigvuldigende, dat zy gebeele bedden beflaamy 200 
digt en weeldrig „als of zy met vlyd df en 
erke pt 
retik van baar , zoo dat bet voor "t booft SE vald, 
daar by lange te ftaan, en men beeft genoeg te doen met bet 
uitroeyen , daar men ze niet bebben wil „hoewel zy andere 
moeskruyden geen fchade aanbrengen. Men vind ze 00 
omtrent de buyzen agter de Negoryen in't wild Ee. 
