VII Bock. LXX Hoofi?. AMBOINSCH KRUYDBOER. 287 
ad latera debifcat in fex angufta fegmenta, 
af 
H faperioribus apicibus conneétuntur. Floris odor 
< dulcis eft inftar Liliorum alborum, fed debilis. 
Prima viee nullam notabilém radicem in bac obfer- 
vare potui planta, primarius enim caulis in terra tere 
minatur in obrufam partem, ex qua pauca ac breves 
dependebant fibrille , tumque rara exhibebat folia 
ifta planta, uod in omnibus obtinet Orchidis fpecie- 
bus, quum flores gerant , quum vero alio tempore 
examinentur , antequam flores prodeant, perfect & 
landulofe. obfervantur radices , ex quibus nempe 
- Bulbulus dependet oblongus tefticuliformis, inzqua- 
jis, & obliquus cum altero, rarius cum binis minori- 
bus exfuccis quafi & lateralibus. ‘Tefticuli hi fape 
magnitudine. conveniunt, alter autem femper magis 
contractus , fungofus, & minor eft, uti in cunctis a- 
liis id obtinet Orchidis fpeciebus. Ipforum fapor a- 
uofus eft; infipidus , fed parum amarus , uti in Satyriis. 
Flores hi raro confpiciuntur, ac potiffimum men- 
fibus pluviofis. Junio & Julio , aliis enim anni tem- 
oribus caulis ac folia disparent , licet menfe Decem- 
bri hos quoque obfervaverim , raro in Amboina repe- 
ritur hec planta, nec nifi mentibus pluviofis. 
. Nomen. Quum nullum. hujus plante nomen Ma- 
laienfe vel Amboinenfe detegere potuerim, hinc La- 
tine mibi dicitur*.Flos Sufanne, Malaice Bonga Su- 
fanna in memoriam chariffime mee, quz in vita fua 
mihi Socia & auxiliaris fuit in indagandis & conqui- 
rendis plantis, queque prima mim hunc. monftravit 
florem. Quidam hunc Malaice dicunt Angrec tana, 
hoc vero nomen proprie alii competit plante. 
Locus. In Leytimor& montibus obcurrit juxta Ca» 
fteilum. Vi&toriam ad Orientalem ejus partem, præfer- 
tim in via Rietton, füb fruticulis, & eo loci ,ubi ar- 
bores Caja Poeti crefcünt. ` 
Si effodiatur ; antequam caulis prodeat, transplan- 
tari poteft in hortis , ubi flores profert, qui per a- 
liquot dies aperti manent , quum altero anno nova 
emm regerminat planta. Quum vero transplantetur, 
flore jam aperto; altero anno non prodit, fed perit, 
Ufus ejus ac vires huc usque penitus ignota funt: 
fed elegans ac mirus ejus flos eft, raram & inregu- 
larem habens formam, ira ut dignus fit, qui in ficti- 
libus & hortorum areis locetur. 
' Macċåbubay forte fimilis eft radix ac flos in Manil- 
his proveniens , cujus radicem Sinenfes faccharo con- 
diunt unde & Amboinenfem jufi effodere , quum 
ejus bulbi maximi fünt,antequam nempe flores pro- 
deant;hosque depuratos per aliquot dies in aqua ma- 
Ceravi ; donec ingratum iftum & amaricantem amitte- 
rent odoremi , quos dein in faccharo concoxi, com- 
peri autem , per co&tionem indurefcere, fique mafti- 
Carentur , cartilaginofi quafi & granulofi erant , fed 
poft annum elapfum « melioris erant note ac faporis. 
- Flos Sufanne minorem quoque habet fpeciem non 
ultra pedem altam , fimilia gerentem folia & glandulas, 
fed utraque minora. fd 
Ejus flos pufillus eft; albus,& eleganter diffe&tus , 
ac fimbriatus, majori ceterum fimilis. Raro obcurrit, 
nec nifi in ventofis collibus, ipfius vero tefticuli ma- 
Jores funt , & preftantiores ad condiendum illis majo- 
Iis fpeciei, ante flores vero effodiendi funt , licet 
tum difficulter inveftigari & conquiri poffint, quum 
angufta ejus folia ab illis Graminum -vix diftingui 
pe atque poft floris lapfum ne unicum fefe ob- 
ert amplius folium. 
Satyria in Sina quoque obvia funt, ibidemque vo- 
Cantar Pu Sang-Tjan, h. e. mater fine prole , vel in- 
fans fine matre, quum plante folia dispareant , quum 
caulis florifer vigeat, quod in Europzis etiam obti- 
net: Ejus radicem conterunt cum aceto, inliniunt- 
que hanc maculis quibusdam albis faciei, 
Tabula Nonagefima Nona 
Ad Figuram Primam teneram. Sufanne floris exhibet plan- 
tulam nondum floriferam. : 
Aura Secunda perfetam & florentem denotat Su/anne 
Boris plantam , fed cujus caulis ob altitudinem in binas 
, divifus eft partes. — ' ; : ae 
Figura 
greis, dewelke uitwald en verftuifd „als de rype bouwen 
ter zyden opberfien in fes [malle riemkens , die met de 
voor fte fpitzen nog aan malkander bangen. De reuk is 
zoet , als witte Lelien, doch flap. 
‚Het eerflemaal beb ik geen kennelyke orte) konnen 
vinden aan dit Kruid , avant de booft-fteel eindigde in de 
aarde in een flompje, daar aan weinige en korte Vazelin- 
gen bingen, ook waren doenmaals weinige bladeren daar 
aan te zien, gelyk alle Orcbides pleegen „als xy bloemen 
dragen, maar als men op een ander tyd komt, wanneer 
bet nog geen bloemen draagd, zoo vind men volmaakte en 
klieragtige wortelen daar aan , namentlyk een lank- 
werpig bolleken, als een Tefticul , wat oneven „en ftbuyns 
leggende , met nog een ‚zelden 2 mindere en als verdroog- 
de ter zyden. Deze Tefticulen zyn dikwils in groote mal- 
kander gelyk, doch de eene is altyd rimpeliger , voozer ‚en 
wat kleinder , gelyk alle Orchides hebben. De fmaak is 
waterachtig , Ser en Wat bitter, gelyk alle Satyria. 
Men ziet deze bloeme zelden , en dat meeft in de regen- 
maanden Funy en Fuly , want op andere tyden verlieft 
ze baar fleel en bladeren, boewel ik ze in December ge- 
vonden beb, immers ze is weinig in Amboina te vinden, 
en dat niet buiten de regen-mouf]on, ; 
Naam. Dewyl ik geen Maleyt/chen noch Amboinfchen 
naam beb konnen verneemen „zoo beb ik ze in "t Latyn ge- 
naamt Flos Sufanne. In 't Maleyts Bonga Sufanna, 
ter gedachteniffe van die geene, die by haar leven myn 
eerfte Gezellinne en Bebulpe in ’t opzoeken van kruiden 
en planten is geweeft, ook de eerftemaal my deze bloem 
getoond heeft.  Zommige willen in °t Maleyts een An- 
frc tana daar van maken, doch deze naam komt eygent- 
'yker een ander plante toe. T 
Plaats. Men vind bet op Leytimor op de bergen, naaft 
"t Cafteel Vittoria, na bet Ooften , inzonderbeid op de 
weg na Rietton , onder lage ruigte; en waar omtrent de 
Caju Poeti bomen ftaan. 
. Als men ^t uitgraaft „eer bet zynen fteel fcbiet „zoo kan 
Den "t in de tuinen verplanten , daar bet dan zyn bloeme 
voortbrengt „en dezelve vele dagen na malkander geopend 
vertoond „en des volgenden Faars weder een nieuwe plan- 
te formeerd. Maar als men bet verplant, wanneer de 
bloeme alreede geopend is j dan wil bet in't volgende Jaar 
niet meer voortkomen; en vergaat in.de aarde, . 
Gebruik. Van zyn kragten en gebruik is tot nog toe 
niets bekend, als dat bet een feboone en raare bloem is, 
— baar wonderlyke fatzoen , waardig in potten en 
teylen geplant te werden. 
Maccabuhay is miffcbien eene diergelyke wortel en 
bloeme in Manilba wafjende , wiens wortel de Sineeze con- 
fyten, wesbalven ik de Amboinfche ook beb laten uitgra- 
ven , wanneer de Wortelen op "t grootfte zyn, namentlyk 
eer de bloemen voortkomen, de fcboon gemaakte eenige da- 
gen im water weeken, tot dat zy den viexen bitteragtigen 
Jmaak werliezen, en dan in zuiker opkoken, maar bevond, 
dat zy door "t kooken bard wierden, in't knouwen kraake- 
beenagtig , en korlig , maar na een Faar beter van fmaak. 
Flos Sufanne beeft nog een kleine zoorte , niet boven een 
voet bong , met diergelyke bladeren en klieren, doch beide 
veel kleender, i 
De bloem is zeer kleen , mede wit en aardig ge/nibbeld, 
anders de irem meeft gelyk, ze werd weinig gevonden, 
en dat op luchtige bewvels, baar Tefticulen zyn grooter 
en merkelyker dan aan bet voorgaande, ook bequamer om 
te confyten ‚maar men moet ze voor 't bloeyen uitgraven, 
hoewel ze als dan moeyelyk te vinden zyn, dewyl de fmal- 
le bladeren. van bet jonge gras qualyk te onderfcheiden 
zyn, en nà bet vergaan van de bloem vind men niet een 
bla 
De Satyria werden mede in Sina gevonden , en aldaar 
genaamt Pu Sang-Tjan, dat is moeder zonder kind, of 
kind zonder moeder , om dat de bladeren des ftruiks vergaan 
zyn, als de bloemdragende Steel in zyn fleur flaat , gelyk 
men in Europa ook ziet , zyne wortelen vryvenze met azyn, 
en firykenze op zekere Witte gebreeken des aangezichts. 
De negen en negentig fle Plaat 
Vertoont in de eerfle Figuur een jong plantje van de Sw- 
fanne-bloem, eer dat het gebloeit heeft. 
De tweede Figuur wyft aan een volmaakte bloemdragende 
plant van de Su/anne- bloem,- dog wiens fteel om de hoogte 
in tween gedeelt is, a 
