VIII Bock. LXVII Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 293 
< Cun&tarum Sinapios fpecierum recentes radices ma- 
fticatz , ipfarumque fuccus deglutitus conducit in tuffi 
ficca , ad pruritum faucium tollendum. Amboinenfis 
Sinapios folia, quum fint calidiora, contrita , & fron- 
ti inlinita, Cephalalgiam curant ex flatibus & frigore 
ortam, fed cutim parum exurunt, 
COBSER VAT. EO. 
Quum Sinapi unicuique fére notum fit; hinc nullam ejus 
addidit Rumphius iconem; Eftque Sinapis filiquis hifpidis , 
roftro obliquo longiflimo H. Cliffort. p. 338. ubi reliqui con- 
memorantur auctores , ejusque alie fpecies. Eftque forte 
Sinapi album ex India Orientali P/ukn. Almag. Bot. p. 3475 
&c. 
` De verfche wortelen van állerbande Moftaard geknouwd, 
en bet zap ingefwolgen, ts goed in een drooge boef? , om 
bet jeuken in de keel te verdryven. De bladeren van dé 
Amboinfche Moftaard, als zynde beeter van aard, ge- 
wreeven en op 't voorboofd gefineerd , geneezen de booft- 
pyn, dat van winden of koude komt, maar zy branden 
wat op de buid. 
AANMERKING. 
Wyl de Moftaart ieder een genoeg bekent is, hierom 
heeft Rumphius daar geen Figuur van bygedaan. En is de 
Sinapis met ruyge peulen, en een fchuynze zeer lange neb- 
be van de H. Ciifort. p. 338. alwaar de overige Schryvers 
vermeldt werden, en deszelfs andere zoorten. En is mo- 
gelyk de witte Moftaart uit Ooft-Indien van Plukn. Aímag: 
Bot. p. 347. &e. 
pM 
CAPUT SEXAGESIMUM 
OCTAVUM 
Utta Manu. 
JE herbe humiles funt fpecies arbufcule Cam: 
bang Cuning EK, libr. 6. cap. 28. defcriptz , bi- 
nasque habent formas acutifoliam & rotundifolium. 
Gallinaria. 
Primo Gallinaria acutifolia früticulus éft, fimplicem 
emittens caulem, qui in Jaterales fefe dividit ramos 
inftar arbufculz , qui potiffimum ere&i funt , rotundi, 
& firmi, atque ex his transverfales alië excrefcunt 
foliofe pinna, quibus folia infident , ab utraque par- 
te ordinata & fibi obpofita, per quinque fexve paria 
una in rachide, vix binos pollices longa, digitum lata, 
illis Turii fimilia , fed fuperius acutiora, intenfe vi- 
. Fidia, & vetufta fere nigricantia, fübtus cinerea, te- 
nera inftar graminis virent, glabra funt, & ad tactum 
moilia, inque teneris fruticulis fuperius fübrotunda. ` 
` Flores fimul excrefeunt in uno corymbo illis Cannë 
fiftule fimiles, fed multo minores , ex quinque flac: 
cidis & aureis petalis compofiti, que fefe ad fummam 
erigunt pärtem ‚inferior enim pars dehifcit „feu aper- 
ta eft, quivis flos viridi infidet caliculo. Intus bina 
locantur majora , ac tria minora ftamina antheras fu- 
Icas gerentia , atque fupra hac viride erigitur Corni- 
culum , fructus rudimentum. 
- Fru&us funt filique rete, parv:e , minorem digitum 
longe, ultra culmum craffz , ex rotundo parum ftria- 
te, & planiusculz , primo virides , ac deorfum fpeétan- 
tes, dein matute nigrz ; & furfum elevate, ac dehi- 
centes. 
.. Intus locantur officula oblonga inftar. fegmentorum 
volvulorum , illis Fen; Greci fimilia, fed majora, e- 
jusdemque coloris. = 
„Radix longa eft, perpendicularis , lignofa ; externe 
nigra; Folia fefe per noctem claudunt fub pinnis, to- 
taque planta gravem fpirat odorem hircinum quafi, 
one moleftum. Sapor melior eft, Rapaceus nem- 
pe, & ad olera aptus. 
"Contra naturam aliarum plantarum flores producit 
menfibus pluviofis , citoque filiquas perficit, que adeo 
rocaces func, ut fzepe femina in apertis filiquis ton- 
Le? nova germina ac foliola emittentia. Hic € 
illic crefcit ad hortorum areas & in plateis, que raro 
frequentantur, prefertim fi folum fit molle, atque ü- 
ique quevis projiciuntur fordes, ubi viri fepe altitu- 
em adtingit, quum in aliis locis modo quatuor pe- 
des alta fit, fponte fefe propagat, per decidua femi- 
fa; ac per totum fere annum floret. 
Secutido Gallinaria Geen Ge bumiliorem profert 
Tuticem , magisque extenfum, femi quafi procum- 
bentem : Ejus folia breviora, rotundiora, & latiora 
fant, glabra quoque & mollia, non nigricantia , fed 
tenera viridia, vetufta glauca feu plumbea, ejus: 
demque faporis & odoris; Flores ac filiqu& funt uti 
In priore, fed hujus filique multo anguftiores funt, 
xii crefcit modo ad viarum oras & in angulis de- 
is. 
Tom. Y, Nomen. 
. LXVII. HOOFDSTUK. 
Het Hoender-kruyd. 
D kruyden. zyn een laage zoorte van bet boompje 
Cambang Cuning, boven libr.6. cap. 28. befcbree- 
_ ven, en bebben iweederley gedaante , 1. /pitsbladig, 
2, rondbladig. 
1. Gallinaria acutifolia werd een beefierken , met eert 
enkelden feel op/chietende ‚die zig in zyde-takken verdeeld 
als een boompje , die meeft overeynd Jlaan , rond , en ff 
zyn, en daar aan overdwers andere blad-dragende ryš- 
kens: Daar aan ftaan de bladeren, te weerzyden in ryen 
tegens malkanderen gefchtkt , met s of 6 paren aan een 
rysken, fcbaars 2 duymen lank, en een vinger breed , de 
uri-bladeren gelyk , doch vooren fpitzer , boog-groen, én 
de oude fcbier [wart , van ónderén grysagtig , de jonge 
zyn gras-groen, glad , en zagt in 't cx Rl > aan de 
jonge ftruiken zjn ży ook voren rondagtig. 
~ De bloemen walen by malkander aan een tros, die van 
Canna fiftula gelykende, doch veel kleender , namentlyk 
gemaakt van 5 flappe en goud-geele blaadjes, die maar 
aan de bovenfte zyde ftaan, want de onder[le belft ftaat 
open „een ieder bloem in een groenkelkje. Binnen ziet men 
2 groote en 3 kleendere draden, met bruyne noppen , en 
daar boven een groen borentje , bet beginzel der vruchten. 
Dezelve zyn regte kleene bouwen, een kleene vinger 
lank, en ruym een [cbaft dik, uit den ronden wat ge- 
Jtreept en platagtig , eerft groen en neerwaarts , daar na 
ryp geworden [wart en opwaarts fraandé , en berftende. 
. Binnen leggen lankwerpige zaden, als flukken van rol- 
letjes ; bet Sie grecum gelyk , doch grooter , ook van 
dezelve coleur. SE , 
De wortel is lank „neergaande , boutacbtig , van buyten 
wart. De bladeren fluyten baar "s nachts onder bare fte- 
len t'zamen , en de gebeele plante beeft een flerke reuk, 
Cher bokagtig , en bet booft befwaarlyk. De fmaak is 
beter , namentlyk Raapagtig , en tot thoes-kruyd bequaam, ` 
Het bloeyd tegens de natuur van andere planten in de 
regenmaanden, en fpoeid met zyn Zaad-bouwen, die 200 
roeizaam zyn , dat men dikwils de zaden in de opgeborfte 
Our: ziet bangen, nieuwe Jebeutjes of blaadjes voort- 
brengende. Het waft bier en daar aan de kanten in de 
tuinen , en op flraten , daar weinig gaans is „als de plaats 
«oat mul van grond is, of daar men allerbande vuilig- 
beid been fmyt, gewind bet wel de boogte van een man, 
daar ?*t anders mdar 4 voeten: boog werd; bet vermenig- 
vuldigd zig zelfs door "t uitgevalle zaad, en men ziet bet 
Jchier bet gebeele Faar door bloeien: ` 
2, Gallinaria rotundifolia of rondbladige , blyft lager 
van firuyk , en meer uitgebreyd , balf ter aarden leggende. 
De bladereu zyn korter „ronder „en breder , mede glad , en 
zagt, niet fwart-groen , maar de jonge regt groen, de 
oude blaauw-groen of loodverwig , van dezelfde reuk en 
fmadk; bloëmen en bouwen zyn als aan ’$ voorgaande ; 
doch de bouwen zyn veel fmalder ; bet waft op dezelfde 
mahier aan de kanten van de wegen, en op eenzame boe- 
ken. 
Naz Naam. 
