VIII Bock. LXIX Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 285 
CAPUT SEXAGESIMUM 
| NONU M. 
‚Amica no&lurna. Sandal Malam. 
Æc planta odoratifimum prebet in India flo- 
rem , ex Hyacinthorum familia, inferius enim 
prope radicem bulbum format inftar Cepa: cre- 
feentis, qui hic in Amboina binos pollices craffus eft, 
in aliis vero locis pugni craflitiem obtinet , inque ejus 
inferiore parte multe excrefcunt oblique fibrille, 
Folia fefe in orbem explicant, anguftiffima & lon- 
giffima , ad ulnz circiter longitudinem, minimum di- 
irum lata, inftar canalis excavata, craffa, fuccofa, 
nihilominus flaccida , ac plerumque disrupta depen- 
dent. Ex plante centro fimplex ae rotundus erigitur 
caulis, tres ac tres cum dimidio pedes altus , ad latera 
fimilia emittens folia ejusdem forme , fed multo bre- 
viora, & cauli ar&e adpofita , que tandem quoque 
decidunt, nudum relinquunt caulem, qui plerumque 
fimplex ac folitarius eft, aliquando autem fefe dividit 
jm laterales quosdam ramulos. 
In fummo quidam excrefcunt flofculi , qui primo 
fant oblonga albaque capita, ordine fupra fefe invi- 
cem pofita, bina autem femper-uno ex ortu prope 
caulem excrefcunt, ubi & minus excrefcit foliolum, 
ex quo flores tanquam ex vagina prodeunt, qui feffi- 
Jes funt, ac loco pedunculorum tubum formant lon- 
gum & incurvüm , unde & femper deorfum vcl ad 
Jatus vergunt. s 
Flos ipfe Hyacinthi formam habet, per diem md- 
gna ex parte claufus, vel connivens, fub vefperam 
vero extenditur & apertus eft, campaniformis, ex 
fex compoficus lacteis & ftellatis craffisque petalis, 
in centro cóncavus, ac fine ullis ftaminibus, Flores 
itaque hi gemini fimul locantur tubis aréte fibi adpo- 
fitis, ita üt fimul quoque abrumpendi fint. Inferiores 
femper primo fefe aperiunt, ac fic porro omni die 
alii altiores locati, quum priores marcefcant, per u- 
nicum modo fefe extendentes diem usque ad fum: 
mam partem , donec omnes defloruerint , quum infi- 
mi, ac primum emarcidi viride. exhibent capitulum, 
quod in fructum excrefcit , qui eft filicula parva & 
angulofa , que medullam continet vifcofam , que fen- 
fim in pulverem exficcatur fine ullo femine. Flores 
per diem paucum fundunt odorem , fed poft Solis 
occafum, quum penitus fefe aperiant, notabilem ac 
atum fpirant inftar Liliorum odorem , qui altero die 
upereft, immo in ipfis abruptis. 
: qum planta femel tantum fuum profert caulem 
ac flores, fed raro fru&um, unde per femen propa- 
gari nequit; fed primaria radix feu bulbus multos ad 
atera emittit bülbós inftar Liliorum , non rotundos ; 
vel glabros; fed inordinatos, & tuberculis obfitos, 
ex quibus nove propullulant plantule undique circa 
magnum bulbum , que partim permittuntur excrefce- 
re, partim effodiuntur & transplantantur, quod’ 
timum eft: Potiffimum in ciftis plantantur ac vafis in 
terra bona nigraque , quum ante feneftras locantur. 
Diu autem durat , antequam flores gerant. 
Nomen. Latine Amica no&urna , juxta Malaienfe 
Sandal Malam , quum per noctem gratum fundat odo- 
renr inftar fcortarum comptarum, licet quidam hoc 
homen corrigant, atque hinc nominant Suda Malam, 
be nox eft, ach homines per odorem fuum monere 
vellet, no&em inftare. Alii quoque hanc vocant 
Truna Malam, h. e. fponfum noétis, Primum autem 
nomen optimam dat comparationem, 
- In Amboina ante annum 1674 ignota fuit, 
fed hue delata ex Batavia, ubi vulgariseft, atque in 
Amboina jam fatis incipit propagari tam in hortorum 
areis quam in fictilibus. 2 
_ Ufus. Hic flos maxime ob gratum ejus odorem co- 
litur, ufus autem ejus Medicus apud hosce incolas 
ignotus eft. Flores füb vefperam decerpuntur, & ca- 
Pillitio inncétuntur ; vel cubilibus infperguntur. Hec 
me videtur ex Orientali vel Occidentali India de- 
ata fuiffe, tales enim plantz in Italia demonftrantur 
nomine Tuberofe , quarum flores paulo majores funt il- 
lis Indiz Orientalis, qui ibi magni eftimantur, & in 
Botanophilorum hortis diligenter coluntur , & per hye- 
mem in Hypocauftis fervantur. : 
Ibi 
LXX. HOOFDSTUK. 
De Nacht-Lieffe. 
It is eene van de welriekenfte bloemen in Indiën , uit 
D bet geflachte der Hyacintben, want onder by de 
wortelen maakize een bol als een groeiende Ajuyn , 
bier op Amboina een paar,duymen dik, maar elders wel 
een vuyft dik, en aan °t onderfte van dezelve veele dwers- 
lopende Vazelingen. N 
De bladeren ver/preyden bun in de ronte, zeer [mal en 
lank , van een elle en meer , een pink breed ‚gefatzoeneerd 
als een geutken , dik, zappig, niet te min flap, en meeft 
gebrooken bangende , uit bet midden van deze plante fcbiet 
een enkelde en ronde fteel op, 3 en 3; voeten boog , en ter 
zyden met eenige bladeren bezet van de voorige gedaante, 
doch veel korter „en digt tegens den fteel aanleggende , de- 
welke eindelyk ook afvallen, en den fteel blood laten , die 
meeft enkeld blyft , doch zig zomtyds in eenige zyde-tak- 
jes verdeeld. 
Aan ^t opperfie komen eenige bloempjes voort, zynde 
eerft lankagtige witte knopen, in ordre boven malkander 
JLaande , en altyd twee uit eenen oorfpronk by den Steel, 
daar men een kleen blaadje ziet ,daar uit de bloemen voort- 
komen , als wit een [chede , en dat zonder ftelen, «vant de 
bloeme beeft in plaats van de fleel een langen en kromme 
bals, dierbalven men ze altyd neerwaarts , of ter zyden 
gebogen ziet. ` 
De bloeme zelfs is opreegen als een Hyacinth , over 
dag meeft toe, of balf geloken , maar ’s avonds regt. ge- 
opend , als een kleen kloxken, gemaakt van 6 melk-wntte 
en gefternde dikagtige blaadjes , in de midden bol , zonder 
eenige draden. Deze bloemen dan Jtaan 2 en 2 met bare 
balsjes digt by malkander , zoo dat men ze ook t'zamen 
moet afbreeken. De onderfte gaan altyd eerft open, en 
zoo vervolgens alle dagen nieuwe en bogere, waar tegen 
de voorige verflenzen , en bun maar eenen dag vertoonen tot 
aan ’topperfte van den tros , totdat zy allegaar een beurt 
ebad bebben, daar na beginnen de onderfte en eerft ver- 
ensde bloemen een groen knopje te zeiten, daar uit de 
vrucht geformeerd werd , zynde een kleene en boektge boue 
we, daar in een lymagtig merg legt , bet welk metter 
tyd in flof veranderd, zonder zaad. De bloemen rieken 
over dag weinig ‚maar na Sonnen ondergank , als zy baar 
te degen openen, geven zy een merkelyken en aangenamen 
Lelien-reuk van baar , die ^s anderen daags nog duurd y 
ook in de afgebrooke. 
leder plante brengt maar eens haar feel en bloemen 
voort, maar zelden de vrucht, wesbalven ze van geen 
zaad kan voortgeteeld werden „maar de booft-wortel Jcbiet 
weele knobbelen ter zyden uit, gelyk de Lelien, niet rond 
nog effen, maar onge/cbikt, en met pukkelen, waar uit 
nieuwe plantjes voort/pruiten rondom de Moeder- flam s 
die men ten deele laat opfchieten, of ten deele uitgraaft, 
en verplant , ^t welk beft is. Men plantze meeft in pot- 
ten en teylen, in goede favarte aarde, en zet ze voor de 
wenfters. Ze moet egter lange flaan , eer ze bloemen voort» 
brengt. 
Naam. In ’t Latyn Amica noéturna , na ’t Maleyt- 
fcbe Sondal Malam, om datze by nacht lieffelyk riekt , 
gelyk de opgepronkte. boeren, hoewel zommige den naam 
verbeteren, willende daar van maken Suda Malam, bet 
is nagt, “als of ze de menfcben met baar reuk wil aan- 
kondigen , dat bet nacht zy. Andere noemen ze ook Tru- 
na Malam; dat is Bruydegom by nacht. De eerfte naam 
beeft beter freni. 
Plaats. Ze is in Amboina voor bet Faar 1674. onbekend 
geweeft , maar berwaarts gebragt van Batavia, alwaar 
ze gemeen is, en begind nu in Amboina ook voort te tee- 
len, zoo-op de bedden in tuinen , als potten. 
Gebruyk. Deze bloem word meeft om de lieffelykbeid 
wan hare reuk aangequeekt, maar in de Medicynen is ze 
by deze Inlanders onbekend. De bloemen werden ’s avonds 
afgebrooken, in de baairen , of op de bedden geftrooyds 
Deze plante fcbynd uit Ooft- of Weft-Indién gebragt te 
zyn, want men vertoond diergelyke bloemen in Italien 
met de naam van Tuberofa, wiens bloemen wat grooter 
zyn dan de Ooft-Indifebe, waar van men aldaar veel 
werks maakt, en in der Liefbebbers Hoven zorgvuldig 
onderhouden werd ,’s winters in warme flooven zettende. 
Nn 3 Ze 
