282 HERBARITAMBOINENSIS. LiberVillcop LXVI, — 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SEPTIMUM 
Sinapi Sinenfé. Safawi Tsjina. 
N hisce regionibus binz obcurrunt Sinapios herbe; 
I una exotica, altera indigena. 
Primo exotica eft Sinenfis, vel quum potiffimum 
a Sinenfibus colatur, vel quod primo ex Sina fit de- 
lata. Eft elegans amplâque planta, undique lata 
fua inftar Braffice extendens folia, quz feffilia funt, 
pedemque longa plus minusve, quinque digitos lata, 
fuperius rotunda, inferius anguftata, fine laciniis vel 
angulis inftar vulgaris Sinapios , fed ad oras parum 
ferrata, flavefcentia, & maxime corrugata: y 
Ex fruticis centro fimplex excrefcit caulis ad ging 
altitudinem , cui parva increfcunt folia, que magis 
cum illis vulgaris Sinapios conveniunt, atque In ejus 
fummo fimiles flavi flofculi ac femina , que tamen 
paulo majora funt , magisque pallide fufca , quam vul- 
garis Sinapios: : 
Tantum hzc prebet planta laborem , quantum Braf- 
fica , ut ipfius folia ampla excrefcant, in fulcis enim 
lantanda eft inftar Brafficz , diligenter irriganda , re- 
houzque circa ipfam excrefcentes herbe evellendz, 
prefertim vero cavendum eft, ne flores vel femina 
excrefcant. Sinenfes eam folebant tantam colere, 
quanta fieri poterat , tumque totam ab(cindebant plan- 
tam , antequam caulis florifer excrefceret, quam ita 
in forum venalem adportabant. 
Nomen. Latine Sinapi Sinenfe, Malaice Safawi Tsji 
5234 SINCE E 
Locus. Ab Amboinenfibus non colitur, fed potiffi- 
mum a Sinenfibus & noftra natione. Optime crefcit 
menfibus pluviofis, magisque ample dittare oportet. 
quam Breffüca. — — 0 ioci Y 
* Ufus, A Sinenfibus hac Sinapios platita magis coli- 
tur quam ab alla alia natione, unde & ab ipfis potif- 
fimum in ufum vocatur ad cibum. Totz eradican- 
tur vel abfcinduntur plante, modo quum caulis flo- 
rifer prodiret , queque diligenter ablutz ad folem les 
viter exponuntur ‚ut flaccefcant vel mollefcant, tum- 
que colligantur , & muria condiuntur , & confervantur. 
Quum hanc edere velint plantam, in aqua eam pa- 
rum macerant, atque lardo vel carni adcoquunt , uti 
nos Braflicam fermentatam feu acidam iplis adcoqui- 
mus. Folia ceterum fumuntur recentia ; qua in Sole 
flaccefcunt „& leviter adfperguntur fale contrito, que 
dein convolvuntur inftar foliorum Tabaci feu volvels 
lorum; ac fic deponantur fupra fefe invicem „que ex 
pugno eum carne vel pifcibus eduntur.Noftra natio hzc 
coquit folia inftar Brafficz , primam abjiciens aquam. 
oc fupra defcriptum Sinapi aliam infuper habet 
varietatem, uti Sinenfes hoc quoque dividunt in al- 
bum & nigrum. Album eft fupra defcriptum pallida 
ac flavefcentia gerens folia, Nigrum minora gerit fo- 
lia magisque ferrata, inferius auriculata feu angulofa 
fere inftar vulgaris , nigricantia feu intenfe viridia, 
ac colitur inftar prioris. 
Secundo Sinapit indigenum. eft Amboinenfe parvifo- 
lium, quod folia gerit laciniata & angulofa, floresque 
gerit ac femina noftrati vulgari fimilia - unde inutile 
eft hec amplius defcribere, facillime caulem emittit 
floriferum sac proinde pauca producit folia, ab Eru- 
cis maxime exefa,que hanc pre aliis vexant herbam. 
Amboinenfes hoc ferunt ubique circa ædes & hortos, 
ubi fefe fponte multiplicat , inque arvo inculto excre-' 
fcens tam pufillum & gracile eft , ut vix dignofci poffit. 
Nomen, Latine mihi dicitur Sinapi Amboinicum. Ma- 
laice Safawan Ambon. : 
Locus & Ufus. Amboinenfes hoc ferunt in hortis- 
montanis, alie vero nationes & populi maritimi "hoc 
quoque colunt; Ejus ufus wa eft, ut femen 
proferat, quod conminuitur, & ad cibum adhibetur. 
Paulo magis amaricat Sinenfi, ac veram Sinapios ha- 
bet acrimoniam. Contra Sinenfe multo minus amarum 
eft, fed magis inflammat, ac faucium quodammodo ar- 
dorem excitat. 
Cuncta- 
LXVIL HOOFDSTUK, 
De Sineeze Moftaart-Plant. 
N deze geweften beeft men taveederley zoorten van 
I Mojtaard-kruiden , 1. witlandijch , 2 Inlandifch; 
1. Buitenlandifch Moftaard is de Sineeze ; om dat die 
meeft van de Sineezen geoeffend werd , of om dat ze eer 
uit Sina gebragt is. Het is een fcboone breedé plante, 
bare breede bladeren rondom uit/preydende, als kool-bla. 
deren, doch zonder fleel. De bladeren zyn een «oet lank 
min of meer, y vingers breed , vooren rond , em achter 
Jmal , zonder lappen of hoeken , gelyk de gemeene Moftaard, 
doch aan de kanten wat gezaagd, geel-groen , en zeer ge- 
rimpeld. ` 
it de midden des ftruiks komt een enkelde fteel voort, 
ruym een elle boog ,daar aam kleendere bladeren groeyen, 
die de gemeene Moftaard gelyker zyn, en boven op zoda- 
nige geele bloempjes en zaden, dog deze zyn wat grooter 
en lichter-bruyn dan bet gemeene Moftaard. à 
Men beeft er zoo veel moeiten mede als met den Kool, 
om ter degen groote bladeren te gewinnen , want men moet 
bet op voorens planten ,gelyk den Cappers-kool ; neer fbig be- 
gieten, en al bet ander kruid rondom uittrekken, inzon 
derbeid beletten; dat bet geen bloem of zaad fchieté. De 
Sineezen plegen bet zoo groot te voeden; als zy immers kon- 
nen, en als dan de gebeele plante af te fnyden, eer den 
zaadfteel voorkomt, en zoo te koop te brengen: 
Naam. In ’t Latyn Sinape Sinenfe ,. Maleyts Safawi 
Tsjina. In't Sinees zelfs we « s 
„Plaats. By de Amboinezen, werd bet niet geoefend , 
maar meeft by de Sineezen en onze Natie. Det groeyd bee 
ter in de regenmaanden ‚en wil wat-verder dan Kool van 
malkander fiaan. ` Herr. ra AP Roe. 
Gebruyk, By de Sineezen word dexe.Moftaard meer 
gecultiveerd dan by andere Natien ; daarom zy bem ook 
meeft gebruiken , en dat tot de kofl; De gebeele planten 
werden uitgetrokken of afgefneeden ; even als de zaadfteck 
wil witfchieten , [cboori afgefpoeld zynde „een weinig in 
de Sonne gelegt , tot dat zy flenfJen , of week worden , als 
dan t’zamen gebonden, in peekel gelegt, en bewaard. 
Als zy die nueeten willen „nemen zy die, en verver/chen 
Ze wat uit in water , en kookenze by fpek of vlec/cby ge- 
lyk wy met de zuure kool doen. Anders neemt men de ver- 
{che bladeren, laatze. in. de Sonne flenffen, beftrooyd ze 
dunnetjes. met gewreeven zout, roldze t’zamemals Tabaks- 
rollen , en legt ze zoo op malkander beenen, die men dan 
uit de band eet tot vleejch of viffcben. Onze Natie ko~ 
ken de bladeren gelyk men anders met den Kool doed, bet 
eerfle water weggietende. f 
Deze bovenftaande Sineeze Moftaard beeft nog eene 
veranderinge , gelyk bem dan de Sineexe verdeelenin witte 
of fwarte. De witte is de boven befcbreevene , met ligte en 
geel groene bladeren. De fwarte beeft kleendere bladeren, 
meer gezaagd , en achter-met lappen of boeken, fcbier ge- 
lyk de gemeene, fwart of boog-groen van coleur ‚en werd 
geoeffend als. de voorige, E a 
-.2. De Inlandfcbe Moftaard is de Amboinfcbe , met klee- 
ne-bladeren , achter met groote boeken of diepgefnedene 
bladeren , anders van bloemen en zaad ons gemeene gelyk, 
daarom onnodig dezelve breeder te befchryven ‚by Eet 
zeer licht zyn zaad-fteel , en beeft dierbalven weinige bla- 
deren, die ook meeft van de Rupzen doorvreeten Zyn, die 
dit kruidje voor andere plagen. - 
De Amboinezen zaayen bet overal , omtrent bare buyzen 
“en tuinen, daar bet zig dan zelfs vermenigvuldigd » dog - 
op een ongebouwd Land opkomende , werd bet byna zo kleen 
en mager, dat bet zig zelver niet en gelykt. 4 
Naam. Wy noemen bet in 't LatynSinapi Ambonicum 
Maleyts Safawi Ambon. “ : 
Plaats en Gebruyk. De Amboinezen zaayen bet in bare 
berg-tuinen ‚dog andere Natien en Eylanders cultiveeren 
het ook. Zyn gebruik is meeft om zaad te must rg 
bet welk men maald, en tot de koft gebruikt. Het is "We 
wat bitterder dan bet Sineeze , maar beeft de regie feber, 
-pigheid van Moftaard , daar en tegen bet Sineeze is DE 
min. bitter , maar verbit meer , en brand eenigzinis 1n 
keele, De 
1 
| 
3 
